Ord.mn | Mongolian Mining
| English |  Mobile |  Rss

6500 жилийн настай шүдний ломбо: Шүд өрөмдөх, ломбодох явц хэрхэн хөгжиж ирсэн бэ?

''- Анагаах ухаан өнөөгийнх шиг үсрэнгүй хөгжилтэй болоогүй байсан дээр үед өвчтэй хүмүүс яадаг байсан бол?

- Үхдэг л байсан байх даа. ''

Энгийн л нэг ээж хүү хоёрын яриа мэт боловч үнэн хэрэгтээ байдал яг л ийм байсан юм. Шүдний оо, сойз, ам зайлагч шингэн гэж байдаггүй ертөнцийг төсөөлөөд үз дээ. Хүн бүрийн аманд цоорхой шүднүүд, хот болгонд баян шүдний эмч нар. Гэсэн ч шүдний эмнэлгүүд үргэлж өвчин намдаагч тариад л өвдөлт мэдрэхийг болиулчихдаг, ганцxан удаа хэрэглээд хаях, эсвэл ариутгах олон төрлийн багаж хэрэгслүүдтэй байсангүй. Ийм болж хөгжихийн тулд олон жилийн турш, олон эмч нар, олон өвчтөнүүд дээр туршилт хийж ирсэн гэдгийг санах хэрэгтэй. 

Image result for prehistoric dental

1921 онд Африкийн Замбиад ажиллаж байсан уурхайн ажилчид нэгэн гавлын яс олсон гэдэг. Уг яс Homo heidelbergensis-ийн үеэс буюу 700,000- 300,000 гаран жилийн өмнө амьдарч байсан хүнийх болох нь тогтоогджээ. Амандаа 10 ширхэг цоорхой шүдтэй эр амны хөндийн өвчнөөсөө болоод ч хорвоог орхисон байж болзошгүй. 

Tooth decay is rare in pre-agricultural societies (Credit- Martinon-Torres)

Шүдний чигчлүүрээс өөр амны хөндийд зориулсан арчилгааны багажгүй байсан дээр үеийн хүмүүс яаж эрүүл шүдтэй явдаг байсан юм бол? Биднийг гайхшруулсан нэг зүйл гэвэл тэдний гавлын ясыг олоод шүдийг нь үзвэл цоорхой шүд олдох магадлал их ховор байдаг. Цоорхой шүд их л сүүлд буюу 10,000-аад жилийн өмнөөс хүн төрөлхтний асуудал болсон гэж эрдэмтэд үздэг. Неолитийн үеийн эхэн үеэс фермийн аж ахуйтай болж, идэж уудаг зүйлс нь төрөлжиж, өөрчлөгдсөнөөр эхэн үеийн фермерчид бүгд шүдний пааланг гэмтээдэг хүчил ялгаруулдаг амны хөндийн Streptococcus mutans бактериар халдварласан гэдэг. Ингээд шүдний өвчин хүн төрөлхтний ''шүдний өвчин'' болжээ. 

Image result for prehistoric tooth treatment

Хоол хүнсний өөрчлөлтөөс гадна хүн амын өсөлт хурдацтай явагдсан явдал шүдний өвчлөл нэмэгдэх нэг шалтгаан болов. Эмэгтэйчүүд жирэмсэн болсон үедээ гормоны өөрчлөлтөд орж, амны хөндийн хүчил шүлтийн тэнцвэрт байдал алдагдаж, өвчлөхөд хүрдэг. Эмэгтэйчүүдийн амны хөндийн эрүүл мэнд эрчүүдийнхээс илүү муу байсныг батлах баримтууд Зүүн Азийн орнуудаас олдсон археологийн олдворуудаас ч батлагддаг. 

