"Монголын эдийн засгийн чуулган- 2014” чуулга уулзалтын үеэр бизнесийн лидерүүд "Гадаадын банкийг зах зээлдээ оруулах цаг нь болсон” гэдгийг онцолж байв.

Гэвч ийм санал банкны салбарынхнаас гарахгүй нь мэдээж. Хямд хүүтэй, их хэмжээтэй зээл авах "мөрөөдөлтэй” хувийн хэвшлийнхнээс л гарах нь дамжиггүй. Хувийн хэвшлийнхний хүслийг хятадууд сайтар ойлгосон бололтой. Төд удалгүй "Bank of China” салбар нээх хүсэлтээ Монголбанкинд уламжилжээ.

Манай улсад АНУ-ын "Standard Chartered”, Голландын ING, Хятадын "Bank of China”, Японы "Sumimoto Mitsui”, "Tokyo Mitsibushi UFJ” банк Төлөөлөгчийн газраа нээгээд байгаа.

Төвбанкныхан энэ хүсэлтийг Засгийн газрын Эдийн засгийг эрчимжүүлэх 100 хоног аянаар амжуулах ажлын жагсаалтад багтаав. УИХ-д өргөн барьсан уг баримт бичигт "Bank of China”-гийн салбар байгуулахыг зөвшөөрөх гэсэн заалт тэмээнээс тэмдэгтэй харагдаж, дуулианы сэдэв болоод хоёр долоо хоног "торолзлоо”.

Засгийн газар сандарсандаа дуулиантай заалтыг жагсаалтаас үтэр түргэн "сугалав”. "Bank of China”-г оруулж ирвэл манай арилжааны банкуудыг зах зээлээс шахаж, дампууруулаад ганцаараа хаан сууна гэсэн "мессеж” хэвлэлийн хуудсаар тарав.

Манай улсад АНУ-ын "Standard Chartered”, Голландын ING, Хятадын "Bank of China”, Японы "Sumimoto Mitsui”, "Tokyo Mitsibushi UFJ” банк Төлөөлөгчийн газраа нээгээд байгаа. Эдгээрээс "Bank of China” л төрийн өмчит банк. Гадаадын банкууд бүгд салбараа нээх туйлын зорилгоор манайд Төлөөлөгчийн газраа нээдэг. Үүнийгээ ч нууж хааж сүйд болдоггүй. Төрийн өмчийн, гэхдээ бүр Хятадын банк салбараа нээх сонирхлоо илэрхийлсэн нь манайхныг бүр ч айдаст автуулав бололтой.

Их хөрөнгөтэй, төрийн өмчийн банк гэдэг тодотгол нь манайхны гадаадын банкийг зах зээлдээ оруулбал ямар өөрчлөлт гарах бол, гай дагуулах, мөнгө даллах уу гэдгийг дэнслэх завдал ч олгосонгүй. Харин "Bank of China” биш, "Standard Chartered”, ING банк салбараа нээх сонирхлоо илэрхийлсэн бол монголчууд зах зээлийн өнцгөөс нь харах байсан болов уу. Хятадын төрийн өмчийн "Чалко” компани 2012 онд "Саусгоби”-гийн хувьцааны дийлэнхийг худалдаж авах хэлцэл эхлүүлэхэд монголчууд урд хөршийн Засгийн газарт нүүрсний бодлогоо алдах нь гэж маш их сандарсан.

"Чалко”-гийн хэлцлийг зогсоох зорилгоор баталсан гадаадын хөрөнгө оруулалтыг хязгаарлах хууль нь хөрөнгө оруулагчдыг хөөж явуулсан гашуун сургамжтай. 2012 оны зунжин "Чалко”-гоос болгоомжилж, хууль гаргаж хэлцлийг нь зогсоосон шиг "Bank of China”-г энэ хаваржин ад үзэж, гадуурхах янзтай.

