Ord.mn | Mongolian Mining
| English |  Mobile |  Rss

А.Даваасүрэн: Манай улс ашигт малтмалын нөөцөөр тийм ч баян биш

Шинжлэх ухааны академийн Олон улсын хүрээлэнгийн судлаач, эдийн засагч, доктор А.Даваасүрэнтэй Монгол Улсын эрдэс баялгийн нөөц, түүний ашиглалт, үнэлгээний  талаар гаргасан шинэ номын  тухай ярилцав.

-Монголын эрдэс баялгийн нөөцийн талаар сүүлийн үед гараагүй шинэ ном байна. Номынхоо агуулгын талаар танилцуулахгүй юу?

-Монгол Улс дэлхийн эрдэс баялаг, уул уурхайн зах зээлд хэрхэн оролцож байгаа болон ашигт малтмалын үндсэн нөөц болох нүүрс, төмрийн хүдэр, алт, зэс, жонш, газрын тосонд судалгаа хийж эдийн засгийн үнэлгээг бусад оронтой харьцуулан судаллаа.

Үүгээр нөөцийн хэрэглээ, үйлдвэрлэл, үнэ ханшид юу нөлөөлдөг тухайл­бал, нүүрсний нөөцөөрөө дэлхийн зах зээлд хэдэн хувийг эзэлдэг түүнчлэн уул уурхайн нөөц, баялаг эхтэй орнууд баялгаа хэрхэн ашигладаг зохицуулж буй туршлагыг  судалж гарын авлага байдлаар эмхэтгэлээ. Өөрөөр хэлбэл, баялгаа зөв ашиглаж үр өгөөжийг нь тэгш хүртэж  чадахгүй байгаа манай оронд бусад орны туршлагыг нэвтрүүлэх  боломж байгааг судалж  энэ номонд тусгалаа.

Нөгөөтэйгүүр Монгол Улсын эрдэс баялгийн талаар баримталж буй бодлого, эрхзүйн акт, хөрөнгө оруулалтын болон тогтвортой байдлын гэрээ, тусгай зөвшөөрөл олгох явц, бусад баримт бичигт  ямар зохицуулалт үйлчилж байгаад дүн шинжилгээ хийсэн. Эцэст нь байгаа жаахан нөөцөө байгаль экологид ээлтэй, ард түмэнд тэгш хүртээмжтэй ашиг­лах тал дээр хөгжлийн ямар бодлого баримталбал зөв юм гэдэгт тулгуурлан судалсан.

-Манай улс эрдсийн нөөцөөрөө дэлхийн хаана нь явж байна вэ?

-Манай орон 2018 оны тавдугаар сарын байдлаар 29 тэрбум ам.долларын алтны нөөцтэй. 3.4 тэрбум ам.доллартай тэнцэх мөнгөний нөөцтэй. Дэлхийн улс оронтой харьцуулахад нөөцөөрөө 25-д  жагсаж байна. Мөнгө болон төмрийн хүдрийн нөөц маш бага. Нүүрсний нөөцөөр 17 дугаарт явж байна. Харин хайлуур жоншны нөөцөөр V ордог бол зэсийн нөөцөөр бага. 400 сая тонн газрын тосны нөөцтэй гэдэг.

Гэхдээ үүний геологи, ашиглалтын ерөнхий стандартаар 10 хувийг нь олборлодог. Үлдсэн 90 хувь нь газартаа шингээд байж байдаг. Тэгэхээр 40 сая тонн газрын тосны нөөцтэй гэж үздэг. Энэ бүгдээс харахад манайх ашигт малтмалын нөөцөөрөө тийм ч баян орны тоонд орохгүй. Гадныхан биднийг баян гэж хөөргөж  цаасан малгай өмсүүлэх байдлаар баялгийг минь авах гэсэн хүсэл зорилготой хий хоосон үг.

