Ord.mn | Mongolian Mining
| English |  Mobile |  Rss

А.Даваасүрэн: Манай улс ашигт малтмалын нөөцөөр тийм ч баян биш

Шинжлэх ухааны академийн Олон улсын хүрээлэнгийн судлаач, эдийн засагч, доктор А.Даваасүрэнтэй Монгол Улсын эрдэс баялгийн нөөц, түүний ашиглалт, үнэлгээний  талаар гаргасан шинэ номын  тухай ярилцав.

-Монголын эрдэс баялгийн нөөцийн талаар сүүлийн үед гараагүй шинэ ном байна. Номынхоо агуулгын талаар танилцуулахгүй юу?

-Монгол Улс дэлхийн эрдэс баялаг, уул уурхайн зах зээлд хэрхэн оролцож байгаа болон ашигт малтмалын үндсэн нөөц болох нүүрс, төмрийн хүдэр, алт, зэс, жонш, газрын тосонд судалгаа хийж эдийн засгийн үнэлгээг бусад оронтой харьцуулан судаллаа.

Үүгээр нөөцийн хэрэглээ, үйлдвэрлэл, үнэ ханшид юу нөлөөлдөг тухайл­бал, нүүрсний нөөцөөрөө дэлхийн зах зээлд хэдэн хувийг эзэлдэг түүнчлэн уул уурхайн нөөц, баялаг эхтэй орнууд баялгаа хэрхэн ашигладаг зохицуулж буй туршлагыг  судалж гарын авлага байдлаар эмхэтгэлээ. Өөрөөр хэлбэл, баялгаа зөв ашиглаж үр өгөөжийг нь тэгш хүртэж  чадахгүй байгаа манай оронд бусад орны туршлагыг нэвтрүүлэх  боломж байгааг судалж  энэ номонд тусгалаа.

Нөгөөтэйгүүр Монгол Улсын эрдэс баялгийн талаар баримталж буй бодлого, эрхзүйн акт, хөрөнгө оруулалтын болон тогтвортой байдлын гэрээ, тусгай зөвшөөрөл олгох явц, бусад баримт бичигт  ямар зохицуулалт үйлчилж байгаад дүн шинжилгээ хийсэн. Эцэст нь байгаа жаахан нөөцөө байгаль экологид ээлтэй, ард түмэнд тэгш хүртээмжтэй ашиг­лах тал дээр хөгжлийн ямар бодлого баримталбал зөв юм гэдэгт тулгуурлан судалсан.

-Манай улс эрдсийн нөөцөөрөө дэлхийн хаана нь явж байна вэ?

-Манай орон 2018 оны тавдугаар сарын байдлаар 29 тэрбум ам.долларын алтны нөөцтэй. 3.4 тэрбум ам.доллартай тэнцэх мөнгөний нөөцтэй. Дэлхийн улс оронтой харьцуулахад нөөцөөрөө 25-д  жагсаж байна. Мөнгө болон төмрийн хүдрийн нөөц маш бага. Нүүрсний нөөцөөр 17 дугаарт явж байна. Харин хайлуур жоншны нөөцөөр V ордог бол зэсийн нөөцөөр бага. 400 сая тонн газрын тосны нөөцтэй гэдэг.

Гэхдээ үүний геологи, ашиглалтын ерөнхий стандартаар 10 хувийг нь олборлодог. Үлдсэн 90 хувь нь газартаа шингээд байж байдаг. Тэгэхээр 40 сая тонн газрын тосны нөөцтэй гэж үздэг. Энэ бүгдээс харахад манайх ашигт малтмалын нөөцөөрөө тийм ч баян орны тоонд орохгүй. Гадныхан биднийг баян гэж хөөргөж  цаасан малгай өмсүүлэх байдлаар баялгийг минь авах гэсэн хүсэл зорилготой хий хоосон үг.

Газар доорх нийт 17 нэр төрлийн баялагт одоогийн ханшаар эдийн засгийн үнэлгээ  хийсэн. Нийт баялгийг үнэлэхэд 3.1 их наяд ам.доллартай тэнцүү буюу нэг хүнд нэг сая ам.долларын байгалийн баялгийн нөөц ногдож буй. Энэ нь нэг хүнд ногдож буй дүнгээр бусад оронтой харьцуулахад өндөр. Харин нийт нөөцөөрөө бол бага.