Image result for prehistoric tooth treatment

Өнгөрсөн жил Италийн Болоньягийн их сургуулийн эрдэмтэн Стяфано Беназзи 1980 онд олдсон 14,000 жилийн настай гавлын ясыг судалж үзэхэд 14,000 жилийн өмнө шүдний эмч гэж байсан бөгөөд тэр эмч гавлын ясны эзэнд ломбо тавих гэж оролдсоныг олж мэджээ. Микролит буюу жижиг хурц мэсээр шүдний муудсан хэсгүүдийг өрж ''өрөмдөх'' оролдлого хийсэн бөгөөд жижиг хусагчаар муудсан хэсгүүдийг хусаж авсан байжээ. Энэ технологи анх хэзээ үүссэнг мэдэх боломжгүй ч одоогоос 9000, 7500 жилийн өмнө ч энэ технологи хэрэглэгдэж байсан гэдгийг нотлох баримтууд олддог. 

Image result for prehistoric tooth treatment

Тухайн үеийн зарим шүдний эмч нар хурц чулуу, модон саваа, утас зэргийг ашиглан эргэлддэг жижиг өрөм маягийн багаж хийж хийж шүд өрөмддөг байжээ. Мөн эртний шүдний эмч нар үйлчлүүлэгчиддээ өвчин намдаах кока навч хэрэглэхийг зөвлөдөг байсан байж болзошгүй. 

Related image

2012 онд Италийн Тристи коллежийн эрдэмтэн Клаудио Туниз 6500 жилийн настай хүний эрүүг судалжээ. Нарийн микроскопоор томруулж харсны дүнд зарим шүднүүдийн дээр гаднын биет байгааг олж мэджээ. Энэ нь зөгийн лав байжээ. Шүдтэй чацуу насалсан зөгийн лав хүн төрөлхтний олж нээсэн хамгийн эртний ''ломбо'' болжээ.
Б.Эрхбилгүүн
Zuv.mn
6500 жилийн настай шүдний ломбо: Шүд өрөмдөх, ломбодох явц хэрхэн хөгжиж ирсэн бэ?
Та Like дарж уул уурхайн мэдээллийг өдөр болгон facebook-ээр дамжуулан авах боломжтой


URL


АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Ord.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 7711-0505 утсаар хүлээн авна.

Сэтгэгдлүүд:

Сэтгэгдэл нэмэх
Нэр:*
Сэтгэгдэл:
Bold Italic Underline Strike | Align left Center Align right | Insert smilies Insert link URLInsert protected URL Select color | Add Hidden Text Insert Quote Convert selected text from selection to Cyrillic (Russian) alphabet Insert spoiler
Батлах код: *
Шинэ мэдээ
Иран гадаадын нефть тээвэрлэгчийг саатуулжээ

 ТЕХРАН./CNN/.Иран улс гадаадын нефть тээвэрлэгчийг хууль бус ...

2019 оны 07 сарын 19, 14 цаг 08 минут
Оюутолгой дахь “Рио тинто”-гийн зовинол

 "Finanсial Times” цахим хуудаст "Рио тинто групп Оюутолгой төслийг ...

2019 оны 07 сарын 19, 11 цаг 43 минут
Индонезид Засгийн газраа утааны улмаас шүүхэд өгчээ

 Индонезийн нийслэл Жакарта хот олон жилийн турш дэлхийн хамгийн ...

2019 оны 07 сарын 18, 17 цаг 00 минут
Сархад савнаасаа бусдыг дийллээ

   Монгол Улс жилд дунджаар архи, согтууруулах ундааны 87.3 сая ...

2019 оны 07 сарын 18, 13 цаг 48 минут
Уран “Гарааны зурхай”-д ирлээ

 Дипломатууд хар тамхины сүлжээнд торлогдсон тухай чих дэлсэх дундуур ...

2019 оны 07 сарын 18, 13 цаг 34 минут
Хувьцааны ханшны уналт нь Монголын талтай ямар ч хамаагүй, цэвэр "Рио Тинто"-гийн буруу

 Уул Уурхай, Хүнд Үйлдвэрийн Дэд Сайд Д.Загджавтай ярилцлаа. Тэрбээр ...

2019 оны 07 сарын 18, 12 цаг 24 минут
Ч.Сайханбилэг үнэн хэлсэн бол бид одоо л эрхээ эдэлье

  -Ерөнхий сайд асан Ч.Сайханбилэгийн хэлсэнчлэн Дубайн хэлцлийн ...