Газар доорх нийт 17 нэр төрлийн баялагт одоогийн ханшаар эдийн засгийн үнэлгээ  хийсэн. Нийт баялгийг үнэлэхэд 3.1 их наяд ам.доллартай тэнцүү буюу нэг хүнд нэг сая ам.долларын байгалийн баялгийн нөөц ногдож буй. Энэ нь нэг хүнд ногдож буй дүнгээр бусад оронтой харьцуулахад өндөр. Харин нийт нөөцөөрөө бол бага.

3.1 их наяд ам.доллартай тэнцэх нөөцийн 0.9 хувийг алт,  нэг хувийг  төмрийн хүдэр, 9.3 хувийг коксжих нүүрс, эрчим хүчний нүүрс 68 хувийг, 16.3 хувийг зэсийн нөөц, хайлуур жоншны нөөц 1.3 хувийг  эзэлдэг.

Газрын тосны нөөц дөнгөж 0.7 хувийг эзэлдэг бол молебдин 8.7 хувийг эзэлж байна. Түүнчлэн 2017 онд 1.4 сая тонн зэсийн баяжмал экспортолсон байна. Энэ хэмжээ цаашид хадгалагдана гэвэл 55 жилийн дараа манай зэсийн нөөц дуусна гэсэн үг. Төмрийн хүдэр гэхэд мөн 6.2 сая тонныг экспортолсон. Энэ хэмжээгээр экспортолно гэвэл 73.6 жилийн дараа нөөц нь шавхагдах жишээтэй.

Мөн 14.5 тонн алт гадагш гаргажээ. Мөн энэ хэмжээгээр алтаа гаргаад байвал 44.8 жилийн дараа дуусна. Нөгөөтэйгүүр нийт олборлож байгаа баялгийнхаа 16.3 хувьд дөнгөж анхан шатны боловсруулалт хийж буй. Өөрөөр хэлбэл, шорооноос нь салгаж түүхийгээр нь гаргадаг.

-Манайх хүрэн нүүрсээрээ баян орон юм биш үү?

-Тийм. 2017 онд 32 сая тонн хүрэн нүүрс экспортолсон. Энэ хэмжээгээр нүүрсээ экспортолно гэвэл 997 жил ашиглах нөөцтэй. Энэ бүгдээс дүгнэлт хийхэд байгалийн баялаг манай эдийн засаг, нийгмийн хөгжилд дорвитой хувь нэмэр оруулж чадахгүй байна. Өөрөөр хэлбэл, байгалийн баялаг дээр тулгуурласан эдийн засаг хэврэг, эмзэг, гадаад зах зээлээс хамааралтай учраас цаашид хөгжих боломж бага. Харин цөөн хэдэн хүн гадныхантай хамтарч ашиг хүртэх боломж нь давуу. Нийтээрээ хүртэх боломжгүй ийм л дүр зураг харагдсан. Эндээс Монгол орон байгалийн баялгаар баян гэж хөөрцөглөх хэрэггүй гэсэн дүгнэлт гарсан.

-Баян гэж  хэдий хэрийн хэмжээний нөөцтэй оронг хэлэх вэ?          

-Байгалийн хий, газрын тосны баялаг ихтэй орныг баян орон гэдэг. Эдгээр түүхий эд  хэзээ ч шавхагдашгүй нөөц. Өөрөөр хэлбэл, орлуулшгүй нөөцийг л хэлдэг. Хэдийгээр нарны, салхины эрчим хүчний нөөцийг дуусашгүй нөөц гэж үздэг ч дэлхийн нийт орны  89 хувь нь байгалийн хий, газрын тос ашиглан гаргаж авсан цахилгаан эрчим хүчийг хэрэглэж байгаа учраас энэ эх үүсвэр  дуусашгүй нөөц.