3.1 их наяд ам.доллартай тэнцэх нөөцийн 0.9 хувийг алт,  нэг хувийг  төмрийн хүдэр, 9.3 хувийг коксжих нүүрс, эрчим хүчний нүүрс 68 хувийг, 16.3 хувийг зэсийн нөөц, хайлуур жоншны нөөц 1.3 хувийг  эзэлдэг.

Газрын тосны нөөц дөнгөж 0.7 хувийг эзэлдэг бол молебдин 8.7 хувийг эзэлж байна. Түүнчлэн 2017 онд 1.4 сая тонн зэсийн баяжмал экспортолсон байна. Энэ хэмжээ цаашид хадгалагдана гэвэл 55 жилийн дараа манай зэсийн нөөц дуусна гэсэн үг. Төмрийн хүдэр гэхэд мөн 6.2 сая тонныг экспортолсон. Энэ хэмжээгээр экспортолно гэвэл 73.6 жилийн дараа нөөц нь шавхагдах жишээтэй.

Мөн 14.5 тонн алт гадагш гаргажээ. Мөн энэ хэмжээгээр алтаа гаргаад байвал 44.8 жилийн дараа дуусна. Нөгөөтэйгүүр нийт олборлож байгаа баялгийнхаа 16.3 хувьд дөнгөж анхан шатны боловсруулалт хийж буй. Өөрөөр хэлбэл, шорооноос нь салгаж түүхийгээр нь гаргадаг.

-Манайх хүрэн нүүрсээрээ баян орон юм биш үү?

-Тийм. 2017 онд 32 сая тонн хүрэн нүүрс экспортолсон. Энэ хэмжээгээр нүүрсээ экспортолно гэвэл 997 жил ашиглах нөөцтэй. Энэ бүгдээс дүгнэлт хийхэд байгалийн баялаг манай эдийн засаг, нийгмийн хөгжилд дорвитой хувь нэмэр оруулж чадахгүй байна. Өөрөөр хэлбэл, байгалийн баялаг дээр тулгуурласан эдийн засаг хэврэг, эмзэг, гадаад зах зээлээс хамааралтай учраас цаашид хөгжих боломж бага. Харин цөөн хэдэн хүн гадныхантай хамтарч ашиг хүртэх боломж нь давуу. Нийтээрээ хүртэх боломжгүй ийм л дүр зураг харагдсан. Эндээс Монгол орон байгалийн баялгаар баян гэж хөөрцөглөх хэрэггүй гэсэн дүгнэлт гарсан.

-Баян гэж  хэдий хэрийн хэмжээний нөөцтэй оронг хэлэх вэ?          

-Байгалийн хий, газрын тосны баялаг ихтэй орныг баян орон гэдэг. Эдгээр түүхий эд  хэзээ ч шавхагдашгүй нөөц. Өөрөөр хэлбэл, орлуулшгүй нөөцийг л хэлдэг. Хэдийгээр нарны, салхины эрчим хүчний нөөцийг дуусашгүй нөөц гэж үздэг ч дэлхийн нийт орны  89 хувь нь байгалийн хий, газрын тос ашиглан гаргаж авсан цахилгаан эрчим хүчийг хэрэглэж байгаа учраас энэ эх үүсвэр  дуусашгүй нөөц.

Үлдсэн хувь нь бусад эх үүсвэрээс эрчим хүчээ хангадаг гэвэл маш бага хэсэг нь юм. Тухайлбал, хамгийн баян, дэлхийг тэргүүлж буй орон бол ОХУ. Нийт баялгийн үнэлгээ 75.7 их наяд ам.доллар. Нефтийн нөөц нь 60 тэрбум баррел. 7.08 их наяд ам.доллар. Байгалийн хийн нөөц нь 1.680 их наяд шоо фут 19 их наяд ам.доллар. Хоёрдугаарт, АНУ нийт нөөцийн үнэлгээ нь 45 их наяд ам. доллартай тэнцүү. Дараагаар нь Саудын Араб, Канад,  Иран, Хятад, Бразил, Австрали, Ирак. Гэтэл манай орных 3.1 их наяд тэрбум ам.доллартай тэнцүү гээд бод доо. Тэгэхээр манай орон тийм баян биш.