2019 оны 07 сарын 17, 16 цаг 42 минут
Газрын тос үнэд орж, байгалийн хий үнэгүйдэх ШИНЭ ЭРИН эхэллээ

 Энэ оны хоёрдугаар улиралд байгалийн хийн биржийн үнэ газрын тосны ...

2019 оны 07 сарын 17, 13 цаг 56 минут
Оюутолгойн далд уурхайн зардал ОГЦОМ ӨСӨЖ болзошгүйг Рио Тинто анхаарууллаа

 Рио Тинто компани Монголын говьд хэрэгжүүлж  буй Оюутолгой ...

2019 оны 07 сарын 17, 13 цаг 45 минут
Төмрийн хүдрийн үнэ буурах төлөвтэй байна

 Нэг тонн төмрийн хүдрийн ханш хоёрдугаар  сард дунджаар 85 ...

2019 оны 07 сарын 17, 13 цаг 21 минут
Зээлийн хүү дэлхийн улс орнуудад ямар байдаг вэ?

Дэлхий дээрхи 180 гаруй улсаас ердөө 12 улсад банкны зээлийн хүү нь 20 ...

2019 оны 07 сарын 17, 12 цаг 27 минут
Pио Тинто Монол улсыг нэг мөсөн "сүйрүүлэх" гэж байна!

Дэлхийн ядуу буурай орнуудыг юу ч үгүй цөлмөдгөөрөө алдаршсан Рио Тинто ...

2019 оны 07 сарын 17, 12 цаг 16 минут
Европын хамгийн том алмаз Архангельск мужаас олджээ

Европоос олдсон хамгийн томд тооцогдож, 222,09 каратын алмаз ОХУ-ын ...

2019 оны 07 сарын 17, 11 цаг 38 минут
Гүний уурхайн олборлолт хойшилсноор Туркойз Хиллийн хувьцаа 44 хувиар уналаа

 "Рио Тинто" групп Монгол Улсад хэрэгжүүлж буй Оюу толгойн гүний ...

2019 оны 07 сарын 17, 11 цаг 23 минут
Рио Тинто "Оюу толгой"-н зардал нэмэгдэж уурхайн олборлолт эхлэх хугацаа 2023 он болж хойшилсон тухай мэдэгдлээ

Монголын говьд хэрэгжүүлж буй "Оюу толгой"-н гүний уурхайн төслийнх нь ...

2019 оны 07 сарын 16, 16 цаг 12 минут
Наадмын дараах ноцтой мэдээ...

Рио ОТ далд уурхайн хөрөнгө оруулалт тооцсоноос 1.9 тэрбум.$-оор хэтэрч, ...

2019 оны 07 сарын 16, 12 цаг 25 минут
Токиод Монголын үлэг гүрвэлийн олдворуудыг дэлгэжээ

 Токио 2020 олимпыг угтсан арга хэмжээнүүдийн нэг Олон ...

2019 оны 07 сарын 16, 11 цаг 39 минут
Заамарт гурван уурхайн үйл ажиллагааг зогсоожээ

 МХЕГ-аас Заамар сумын нутагт уул уурхайн үйлдвэрлэл эрхэлж буй аж ...

2019 оны 07 сарын 16, 11 цаг 11 минут
БНХАУ-ын нүүрс олборлолт хагас улиралд 1.8 тэрбум тоннд хүрчээ

БНХАУ-ын нүүрсний олборлолт өсчээ. Тодруулбал, БНХАУ энэ оны эхний ...

2019 оны 07 сарын 16, 11 цаг 07 минут
"Бүгийн цав"-аас эртний амьтдын чулуужсан яс одоо ч олддог

 Баянхонгор /МОНЦАМЭ/.Бүгийн цавын хоолойд зочлох үед өөр гараг ...

2019 оны 07 сарын 16, 10 цаг 01 минут
Въязма хотын газрын гүн тайгаас олдсон танк...

Энэ танк саяхан Вьязма гэх газрын гүн тайгаас олджээ.Танкийн механик ...

2019 оны 07 сарын 15, 15 цаг 21 минут
Газрын тосны ханш өссөөр байна

“Брэнт” маркийн газрын тосны ханш өнөөдрийн байдлаар 66.8 ...