Үлдсэн хувь нь бусад эх үүсвэрээс эрчим хүчээ хангадаг гэвэл маш бага хэсэг нь юм. Тухайлбал, хамгийн баян, дэлхийг тэргүүлж буй орон бол ОХУ. Нийт баялгийн үнэлгээ 75.7 их наяд ам.доллар. Нефтийн нөөц нь 60 тэрбум баррел. 7.08 их наяд ам.доллар. Байгалийн хийн нөөц нь 1.680 их наяд шоо фут 19 их наяд ам.доллар. Хоёрдугаарт, АНУ нийт нөөцийн үнэлгээ нь 45 их наяд ам. доллартай тэнцүү. Дараагаар нь Саудын Араб, Канад,  Иран, Хятад, Бразил, Австрали, Ирак. Гэтэл манай орных 3.1 их наяд тэрбум ам.доллартай тэнцүү гээд бод доо. Тэгэхээр манай орон тийм баян биш.

-Хууль эрх зүй, хил, гааль, татварын орчин нь хэр юм бол?

-Эрдэс баялгийн салбарын үйл ажиллагааг зохицуулж байгаа төрийн бодлогын баримт бичиг, хууль эрх зүйн актууд хоорондоо зөрчилтэй, олон улсын шилдэг  туршлагатай  уялдаа холбоогүй. Тусгай зөвшөөрөл олголт замбараагүй хяналтгүй, компаниуд нийгмийн хариуцлагагүй байна. Анхаарал татсан нэг асуудал бол ашигт малтмалын төрөл, агуулгаас хамаарч ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийг бусад улс 25-30 хувиар бодож авч байна.

Гэтэл манай улс алтны татвар нь тав, өсөн нэмэгдэхтэйгээ нийлээд есөн хувь. 10 ч хүрэхгүй байна. Нөгөөтэйгүүр баялгаа түүхийгээр нь маш хямд экспортолж байгаа одоогийн загвараар цаашид явахгүй. Иймд хөгжлийн загварыг өөрчлөх шаардлага тулгарч байна. Үүний тулд уул уурхайн салбарын эрх зүйн зохицуулалтыг шинэчилж үндэсний эрх ашигт нийцүүлэх гарц бол уурхайн олборлолт хийж байгаа хуулийн этгээдэд ногдуулах татварын хувь хэмжээ, нэр төрлийг нэмэгдүүлэх хэрэгтэй гэсэн дүгнэлт хийсэн. Хөгжлийн шинэ кластерын систем нэвтрүүлэх шаардлагатай. Загварыг  номондоо бас тусгасан.

 Ц.МЯГМАРБАЯР, ЗУУНЫ МЭДЭЭ
А.Даваасүрэн: Манай улс ашигт малтмалын нөөцөөр тийм ч баян биш
Та Like дарж уул уурхайн мэдээллийг өдөр болгон facebook-ээр дамжуулан авах боломжтой


URL


АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Ord.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 7711-0505 утсаар хүлээн авна.

Сэтгэгдлүүд:

Сэтгэгдэл нэмэх
Нэр:*
Сэтгэгдэл:
Bold Italic Underline Strike | Align left Center Align right | Insert smilies Insert link URLInsert protected URL Select color | Add Hidden Text Insert Quote Convert selected text from selection to Cyrillic (Russian) alphabet Insert spoiler
Батлах код: *
Шинэ мэдээ
Шилийн гол аймаг дахин уул уурхай нээхгүй

 Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Шилийн гол аймгийн Засаг захиргааны ...

2020 оны 05 сарын 28, 23 цаг 48 минут
​‘Онон’ Монголдоо эсэн мэнд буцаж ирсэн цорын ганц эгэл хөхөө болжээ

Монгол Улсын Зэрлэг ан амьтан судлах, хамгаалах төв ТББ болон Их Британийн ...

2020 оны 05 сарын 28, 11 цаг 05 минут
2020 оны 05 сарын 27, 21 цаг 43 минут
2020 оны 05 сарын 27, 17 цаг 26 минут
2020 оны 05 сарын 27, 11 цаг 15 минут
Алтны ханш 1700.60 ам.долларт буюу сүүлийн найман жилд хамгийн өндөр үнэ хүрлээ

 Алтны ханш өнөөдөр  1728.29 ам.доллар байгааг  Bloomberg ...

