Тавантолгой гэж бүлэг ордны хоёр талаас ухаж зарж байгаа төр, хувийн хэвшил хоёрын нүүрсний үнэ 50 ам.долларын зөрүүтэй байна. Ухаа Худагаас олборлодог "Энержи-Ресурс” жилд 15 сая тоннын хүчин чадалтай үйлдвэрийнхээ 40 орчим хувийг ашиглаад баяжуулсан нүүрсээ тонныг нь 90 ам.доллараар зарж байна. Харин төрийн өмчийн "Эрдэнэс Тавантолгой” баяжуулаагүй нүүрсээ 40 хүрэхгүй ам.доллараар зардаг. Хажууд нь  байгаа баяжуулах үйлдвэрээ ашиглаж нүүрсээ үнэд хүргэх ухаан Яйчилын Батсуурьт алга.

Нүүрсээ баяжуулбал үнэд хүрнэ гэдгийг тэр мэдэж байгаа. Тиймдээ ч жилд 20 сая тонныг баяжуулах үйлдвэрийг 2015 онд ашиглалтанд оруулахаар ажиллаж байна. Үйлдвэрээ ашиглалтанд ортол "Энержи Ресурс”-ийн илүүдэл хүчин чадлыг ашиглаж нүүрсээ баяжуулах боломж байгааг Ашиг малтмалын газрын Нүүрсний хэлтсийн дарга Б.Алтсүхээс эхлээд олон хүн хэлдэг. Үүнийг сонсоогүй мэт өөрийнхөөрөө гүрийгээд байгаагийн цаана ямар шалтгаан байна вэ?

Хэрэв ийм санал тавьбал "Энержи-Ресурс” яаж хүлээж авахыг асуулаа. Энэ тухай тус компанийн борлуулалтын хэлтсийн ажилтан Э.Жавхлант "Одоогоор "Эрдэнэс-Тавантолгой” манайд тийм санал тавиагүй байна. Хэрэв тийм санал ирвэл ойлголцоод хийх боломж бий. Өмнө нь ийм санал ирж байгаагүй учраас үйлдвэр ашигласны төлбөр хэд байхыг мэдэхгүй байна” гэлээ. Ямартай ч "Эрдэнэс-Тавантолгой” санал тавьбал "Энержи-Ресурс” татгалзахгүй бололтой.

Цаашид ямар гарц хайж байгааг тодруулахаар "Эрдэнэс-Тавантолгой” ТӨХК орсон боловч тодорхой хариулт өгөх хүн олдсонгүй. Бүгд л "Одоохондоо манайх гадагшаа мэдээлэл өгөхгүй байгаа” гэв. Хэвлэлийн төлөөлөгч нь л "Чалкогийн өрийн үлдэгдэл энэ дөрөвдүгээр сарын 1-ний байдлаар 130 сая ам.доллар болоод байгаа” гэсэн мэдээлэл өглөө. 

Үйл явдлыг эргэн сийрүүлбэл

Өмнөх засгийн газрын үед Хятадын Чалкогоос зээлсэн 350 сая ам.долларын өрөндөө Зүүн Цанхийн нүүрсийг тонныг нь 70 ам.доллароор үнэлж зөөж эхэлсэн. 2012 оны аравдугаар сард Я.Батсуурийг "Эрдэнэс-Тавантолгой”-н захирлаар очих үед нүүрсний үнэ 60 орчим ам.доллар руу унасан байлаа.

Шинэ захирал, Чалкогийн гэрээг өөрчлөхийн тулд хагас жил нүүрс зөөлгүй гүрийв. Даанч хүссэн хэлцлээ хийж чадаагүй бөгөөд нүүрснийх нь үнэ 40 ам.доллар руу унав. Мөн 2013 оны эцэс гэхэд өрөнд өгөх нүүрсээ зөөж дуусгах өмнөх захирал Б.Энэбишийн төлөвлөгөө ч нурсан. Түүнчлэн сул зогсолтоос болж нүүрс тээвэрлэгч компани 1200 орчим машины тээврийн хөлс 50 орчим тэрбум төгрөгийг ч өгч чадалгүй өнөөдрийг хүрлээ.

Чалкотой хэлэлцээр хийж байх хугацаандаа Баруун Цанхийн хөлс хуулалтыг эхлүүлж, 2013 оны есдүгээр сард нүүрсээ экспортлох болоход Я.Батсуурийн хүссэн үнээр худалдаж авах хүн байсангүй. Ухаандаа зүүн гараараа ухсан нүүрсээ 40 ам.доллараар Чалкод өгчихөөд, баруун гараараа ухсан нүүрсээ 50 ам.доллараар зарна гэж гүрийсэн хэрэг. Цаадуул нь санал болгосон үнээр нь авах нь битгий хэл, бүр 30 ам.доллараар авах санал тавьжээ. Энэ санал Я.Батсуурь төдийгүй, бусад нүүрс экспортлогчдод таалагдаагүй. Учир нь Монголын нүүрсний үнийг ингэж унагах эрх хэнд ч байхгүй. Тиймээс нүүрсний үнээ унагахгүйн тулд олборлосон нүүрсээ овоолсоор 1.2 сая тонн болчихоод байна.

Уг нь эх оронч зөв санаачлага гаргасан. Харамсалтай нь, төлөвлөгөө нь бүхлээрээ нурчихаад байхад Я.Батсуурь захирал  өөр хувилбарыг олж харахгүй байгаад л учир байна.  

Б.Сандагдорж