2019 оны 07 сарын 12, 17 цаг 35 минут
Хуурамч шатахуун үйлдвэрлэж байгаа эсэхийг хянаж чадахгүй байна

 Өнгөрсөн жил хуурамч шатахуун үйлдвэрлэж байгаа дуулиан гараад нам ...

2019 оны 07 сарын 10, 18 цаг 08 минут
“Брэнт” 63.6 ам.долларын ханштай байна

 "Брэнт” маркийн газрын тосны ханш дэлхийн зах зээл дээр баррелль ...

2019 оны 07 сарын 10, 15 цаг 27 минут
Шатахууны үнэ өнөөдөр буух ч, маргааш өснө

 Монгол Улс шатахууны хувьд хойд хөршөөс хараат. Тэр ч утгаараа ...

2019 оны 07 сарын 10, 14 цаг 22 минут
Бензиний үнэ буусан ч буцаад өснө

Он гарсаар 3,4,5 дугаар сард дэлхийн зах зээл дээрх түүхий тосны үнэ болон ...

2019 оны 07 сарын 09, 16 цаг 26 минут
Идлэг шонхор шувууг гадаад улсад гаргахыг хориглолоо

Засгийн газрын хуралдаанаар идлэг шонхор шувууг ашиг олох зорилгоор гадаад ...

2019 оны 07 сарын 09, 13 цаг 53 минут
2019 оны 07 сарын 09, 12 цаг 45 минут
Нүүрс баяжуулах үйлдвэрийн барилгын ажил эхэллээ

Улаанбаатар хотоос 250 км-т Говьсүмбэр аймгийн нутагт нүүрс баяжуулах ...

2019 оны 07 сарын 09, 12 цаг 34 минут
Африк шиг бүү хөгж-Түүхэн сургамж

 Бичих сэдэв мундсандаа, эсвэл мухардсандаа ийм өгүүлэл бичих ...

2019 оны 07 сарын 08, 17 цаг 24 минут
Италид хоёр удаа галт уул дэлбэрчээ

 Италийн Стромболи арал дээр байрлах идэвхтэй галт уул өчигдөр хоёр ...

2019 оны 07 сарын 08, 15 цаг 40 минут
Эрдэнэт үйлдвэрээс ЗАЛРУУЛГА гаргав

Залруулга: "Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын ажилчид  Ажилчдын хоолыг ...

2019 оны 07 сарын 08, 12 цаг 07 минут
REGNUM: Оросоос Ази руу гарах цонх Тува, Монголын алинаар нь дайрах вэ?

Азийн зах зээл рүү гарах Оросын хамгийн боломжит хувилбар нь аль чиглэл ...

2019 оны 07 сарын 08, 11 цаг 38 минут
Нэг тэрбум га газарт мод тарина

  БЕРН. /BBC/. Уур амьсгалын өөрчлөлт, дэлхийн дулаарлыг ...

2019 оны 07 сарын 06, 12 цаг 04 минут
Хамарын хийд орчмын газрын асуудлыг Захиргааны хэргийн шүүх шийдэхээр боллоо

Дулдуйтын Данзанравжаагийн “Үлэмжийн чанар”-аа дуулж, ...

2019 оны 07 сарын 06, 12 цаг 03 минут
Таван сая тонн түүхий нүүрс баяжуулах хүчин чадалтай үйлдвэр ашиглалтад орлоо

"Сум орон нутагтаа цалин хангамж сайтай, тогтвортой ажлын байртай байна ...

2019 оны 07 сарын 05, 13 цаг 12 минут
Нүүрсний экспорт хүндэрч магадгүй байна

Хоёрдугаар улиралд нүүрсний экспортын 160 сая ам.долларын боломжоо алджээ ...

2019 оны 07 сарын 04, 17 цаг 57 минут
Станцууд 20-иос доошгүй хоногийн нүүрсний нөөц бүрдүүлнэ

Эрчим хүчний үйлдвэр, компаниудын үндсэн болон туслах тоноглолын засвар ...