2020 оны 05 сарын 27, 10 цаг 58 минут
Шатахууны үнэ БУУРЛАА

 Ашигт малтмал, газрын тосны газраас шатахууны үнийн асуудлаар ...

2020 оны 05 сарын 26, 10 цаг 58 минут
“Борц” болсон эдийн засаг

Үндэсний их баяр наадмыг зохион байгуулах хороо хуралдаж, бөхийн ...

2020 оны 05 сарын 26, 10 цаг 42 минут
Том гүрнүүд сансрын уудамд олборлолт хийхээр өрсөлдөж эхэллээ

Өнгөрсөн таван жилийн хугацаанд дэлхийн томоохон гүрнүүд сансрын уудамд ...

2020 оны 05 сарын 25, 21 цаг 04 минут
Ираны түлш тээвэрлэсэн эхний хөлөг онгоц Венесуэлд хүрчээ

 АНУ-ын зүгээс хатуу сануулга өгөөд байсан хэдий ч Ираны түлш ...

2020 оны 05 сарын 25, 20 цаг 17 минут
В.Путин Оросын нефтийн салбарыг дэмжих удирдамж өглөө

 ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путин Засгийн газартаа хандаж, ирэх сарын 15-ны ...

2020 оны 05 сарын 25, 20 цаг 07 минут
Хятад улс цөлийг 60 жилийн дотор баян бүрд болгов

 Юйлин хотын иргэд элсэн шуурганаас хамгаалж мод суулгаж эхэлсэн ...

2020 оны 05 сарын 25, 16 цаг 12 минут
Дэлхийн ан амьтдын тухай сонирхолтой баримтуудаас

Дэлхийн ан амьтдын тухай сонирхолтой баримтуудаас та бүхэнд хүргэж байна. ...

2020 оны 05 сарын 25, 16 цаг 08 минут
Салхитын ордын авлигалын хэрэгт холбогдсон 6 шүүгчээс хоёр нь 3-5 жилийн ял авчээ

 Салхитын  ордын маргааныг шүүхээр шийдэхдээ 10-170 сая ...

2020 оны 05 сарын 25, 13 цаг 28 минут
У.Хүрэлсүх: Хил нээхгүй, хэзээ нээхийг хэлж чадахгүй

Улсын Онцгой комиссын Өргөтгөсөн хуралдаан Төрийн ордонд үргэлжилж байна. ...

2020 оны 05 сарын 25, 13 цаг 21 минут
АН-ЫН ДЭД ДАРГА АСАН Б.ДЭЛГЭРМАА ЯАГААД ЯАГААД ИЗНН-ААС НЭР ДЭВШИХ БОЛОВ

  АН-ын дэд дарга Б.Дэлгэрмаа УИХ-ын сонгуульд бие даан нэр дэвшихээр ...

2020 оны 05 сарын 23, 21 цаг 44 минут
2020 оны 05 сарын 23, 20 цаг 03 минут
“Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ Монгол Улсын ТОП-100 аж ахуйн нэгжийг 18 дахь удаагаа тэргүүллээ

 Монгол Улсын Засгийн газар, Монголын Үндэсний худалдаа аж үйлдвэрийн ...

2020 оны 05 сарын 23, 19 цаг 44 минут
Мартаж болохгүй үнэн!!!

Бид 100 гаруйхан жилийн өмнө ингэж дарлуулж явсан гэдгээ өглөө бүр санах ...

2020 оны 05 сарын 23, 16 цаг 21 минут
Завилаа суудалтай бурхан уулын заяа хаашаа явна вэ...

Хөгшчүүд сайхан домог, ам дамжсан ардын сургаал их хүүрнэнэ. Тээр жил ...

