Оюутолгой төслийн удирдагч "Turquoise Hill Resources” компаниас өчигдөр мэдэгдэл гаргалаа. Энэ дагуу талууд Оюутолгой төслийн хоёр дахь шатны санхүүжилтийн асуудлыг шийдвэрлэх хугацааг есдүгээр сар болтол хойшлуулснаа зарлаж байна. Төслийн санхүүжилтийг шийдвэрлэх эцсийн хугацаа гуравдугаар сарын 30 байсан. Оюутолгойн хөрөнгө оруулагчид төслийн хоёр дахь шатны санхүүжилтийг шийдэхдээ олон улсын банкуудаас зээл авах хүсэлт гаргасан. Банкууд Оюутолгойн зээлийг зөвшөөрсөн ч Засгийн газрын хувь нийлүүлэгчидтэй холбоотой асуудлаас үүдэлтэйгээр санхүүжилт гацсаар буй. Улмаар олон улсын банкууд Рио Тинто-д уг асуудлыг гуравдугаар сарын 30 гэхэд шийдвэрлэж дуусгах хугацаа өгөөд байсан юм. Харин Рио Тинтогийн зүгээс олон улсын банкуудтай ярьж, хэлэлцсэний үр дүнд энэхүү хугацааг есдүгээр сар хүртэл хойшлуулжээ.

Оюутолгойн ордын хамгийн гол "бал” нь гүний уурхайдаа бий. Тодруулбал, нийт баялгийнх нь 70 гаруй хувийг ОТ гүний уурхайгаас олборлох учиртай. Тийм ч учраас олон улсын шинжээчид гүний уурхайгүйгээр Оюутолгой төслийн үнэлгээ тэгтэй тэнцэнэ хэмээх болсон. Гүний уурхайн санхүүжилт зогссон нь одоогоос яг нэг жилийн өмнөх үйл явдал. Нэг ёсондоо бүтэн жилийн хугацаанд монголчууд улсынхаа эдийн засагт хамгийн чухал нөлөөтэй Оюутолгой төслийн асуудлыг шийдвэрлэж чадсангүй. Харин одоо дахиад есдүгээр сар хүртэл хойшлуулчихлаа. Үндсэндээ есдүгээр сар болтол төслийн санхүүжилтийн асуудал шийдвэрлэгдэхгүй гэдгийг л Оюутолгойнхон зарлачихлаа. Цаашилбал Оюутолгойн хоёр дахь шатны санхүүжилт 2014 онд шийдэгдэхгүй нь гэсэн үг. 

"Эрдэнэс Оюутолгой” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Да.Ганболд "Төслийн хэрэгжүүлэгч тал гүний уурхайн ТЭЗҮ-ээ шинэчлээд ирвэл бусад асуудал шийдэгдэхэд хялбар байх болно” гэж хэвлэлд өгсөн ярилцлагдаа дурьдсан. Мөн хоёр дахь шатны санхүүжилтийн нөхцөл, анхан шатны хөрөнгө оруулалт хэтэрсэн шалтгаан болон гүний уурхайн ТЭЗҮ гэсэн асуудал шийдэгдээгүй байна хэмээн дурьдаж байсан. Анх ярьж байсан 33 асуудалтай харьцуулахад гурван асуудал тооны хувьд хамаагүй цөөхөн л дөө. Гэхдээ эдгээр гурван асуудал нь төсөлтэй холбоотой хамгийн чухал гурван асуудал юм.

Хөрөнгө оруулалт яагаад хэтэрснийг хоёр тал ажлын хэсэг гарган шалгаж байгаа ч өнөөг хүртэл тодорхой үр дүн гараагүй байгаа. Мөн хоёр дахь шатны санхүүжилтийн нөхцөлийг хэрхэн хийх вэ гэдэг нь улс төрийн хувьд үндсэндээ шийдвэрлэгдэх боломжгүй шахам асуудал болчихоод байгаа юм. Учир нь Оюутолгойн хөрөнгө оруулагчид анх хоёр дахь шатны хөрөнгө оруулалтыг давуу эрхийн хувьцаа гаргах замаар шийдвэрлэх гэж байсан ч улс төрийн хүрээнд маргаан гарч, Монголын талын эзэмшил эрс буурна гэснээр санхүүжилтийн энэ арга хэрэгслийг хэрэглэхээ больсон билээ. Уг нь давуу эрхийн хувьцаа гаргах нь Монголын газрын баялгийг гадныханд барьцаалахгүй, өөр ямар нэгэн хариуцлага хүлээхгүйгээр хөрөнгө оруулалт татах ганцхан арга байсан гэдэг.

Харамсалтай нь үүнийг сайн ойлгоогүй, эсвэл ойлгосон ч хэт улстөржсөнөөс болж ОТ давуу эрхийн хувьцаа гаргах боломжгүй болсон. Тиймээс ОТ-н хөрөнгө оруулагчид одоо зээл авъя гэж байгаа. Харин Монголын талын хувь нийлүүлэгчид зээлийн хүү хэд байх вэ, Монголын газрын баялгийг банкны зээлийн барьцаанд тавьж болохгүй гэх зэрэг асуудлыг тавьж буй билээ. Ингээд бүтэн жил тойрон асуудлыг гацаачихсан. Хэрвээ энэ удаад Монголын талын хувь нийлүүлэгчид зүгээр л ОТ-г зээл аваг гээд орхивол юуны төлөө, яах гэж бүтэн жил гаран хэлэлцэв гэдэг асуудал үүсэхээр байгаа гэх юм билээ. Ямартай ч хоёр тал удаа дараа төслийн хоёр дахь шатны санхүүжилтийг үргэлжлүүлнэ гэдгээ нотолсон мэдэгдлүүд гаргасан. Гэхдээ чухам яаж вэ гэдэг нь өнөөг хүртэл тодорхойгүй байх шиг.

Хоёр дахь шатны хөрөнгө оруулалтыг шийдвэрлэх хугацаа есдүгээр сар болтол хойшилсон нь нэг бодлын сайн хэрэг. Гэхдээ нөгөө талаар Монголын хамгийн том төсөл болох Оюутолгой төсөл шийдэгдтэл дахиад зургаан сар гаран хүлээхээс өөр аргагүй болох нь. Нэгэнт бүтэн жил тойрон шийдэж чадаагүй, өнөөг хүртэл гарцыг нь олоогүй байгаа асуудлаа энэ хугацаанд багтаан шийдвэрлэнэ гэдэг юу л бол. 

Л.Дэлгэр