-Хууль эрх зүй, хил, гааль, татварын орчин нь хэр юм бол?

-Эрдэс баялгийн салбарын үйл ажиллагааг зохицуулж байгаа төрийн бодлогын баримт бичиг, хууль эрх зүйн актууд хоорондоо зөрчилтэй, олон улсын шилдэг  туршлагатай  уялдаа холбоогүй. Тусгай зөвшөөрөл олголт замбараагүй хяналтгүй, компаниуд нийгмийн хариуцлагагүй байна. Анхаарал татсан нэг асуудал бол ашигт малтмалын төрөл, агуулгаас хамаарч ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийг бусад улс 25-30 хувиар бодож авч байна.

Гэтэл манай улс алтны татвар нь тав, өсөн нэмэгдэхтэйгээ нийлээд есөн хувь. 10 ч хүрэхгүй байна. Нөгөөтэйгүүр баялгаа түүхийгээр нь маш хямд экспортолж байгаа одоогийн загвараар цаашид явахгүй. Иймд хөгжлийн загварыг өөрчлөх шаардлага тулгарч байна. Үүний тулд уул уурхайн салбарын эрх зүйн зохицуулалтыг шинэчилж үндэсний эрх ашигт нийцүүлэх гарц бол уурхайн олборлолт хийж байгаа хуулийн этгээдэд ногдуулах татварын хувь хэмжээ, нэр төрлийг нэмэгдүүлэх хэрэгтэй гэсэн дүгнэлт хийсэн. Хөгжлийн шинэ кластерын систем нэвтрүүлэх шаардлагатай. Загварыг  номондоо бас тусгасан.

 Ц.МЯГМАРБАЯР, ЗУУНЫ МЭДЭЭ
А.Даваасүрэн: Манай улс ашигт малтмалын нөөцөөр тийм ч баян биш
Та Like дарж уул уурхайн мэдээллийг өдөр болгон facebook-ээр дамжуулан авах боломжтой


URL


АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Ord.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 7711-0505 утсаар хүлээн авна.

Сэтгэгдлүүд:

Сэтгэгдэл нэмэх
Нэр:*
Сэтгэгдэл:
Bold Italic Underline Strike | Align left Center Align right | Insert smilies Insert link URLInsert protected URL Select color | Add Hidden Text Insert Quote Convert selected text from selection to Cyrillic (Russian) alphabet Insert spoiler
Батлах код: *
Шинэ мэдээ
Өнөөдөр, 19:13
АНУ: БНАСАУ НҮБ-ын хориг зөрчин газрын тос, нүүрсний худалдаа хийж байна

 БНАСАУ НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлөөс тавьсан хоригийг зөрчин өнгөрсөн ...

Өнөөдөр, 17:29
Таван толгой Торонтод

  Торонто хотноо PDAC 2019 (Prospectors and Developers Association ...

Өнөөдөр, 16:59
Хар салхины улмаас “Rio Tinto” бокситын хамгийн том уурхайгаа түр хаалаа

 "Rio Tinto” групп Австралийн зүүн зүгт Кьюнслэнд мужид байдаг ...

Өнөөдөр, 16:14
Саусгоби Ресурс дефольт зарлах нэрээр CIC-ийн эрх мэдлийг нэмэв үү?

  "Саусгоби Ресурс” компани өмнийн говийн найман суманд хайгуул ...

Өнөөдөр, 16:13
“Мужик” хурандаагийн илхэн ПИАР

Хэдийнээсээ “шийдэмгий, мужик” чанараараа ард түмнийхээ ...

Өнөөдөр, 15:32
АНУ-д долоон кг жинтэй хүүхэд төржээ

Америк эмэгтэй долоон кг орчим жинтэй хүүхэд төрүүллээ гэж New York Post ...