2020 оны 05 сарын 23, 14 цаг 34 минут
2020 оны 05 сарын 22, 19 цаг 17 минут
Хятадын цахилгаан станцууд Австралийн нүүрсийг авахаас татгалзаж эхэлснийг мэдээлжээ

Хятадын засгийн газар өөрийн төрийн өмчит цахилгаан станцуудад Австралийн ...

2020 оны 05 сарын 22, 16 цаг 56 минут
Орос гацааг хоёр хөршийн гацаа гэсээр байх уу?

Өнгөрөгч зууныг бид “Зөвлөлтийн тусламж, Хятадын аюул” гэх ...

2020 оны 05 сарын 22, 10 цаг 13 минут
Тавантолгойн нүүрстэй холбоотой хэргийг өргөн хүрээтэй шалгаж эхэлжээ

   Б.ДАМДИН-ОЧИР   "Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн захирал ...

2020 оны 05 сарын 21, 13 цаг 40 минут
Шүүгчдийн авсан хахуулын мөнгө ЗЭЭЛ болоод замхарах нь ээ!!!

Салхитын ордын хэргийг шийдэхдээ шүүгчдийн авсан хахуулын хэрэг Хан-Уул ...

2020 оны 05 сарын 21, 11 цаг 57 минут
УБЦТС ТӨХК 2019 оны үндсэн үзүүлэлтээрээ Топ - 100 компанийн нэг боллоо

 Монгол Улсын Засгийн газар, Монголын Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн ...

2020 оны 05 сарын 21, 11 цаг 52 минут
ХӨНДӨХ СЭДЭВ: Сүсэглэл, солиорлын дэнс: ЯМАА

Содон өнгө, өөр төрх, өвөрмөц хэв маягийг байгаль эхээс өвлөсөн бүхэн эрт ...

2020 оны 05 сарын 21, 10 цаг 58 минут
Хийн хоолойг Монголоор дайруулах нь Украин, Беларусийн адил асуудал үүсгэж магадгүй гэв

 ОХУ-аас БНХАУ-д байгалийн хий нийлүүлэх хоолойг Монголын нутаг ...

2020 оны 05 сарын 20, 19 цаг 11 минут
ОУ-ын байгууллагаас “Рио тинто”-д тавьсан ШААРДЛАГЫН УЧИР

 Рио Тинто. Энэ нэр зарим нэгнийх нь хувьд асар их мөнгө шиг ...

2020 оны 05 сарын 20, 17 цаг 24 минут
Уйлж буй байгаль ээжийн гомдол КОРОНА

 Соёл, зан заншил гэдэг ямар агуу, бас яасан аймаар зүйл болохыг ...

2020 оны 05 сарын 20, 17 цаг 09 минут
Венесуэл алтаа эргүүлэн авахын тулд Английн банкийг шүүхэд өгчээ

ЛОНДОН. /TASS/. Венесуэлийн Төв банк коронавирустэй тэмцэх ажлыг ...

2020 оны 05 сарын 20, 13 цаг 31 минут
Зургадугаар сарын 10-ныг хүртэл аялж, зугаалахыг хориглолоо

Нийслэлийн Мэргэжлийн хяналтын газраас ирэх сарын 10-ны өдрийг хүртэл ...

2020 оны 05 сарын 20, 11 цаг 51 минут
Коронавирусээс шалтгаалж төмрийн хүдрийн ханш унажээ

 Коронавируст цар тахал уул уурхайн салбарт тэр дундаа төмрийн ...

2020 оны 05 сарын 19, 20 цаг 56 минут
2020 оны 05 сарын 19, 20 цаг 29 минут
Алтны оргил цаг дэлхийн зах зээлд тохиож байна

    Даваа гарагийн арилжааны дараа алтны ханш 1771 ...

2020 оны 05 сарын 19, 16 цаг 03 минут
2020 оны 05 сарын 19, 15 цаг 37 минут
Шатахууны үнийг дахин ЗУУН ТӨГРӨГӨӨР бууруулахаар болжээ

Шатахууны хангамж үнэ тарифыг тогтворжуулах, хяналт тавих Үндэсний зөвлөл ...

