Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд Н.Цэрэнбат утааг бууруулахын тулд ямар ажил хийхээр төлөвлөж байгаагаа зах зухаас нь танилцуулав. Агаарын бохирдлыг бууруулахад голлох үүрэг хүлээж буй байгууллага нь Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам. Тэгэхээр гай, гавьяа нь Н.Цэрэнбат сайдтай холбоотой гэсэн үг.

У.Хүрэлсүхийн Засгийн газар утааны эсрэг цогц шийдэл гаргаж ажиллана гэж мэдэгдсэн. Энэ хүрээнд 2019 онд агаарын бохирдлыг бууруулах ажилд 200 орчим тэрбум төгрөг зарцуулахаар төлөвлөөд байна. Энэ бол бага мөнгө биш. Тиймээс дээрх мөнгийг чухам үр дүнгээ өгөх ажилд л зарцуулах ёстой гэж олон нийт үзэж байна.

Өнгөрсөн таван жилд агаарын бохирдлыг бууруулахад нийт 140 тэрбум төгрөг зарсан ч гарт баригдаж, нүдэнд үзэгдэх үр дүн гараагүй. Жил бүрийн өвөл утаа, түүний хор уршгийг ярьж жагсаалаа хийгээд өнгөрдгөөс цаашгүй. Энэ жил өмнөх жилүүдээс хэд дахин илүү мөнгөөр утаатай тэмцэх гэж байна. Тиймээс агаарын бохирдлын эсрэг явуулж буй ажлууд үр дүнгээ өгч, утаа бага ч болов багасах байх гэсэн хүлээлт иргэдийн дунд хэдийнэ бий болжээ.

Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд Н.Цэрэнбат агаарын бохирдолтой тэмцэхийн тулд айлуудад сайжруулсан түлш тараана гэж мэдэгдэв. 2019 оны дөрөвдүгээр сарын 1-ний өдрөөс нийслэл рүү түүхий нүүрс оруулж ирэхийг хориглосон шийдвэр гарсан. Тэгэхээр айл, өрхүүд сайжруулсан түлш түлэхээс өөр сонголтгүй. Чухам сайжруулсан түлш нь түүхий нүүрс шиг элбэг, хүртээмжтэй байж чадах уу гэдэг нь өөрөө асуудал юм.

Сайжруулсан түлш хийхийн тулд  "Тавантолгой түлш” ТӨХК үйлдвэрийг байгуулахаар болжээ. Уг үйлдвэр нь нийт хэрэглээний сайжруулсан түлшний тал хувийг л үйлдвэрлэх юм байна. Харин үлдсэнийг нь хувийн хэвшлийн үйлдвэрүүдэд үйлдвэрлэнэ гэж тооцоолж байгаа аж. "Тавантолгой түлш” компани түлш боловсруулах туршилт хийгээд эхэлсэн. Тус ТӨХК "Энержи Ресурс”-т угаагдсан нүүрсийг боловсруулах аж.

Мөн 100 мянган айлыг индукцин хаалтад тулгуурласан бүрэн шаталтын төхөөрөмжөөр тоноглохоор төлөвлөжээ.  Хэрвээ ингэж чадвал гэр хорооллоос гарах утааны хорт хэмжээг 80 хувиар бууруулна гэж Н.Цэрэнбат сайд ба түүний багийхан төлөвлөсөн байна. Гэхдээ индукцин халаалтыг аль компани хэзээнээс, ямар зохион байгуулалтаар тавих нь тодорхой бус байгаа юм.

Мөн дээрх 200 тэрбум төгрөгийн тодорхой хувиар айлуудын янданд хорт утааны шүүлтүүр тавихаар болсон байна. Нэг шүүлтүүр 200 доллар буюу 500 орчим мянган төгрөгийн үнэтэй байна гэх ч мэдээлэл байгаа юм.Үүнийг сонссон иргэд хайран 200 тэрбум төгрөгийг шүүлтүүрийн бизнест зарах нь гэж шүүмжилж байна.

Гэхдээ утаагүй нэртэй утаа гардаг зуухыг төрд 700 мянган төгрөгөөр шахаж чадсан юм чинь утааны шүүлтүүрийг 500 мянган төгрөгөөр зарах нь тийм хэцүү биш биз ээ.

2011 онд МСS компани утаагүй зуух тараах төсөлд шалгарч, гэр хорооллын айлуудад зуух тараасан. Тэд зуух нэг бүрийг 700 мянган төгрөгөөр үнэлэн 630 мянган төгрөгийг нь төрөөс 70 мянган төгрөгийг нь иргэдээс авсан билээ. Гэтэл утаагүй зуух нь утаа гаргасаар долоон жилийг ардаа үдлээ. Энэ хугацаанд манай төр засаг 68 тэрбум төгрөгийг зөвхөн утаагүй зууханд зарсан байна. Харин энэ удаа 200 тэрбумын хэдийг утаа шүүх шүүлтүүрт зарцуулахаар бэлтгэж байгаа бол…

Төр хамгийн найдвартай худалдан авагч. Гэхдээ Засгаас хэрхэн мөнгө салгах нь улс төрчид болоод тэднийг ивээн тэтгэгч бизнесменүүдийн овсгооны асуудал. Өнгөрсөн жилүүдэд гэрийн бүрээс туурга, амбаараас эхлээд төрд шахаагүй бүтээгдэхүүн ховор. Харин энэ удаа утаа шүүгч гэх үлгэр ярьж эхлэв.

Ямартай ч Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд Н.Цэрэнбатын хувьд утааг бууруулахаар төлөвлөж буй ажлууд нь энэ юм байна.

Угтаа бол утаатай тэмцэхэд утаа шүүгч, сайжруулсан түлш тараах бус орон сууц нэмж барин, түүнийгээ иргэдэд боломжийн нөхцлөөр борлуулах ёстой баймаар. Мөн гэр хорооллын айлуудыг хямд үнэтэй тог цахилгаанаар хангах, дэд бүтцэд холбох юм.

Энэ жил ипотекийн зээлийн санхүүжилтэд 115 тэрбум төгрөг зарцуулна гэсэн мөртлөө сайжруулсан түлш, утаа шүүгч тараахад 200 орчим тэрбум төгрөг зарцуулахаар тусгасан байна. 200 тэрбум төгрөгөөр утаа шүүгч, сайжруулсан түлш тараахын оронд орон сууж барьсан бол хэр их янданг байхгүй болгох байсан бол гэдгийг л бодох л хэрэгтэй юм.

Н.Цэрэнбат сайд  "Агаарын бохирдол бууруулах нь миний үүрэг. Хэрвээ бууруулж чадахгүй бол хариуцлага хүлээхэд бэлэн” хэмээн өмнө нь болон сая дахин мэдэгдсэн байна. Тэгэхээр өөрийнх нь хэлсэнчлэн агаарын бохирдол 80 хувиар буурахгүй бол хариуцлагаа хүлээгээрэй, сайд аа.

Татвар төлөгчдийн 200 тэрбум төгрөгийг үр ашигтай зарцуулахыг олон нийт таниас хүсч байгаа шүү.

Т.ХУЛАН

Medee.Mn