2019 оны 07 сарын 04, 10 цаг 44 минут
Нийслэл рүү түүхий нүүрс нэвтрүүлэхийг завджээ

Засгийн газрын 62 дугаар тогтоолын дагуу тавдугаар сарын нэгнээс нийслэл ...

2019 оны 07 сарын 04, 10 цаг 35 минут
ЧАНАРГҮЙ ШАХМАЛ ТҮЛШ ҮЙЛДВЭРЛЭГЧДЭД ЗӨРЧЛИЙН ХЭРЭГ НЭЭЖЭЭ

Өнөөдрийн байдлаар Засгийн газрын зүгээс бодлогоор дэмжиж буй сайжруулсан ...

2019 оны 07 сарын 03, 14 цаг 41 минут
377 тн түүхий нүүрс зөвшөөрөлгүй нэвтрүүлэхийг завдсаныг илрүүллээ

  Засгийн газрын 62 дугаар тогтоолын хэрэгжилтийг хангуулах ажлын ...

2019 оны 07 сарын 03, 14 цаг 17 минут
“Цагаандэл уул-Өлзий” боомтыг хоёр улсын жишиг боомт болгоно

Монгол, Хятадын хилийн “Цагаандэл уул-Өлзий” боомтыг хоёр ...

2019 оны 07 сарын 03, 10 цаг 59 минут
Нүүрсний экспортын орлого 168 сая ам.доллароор өсөв

    Монгол улсын экспортолж буй уул уурхайн бүтээгдэхүүнийг ...

2019 оны 07 сарын 03, 09 цаг 13 минут
Алтны ханш бууж байна

Сүүлийн саруудад алтны  ханш тогтворгүй байгаа. АНУ болон ...

2019 оны 07 сарын 02, 11 цаг 34 минут
Цаг агаарын урьдчилсан мэдээ

  БАРУУН АЙМГУУДЫН НУТГААР: Солигдмол үүлтэй. Нутгийн хойд ...

2019 оны 07 сарын 02, 08 цаг 39 минут
Алт цэвэршүүлэх үйлдвэрийн ТЭЗҮ-ийг боловсруулж эхэлжээ

“Эрдэнэс Монгол” ХХК-ийн дэргэдэх нэгдлийн зөвлөлийн ээлжит ...

2019 оны 07 сарын 01, 16 цаг 49 минут
Цанхийн уурхайгаас Гашуун Сухайт хүртэл 8.2 км хатуу хучилттай зам ашиглалтад орлоо

Төрийн өмчит "Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-ийн уурхайгаас Гашуун сухайтын ...

2019 оны 07 сарын 01, 16 цаг 04 минут
2019 оны 07 сарын 01, 14 цаг 26 минут
“ЭРДЭНЭС-ТАВАНТОЛГОЙ” ХК ОЛОН УЛСЫН СТАНДАРТАД НИЙЦСЭН 8.2 КМ АВТО ЗАМ АШИГЛАЛТАД ОРУУЛЛАА

  Төрийн өмчит "Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-ийн уурхайгаас Гашуун ...

2019 оны 07 сарын 01, 13 цаг 47 минут
2019 оны 07 сарын 01, 12 цаг 07 минут

Санал асуулга

Тавантолгойн хувьцааг иргэдэд бэлнээр тараах нь зөв үү?

Зөв
Буруу
Мэдэхгүй

 
Ханшийн мэдээ
Гадаад хувьцаа
Нью йоркын хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
BHP Billiton
Ivanhoe Mines
90.53
23.3
1.44
0.00
Австралийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
General Mining Corp
Aspire Mining Limited
0.145
0.52
0.00
-0.02
Лондонгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Petro Matd Limited
polo Resources Limited
123.5
5.4
0.00
0.02
Хонконгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Mongolian Mining Corporation
Mongolia Energy
9.59
1.14
0.00
-0.06
Торонтогийн хөрөнгийн бирж
 
Шинэ бүтээл

"Монголын Геологийн есөн эрхэм" номын нээлт боллоо
Металлын ханшийн мэдээ
Нүүрсний ханшийн мэдээ
Уул уурхайн ТОП 25 компани