Өнөөдөр, 11:52
"Mongolia gold-2019" чуулган эхэллээ

"Mongolia gold-2019" алтны салбарын хөрөнгө оруулалт, технологийн чуулган ...

Өнөөдөр, 11:20
Өнөөдөр Наурыз баяр тохиож байна

Өнөөдөр Дундад Азийн зарим улс болон Монголын Казах түмний үндэсний баяр ...

Өнөөдөр, 11:06
С.Зориг агсны амийг хөнөөсөн хэргийн шийдвэрлэлт улс төр байв уу

Төр, нийгмийн нэрт зүтгэлтэн, УИХ-ын гишүүн, Дэд бүтцийн сайд агсан ...

Өнөөдөр, 10:22
Авлигын үүр уурхай болсон АТҮТ-ын удирдлагыг яаралтай өөрчлөх шаардлагатай болжээ

"АТҮТ” ТӨҮГ-ыг авлигын үүр уурхай гэдгийг бататгах  баримт бүхий ...

Өнөөдөр, 09:44
Ерөнхий сайд асан Ч.Сайханбилэгийн эхнэрийн дүү хар тамхины хэргээр шалгагдаж байна

-ТЭД КАННАБИС ХЭРЭГЛЭЖ БАЙГААД БАРИГДЖЭЭ- “UBIKE” төслийг ...

Өчигдөр, 18:07
ХЗДХ-ийн сайд Ц.Нямдорж уучлалт гуйж попров

Сонгууль дөхөхөөр улс төрчид нэг л гэгээлэг, юм хийсэн бүтээсэн, энэ ...

Өчигдөр, 17:14
Алтны салбарын хөрөнгө оруулагчид чуулна

  Алтны салбарын хөрөнгө оруулалт, технологийн гурав дахь удаагийн ...

Өчигдөр, 15:31
Өчигдөр, 14:09
Ц.Нямдорж: Би Б.Содномдаржаа, Т.Чимгээ нарын ар гэрээс уучлал гуйж байна

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан болж байна. Хуралдаанаар хэлэлцэн ...

Өчигдөр, 12:10
Монгол Улс эдийн засгийн цагаачтай орон болов уу

Шведэд албан бус тоогоор 10 мянга орчим монгол хүн амьдарч байгаа тухай ...

Өчигдөр, 11:44
Уран зургийн галерейн сан хөмрөгт бүртгэлтэй зургуудыг “Элбэг галерей”-гаас хураасан уу

Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдоржийн албан өрөөнд нэгжлэг хийсэн тухай мэдээлэл ...

Өчигдөр, 10:31
Австралиас БНХАУ-д нийлүүлсэн нүүрсний хэмжээ буурав

 Австралиас БНХАУ-д хийсэн нүүрсний нийлүүлэлт нэгдүгээр сард өмнөх ...

Өчигдөр, 10:03
“Эрдэнэс-Тавантолгой” компани IPO хийх хэвээрээ юу?

"Эрдэнэс-Тавантолгой” компани олон улсын хөрөнгийн бирж дээр хувьцаагаа ...

2019 оны 03 сарын 20, 16 цаг 43 минут
Ц.Элбэгдоржийн эхнэрийн дүү Х.Болдбаатарын оффисоос есөн зураг хураажээ

ЦЕГ-ын Эрүүгийн цагдаагийн албаныхан өчигдөр Ц.Элбэгдоржийн оффист нэгжлэг ...

2019 оны 03 сарын 20, 16 цаг 30 минут
Алт тушаалт 80 гаруй хувиар буурчээ

 Засгийн газраас Ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах ...

2019 оны 03 сарын 20, 15 цаг 21 минут
Алтны салбарын хөрөнгө оруулалт, технологийн чуулган болно

Алтны салбарын хөрөнгө оруулалт, технологийн гурав дахь удаагийн чуулган, ...

2019 оны 03 сарын 20, 12 цаг 10 минут
Голомт банк Монгол улсаас анх удаа UNEP FI-д нэгдэн "хариуцлагатай банкны зарчмууд"-ыг гаргалаа

  НҮБ-ын Байгаль орчны хөтөлбөрийн санхүүгийн санаачилга (UNEP FI)-ын ...