Салбараа нээж болно, хадгаламж татахгүй шүү, 10 тэрбум төгрөгөөс дээш зээл олго гэх мэтээр арилжааны банкуудынхаа хүрч чаддаггүй зах зээлийн орон зайг нөхөх болзлууд бэлдэх нь зүйтэй болов уу.

Ядаж байхад монголчуудын хятадуудтай түүхийн турш тэмцэлдсэн зэвүүцэл нь эдийн засаг, бизнесийн салбарт ч хүйт даалгах аж. "Bank of China”-д салбараа нээхийг зөвшөөрөх эсэхийг Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөл хэлэлцэх гэнэ. Монголбанкны ерөнхийлөгч Н.Золжаргал 100 хоногт амжуулах ажлын жагсаалтад "Bank of China”-г зоригтой багтаасан ч баахан донгодуулаад Үндэсний аюулг үй байдлын зөвлөл рүү чихэв. Тэгвэл Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийг даргалдаг, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж телевизээр ярилцлага өгөхдөө "Төрийн өмчит банкийг зах зээлдээ оруулахгүй” гээд бараг хэлчихлээ.

"Bank of China”-гийн Монголын зах зээлд хөл тавих сонирхол төрийн тэргүүний сонорт хүрээд тушигдав. Ер нь ч одоогоор босго давж орж чадахгүй биз. Бизнесийн салбарынханд Хятадынх ч байна уу, Америкийнх нь байна уу хамаагүй, бага хүүтэй зээл өгөх банк орж ирэх нь л чухал. Манай арилжааны 14 банк томоохон төсөл санхүүжүүлэх чадалгүйгээс гадна өндөр хүүтэй. Бизнесийн зээлийн хүү хамгийн бага нь 16 хувь байна. Тэгвэл 0.5 хувиар хадгаламж татдаг гадаадын банк орж ирээд жилийн найман хувийн хүүтэй зээл олгоход "ура” хашгираад уралдацгаана. Угаасаа Монголын компаниуд дотоодын банкнаас зээл авахаас цааргалаад гадаадыг зорьдог болоод удаж буй. Хувийн хэвшлийнхэн 2013 оны эцсийн байдлаар гадаадын банк, санхүүгийн байгууллагаас 13.4 тэрбум ам.доллар буюу 24.1 их наяд төгрөг зээлжээ. Тэгвэл Монголын арилжааны банкнаас өнгөрсөн сарын байдлаар 11.3 их наяд төгрөг зээлсэн байна. Гадаадаас хоёр дахин их зээл авсан байгаа биз. Үүнээс үзвэл, гадаадын банк салбараа нээхийг хориглоод хожих зүйлгүй ч юм шиг.

"Bank of China”-гийн салбараа нээх гэсэн сонирхол нь Монголын банкуудын удирдлагуудад нэгийг бодуулж, хоёрыг тунгаах "боломж олгосон” болов уу. Дараагийн удаа хувийн банк салбараа нээх сонирхлоо илэрхийлэхэд өнөөдрийнхөөс өөдрөг өнцгөөс харж ч магадгүй. Манай хувийн хэвшлийнхэнд урт хугацаатай, их хэмжээтэй, хүү багатай зээл шаардлагатай байгаа нь үнэн. Энэ орон зайг хэн, хэрхэн нөхөх вэ. Магадгүй дотоодын банкууд томрон торниж энэ орон зайг дүүргэхийг хүлээж болох л байх. Хямд хүүтэй мөнгөөр эдийн засгаа хурдан хөгжүүлэх туйлын зорилго бидэнд бий. Тиймээс дараагийн санал ирэхэд угтуулан тавих нөхцөл шаардлагатай.

Салбараа нээж болно, хадгаламж татахгүй шүү, 10 тэрбум төгрөгөөс дээш зээл олго гэх мэтээр арилжааны банкуудынхаа хүрч чаддаггүй зах зээлийн орон зайг нөхөх болзлууд бэлдэх нь зүйтэй болов уу. Юутай ч эдийн засагч, судлаачид хэрхэн үнэлж дүгнэж буйг сонирхъё.

Т.Энхбат