2020 оны 05 сарын 19, 13 цаг 27 минут
2020 оны 05 сарын 19, 13 цаг 22 минут
“Brent” маркийн нефтийн үнэ 33.3 ам.долларт хүрлээ

     "Brent” маркийн нефтийн үнэ дөрөвдүгээр сарын 13-наас ...

2020 оны 05 сарын 19, 12 цаг 03 минут
2020 оны 05 сарын 18, 16 цаг 27 минут
Оюутолгойн хөрөнгө оруулагчид далд уурхайн нэмэлт санхүүжилтийг хэлэлцжээ

“Туркойз Хилл" компани энэ оны эхний улирлын санхүүгийн мэдээллээ ...

2020 оны 05 сарын 18, 15 цаг 22 минут
Парламентын танхимд "суудал горилогч" шатахуун импортлогчид

УИХ-сонгуульд нэр дэвшигчдийн нэрс хоёр хоногийн дараа буюу 10-наас 16-ны ...

2020 оны 05 сарын 18, 12 цаг 51 минут
Цар тахлын үед хэлцэл хийх нь эрсдэлтэй гэж Rio Tinto үзэв

 COVID-19 цар тахлын үед компаниудын үнэлгээг бодитой тогтоох нь ...

2020 оны 05 сарын 18, 11 цаг 48 минут
Данс тулгаж дууссаны дараа 1072 хувьцааны ногдол ашгийг олгоно гэв

 Нэг их наяд төгрөгийн орлоготой ажилласан "Эрдэнэс Таван толгой” ХК ...

2020 оны 05 сарын 18, 11 цаг 26 минут
2020 оны 05 сарын 18, 11 цаг 11 минут
МАН, АН хоёр байгаа цагт Монгол Улс Оюутолгойгоос ашиг авахгүй

Францын судлаач Антойне Майрг 2011 оны наймдугаар сард болсон Олон улсын ...

2020 оны 05 сарын 16, 14 цаг 13 минут
2020 оны 05 сарын 15, 17 цаг 08 минут
30 хүртэлх ажилчинтай хайгуулын 86 компани сул зогсож байна

  Гурван талт хэлэлцээрийн дагуу ажилчдын сул зогсолтын ...

2020 оны 05 сарын 15, 15 цаг 09 минут
МАН, АН хоёр байгаа цагт Монгол Улс Оюутолгойгоос ашиг авахгүй

 Францын судлаач Антойне Майрг 2011 оны наймдугаар сард болсон Олон ...

2020 оны 05 сарын 15, 11 цаг 06 минут
2600 жилийн өмнөх париктай, шивээстэй ҮХЭГИЙН ГҮНЖ

2600 жилийн өмнөх париктай, шивээстэй ҮХЭГИЙН ГҮНЖ Үхэг гэж юу вэ? Алтайн ...

2020 оны 05 сарын 14, 16 цаг 37 минут

Санал асуулга

Тавантолгойн хувьцааг иргэдэд бэлнээр тараах нь зөв үү?

Зөв
Буруу
Мэдэхгүй

 
Ханшийн мэдээ
Гадаад хувьцаа
Нью йоркын хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
BHP Billiton
Ivanhoe Mines
90.53
23.3
1.44
0.00
Австралийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
General Mining Corp
Aspire Mining Limited
0.145
0.52
0.00
-0.02
Лондонгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Petro Matd Limited
polo Resources Limited
123.5
5.4
0.00
0.02
Хонконгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Mongolian Mining Corporation
Mongolia Energy
9.59
1.14
0.00
-0.06
Торонтогийн хөрөнгийн бирж
 
Шинэ бүтээл

"Монголын Геологийн есөн эрхэм" номын нээлт боллоо
Металлын ханшийн мэдээ
Нүүрсний ханшийн мэдээ
Уул уурхайн ТОП 25 компани