2019 оны 03 сарын 20, 12 цаг 04 минут
Бизнес эрхлэгчид мэргэжлийн хяналтыг авлигад хамгийн их идэгдсэн гэв

Өндөр татвар бизнесийн орчны хамгийн том бэрхшээлээр нэрлэгдэв Монгол ...

2019 оны 03 сарын 20, 11 цаг 58 минут
Иргэн Т.Ганболд: Одоо байгаа 31+ намыг татан буулгая

 Намын хатуу гишүүнчлэлгүй байя, улс төрийн намыг татан буулгая гэсэн ...

2019 оны 03 сарын 20, 11 цаг 48 минут
Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдоржийн өрөөнд нэгжлэг хийж, 30 гаруй уран зураг хураан авчээ

Цагдаагийн ерөнхий газрын Эрүүгийн цагдаагийн албанаас Ерөнхийлөгч асан ...

2019 оны 03 сарын 20, 11 цаг 03 минут
Африкийн орнуудад усны хомсдол нүүрлэж байна

 Мозамбик, Зимбабве зэрэг Африкийн орнуудад усны хомсдол нүүрлэж ...

2019 оны 03 сарын 20, 09 цаг 43 минут
Хөгжиж буй орнууд байгаль орчинд ээлтэй "Ногоон банк" төлөвлөж байна

 Хөгжиж буй орнууд байгаль орчны төсөл санхүүжүүлэх шинэ загвар ...

2019 оны 03 сарын 20, 09 цаг 35 минут
Онц дэглэм ба "Эрдэнэт": Өттэй мал таргалдаггүй

  Өртэй хүн өөдөлдөггүй, өттэй мал таргалдаггүй Нэг зүйлийг ...

2019 оны 03 сарын 20, 09 цаг 27 минут
Б.Энх-Амгалан сайдын элийрэл буюу "ажлаа хийгээчээ"

 Өнгөрсөн хоёрдугаар сард ЗТХЯ-ны сайд асан ...

2019 оны 03 сарын 19, 15 цаг 58 минут
Далай, тэнгис доторх хачирхалтай газрууд

 Хэрвээ та тэнгисийн долгио, гүн цэнхэр өнгөнд дуртай, усан доогуур ...

2019 оны 03 сарын 19, 15 цаг 29 минут
Мянганы луйварт оролцогчдын зөрүүтэй мэдэгдлүүд

Эрдэнэт үйлдвэрийн 49 хувийн хувьцааны асуудлаар ХХБ-ны ТУЗ-ийн дарга ...

2019 оны 03 сарын 19, 14 цаг 43 минут
Дизель түлшний импорт 13.8 сая ам.доллараар өсжээ

 Он гарснаар манай улсын гадаад худалдааны бараа эргэлт 1.9 тэрбум ...

2019 оны 03 сарын 19, 14 цаг 19 минут
“Рио Тинто“ залилангийн хэргээр Манхэттэний шүүхэд үргэлжлүүлэн шалгагдана

 Өчигдөр буюу даваа гарагт Нью-Йорк хотын Манхэттэн ...

2019 оны 03 сарын 19, 14 цаг 05 минут
“Fake News”-ийг хориглох хуулийг Владимир Путин баталжээ

“Fake News” буюу худал хуурмаг мэдээллийг түгээж буй сайтуудыг ...

2019 оны 03 сарын 19, 12 цаг 42 минут
Арктикийн мөс 20 жилийн дараа хайлна

 Дэлхийн дулаарлын нөлөөн дор Хойд мөсөн далайн мөсөн уулс хайлж, ...

2019 оны 03 сарын 19, 12 цаг 19 минут
Тувад амиа алдсан цэргийн хэргээр Москва руу хүсэлт илгээжээ

Увс аймгийн Баруунтуруун суман дахь Хилийн цэргийн 0311 дүгээр ангид алба ...

2019 оны 03 сарын 19, 12 цаг 00 минут
Байгаль нуурын сав газар дахь ОХУ-ын хил доторх нутагт алтны үндсэн орд байхгүй

 Байгаль нуурын сав нутагт геологи хайгуулын судалгаагаар металлын ...

2019 оны 03 сарын 19, 11 цаг 38 минут
ДОРНОД: Японы Элчин сайд Халхгол суманд ажиллаж байна

Япон Улсаас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Масато ...

2019 оны 03 сарын 19, 11 цаг 30 минут
Байгаль нуурын сав газар дахь ОХУ-ын хил доторх нутагт алтны үндсэн орд байхгүй

Байгаль нуурын сав нутагт геологи хайгуулын судалгаагаар металлын эрдэс ...

2019 оны 03 сарын 19, 11 цаг 04 минут
"Эко Алтан Заамар" ХХК-ийн тусгай зөвшөөрлийг цуцлахаар болжээ

 Төв аймгийн Заамар сумын Хайлааст багийн нутаг дэвсгэр Баянголын ам ...

2019 оны 03 сарын 19, 10 цаг 56 минут
2019 оны 03 сарын 19, 10 цаг 22 минут
Агаарт гарах, рашаанд явахад зуныг хүлээх шаардлагагүй

 Агаар салхинд гарах, рашаан усанд орох нь зөвхөн зуныг хүлээх ажил ...

2019 оны 03 сарын 19, 10 цаг 02 минут
Хамарын хийд рүү сунасан “хар гар”-ны нэг эзэн нь УИХ-ын гишүүн Б.Чойжилсүрэн

 Дулдуйтын Данзанравжаагийн "Үлэмжийн чанар”-аа дуулж, "Саран ...

2019 оны 03 сарын 19, 09 цаг 53 минут
Б.Н.Занганех: Ираны газрын тосны экспортыг зогсоох нь сөрөг үр дагавартай

 АНУ манай газрын тосны экспортыг тэглэх бодолтой байгаа нь ...

2019 оны 03 сарын 18, 20 цаг 07 минут
Эдийн засгийн өсөлтийг дэмжих хил гаалийн шинэчлэл оройтох нь

 Сонгуулийн өмнөх жил эрх баригчид төсвийн нөөц, боломжийг бүрэн ...

2019 оны 03 сарын 18, 19 цаг 30 минут
Н.Номтойбаяр Цагаан суваргын ордыг гадныхан мөнгөө хийсэн юм чинь тэдний ч бас өмч шүү дээ гэв

 УИХ-ын ээлжит бус чуулган нээлтээ хийлээ. Нээлтийн үйл ажиллагааны ...

2019 оны 03 сарын 18, 18 цаг 46 минут
Б.Энхбаяр: Бүртгэлийн шинэ хууль авлигачид дээр аянга буулгаж байна

“Зууны мэдээ” сонин салбар, салбарын тэргүүлэгчид, шинийг ...

2019 оны 03 сарын 18, 12 цаг 44 минут
Д.Сумъяабазар: Ордуудын тусгай зөвшөөрлийг цуцлах, хурааж болохгүй

  Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яамнаас "Ил тод, хариуцлагатай уул ...

2019 оны 03 сарын 18, 12 цаг 38 минут

Санал асуулга

Тавантолгойн хувьцааг иргэдэд бэлнээр тараах нь зөв үү?

Зөв
Буруу
Мэдэхгүй

 
Ханшийн мэдээ
Гадаад хувьцаа
Нью йоркын хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
BHP Billiton
Ivanhoe Mines
90.53
23.3
1.44
0.00
Австралийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
General Mining Corp
Aspire Mining Limited
0.145
0.52
0.00
-0.02
Лондонгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Petro Matd Limited
polo Resources Limited
123.5
5.4
0.00
0.02
Хонконгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Mongolian Mining Corporation
Mongolia Energy
9.59
1.14
0.00
-0.06
Торонтогийн хөрөнгийн бирж
 
Шинэ бүтээл

"Монголын Геологийн есөн эрхэм" номын нээлт боллоо
Металлын ханшийн мэдээ
Нүүрсний ханшийн мэдээ
Уул уурхайн ТОП 25 компани