Хотоос холгүйхэн байрладаг налайх дүүрэгт сүүлийн арван жилийн байдлаар 126 хүний амь нас эрстжээ. Хамгийн харамсалтай нь эдгээр хүмүүсийн амь нас эндсэнтэй холбоотой эрүүгийн хариуцлага хүлээсэн тохиолдол ганц ч байдаггүй юм байна. 

Үүнээс гадна, ажил үүргээ гүйцэтгэж байхдаа бэртэж гэмтсэн, эрүүл мэндээрээ хохирсон иргэд хэдэн зуугаараа байгаа гэдгийг холбогдох албаныхан онцолсон юм. Тухайлбал,  сүүлийн 10 жилийн байдлаар нийтдээ 141 удаагийн осол гарч 398 хүн уурхайн осолд өртсөн гэсэн судалгаа байдаг аж.

Үүнтэй холбоотойгоор, НМХГ-аас өнгөрсөн дөрөвдүгээр сард Налайхад нүүрс олборлож буй ААН-ийн үйл ажиллагааг бүгдийг зогсоох шийдвэр гаргаж, албан ёсоор үйл ажиллагааг нь зогсоосон байна. 

Гэтэл зарим нэг уурхай нь улсын байцаагчийн лацыг авч, нууцаар үйл ажиллагаа явуулж байгаад гурван хүний аминд хүрсэн харамсалтай осол одоогоос 20-иодхон хоногийн өмнө  гарсан юм. Тодруулбал, Өнгөрсөн дөрөвдүгээр сарын 20-нд нийслэлийн Налайх дүүрэгт үйл ажиллагаа явуулдаг ил уурхайд осол гарч, гурван хүн нас барж, нэг хүн гэмтсэн харамсалтай осол гарсан. 

Үйл ажиллагааг нь зогсоочхоод байхад нууцаар үйл ажиллагаа явуулж гурван хүний эрдэнэт аминд хүрсэн харамсалтай хэргийн мөр балраагүй байхад зарим  уурхай нь нууцаар үйл ажиллагаагаа явуулж байна гэсэн мэдээлэл сүүлийн өдрүүдэд цахим орчинд цацагдаж эхэллээ. Тиймээс бид бодит байдлыг сурвалжлахаар Налайхын нүүрсний уурхайг зорьсон юм.

Биднийг тус уурхайд төлөвлөгөөт хяналт шалгалтын ажил хийж байсан НМХГ-ын улсын байцаагч нар болон Налайх дүүрэг дэх МХГ-ын Хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагч А.Оюунтүлхүүр угтаж, уурхайн нөхцөл байдалтай танилцуулав. Өдрийн 14.00 цагийн үед налайхын уурхайд очиход үйл ажиллагаа явуулж байна гээд хэлчихмээр нүүрсний уурхайн ам цооног харагдсангүй. Харин энд тэндгүй ухаж төнхсөн нүх, овоолсон шороо, энд тэндгүй хөглөрөх хог, хогон дундаас хооллох золбин ноход биднийг угтлаа.

-ӨНӨӨДРИЙН БАЙДЛААР ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА ЯВУУЛЖ БАЙГАА НҮҮРСНИЙ УУРХАЙН АМ ЦООНОГ БАЙХГҮЙ-

Нууцаар үйл ажиллагаа явуулж байгаа газар байх боломжтой эсэх талаар Хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагч А.Оюунтүлхүүрээс тодруулахад, "Налайхын ил уурхайд нөхөрлөлийн 83 ам цооног, хууль бус  32 ам цооног үйл ажиллагааг явуулж байсныг бүгдийнх нь үйл ажиллагааг зогсоосон. Одоогийн байдлаар үйл ажиллагаа явуулж байгаа нүүрсний уурхайн ам цооног байхгүй. Бид төлөвлөгөөт болон төлөвлөгөөт бус хяналт шалгалтыг цаг тухай бүрт нь хийгээд явж байгаа" гэсэн юм. Харин осол аваар гардаг шалтгаан нөхцөлийн талаар тодруулахад, "Иргэдийн өөрсдийн хайхрамжгүй болгоомжгүй байдал болон стандарт шаардлагад нийцэхгүй тоног төхөөрөмж ашигладагтай холбоотой" гэв.

-НӨХӨН СЭРГЭЭЛТ ХИЙГЭЭГҮЙ СҮЙДСЭН 41 ГА ТАЛБАЙ БАЙНА-

Харин Налайхад нүүрсний олборлож буй аж ахуй нэгжүүд байгаль орчинд хэр хэмжээний хохирол учруулдаг талаар болон нөхөн сэргээлт хийдэг эсэх талаар НМХГ-ын Байгаль орчин, геологи, уул уурхайн хяналтын хэлтсийн дарга Д.Бат-Өлзийгөөс тодруулахад, "Уурхай газрын хэвлийг маш их хөнддөг учраас байгаль орчинд хамгийн их хор хохирол учруулдаг. Тэр ч утгаараа лицензтэй талбай дээр уулын ажлын төлөвлөгөө, техник эдийн засгийн үндэслэлийг үндэслээд уурхай байгуулж ажиллах ёстой. Гэтэл энэ уурхайн хувьд ямар нэгэн зураг төсөл тооцоо судалгаагүйгээр шууд гар аргаар ухаж байгаа учраас байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөө юу ч байхгүй. Тэгэхээр 100 хувь байгаль орчныг сүйтгэж байгаа гэсэн үг.  Хэдий бичил уурхай хэлбэрээр явж байгаа ч гэсэн эргээд нөхөн сэргээлт гэдэг зүйлийг хийх ёстой. Гэтэл ямар нэгэн нөхөн сэргээлт хийхгүй ингээд хаячихсан байна. Ахуйн хог хаягдлаа зориулалтын цэгт хаяагүй учраас маш их хог хаягдалтай байна.Үүн дээр мэргэжлийн хяналтын газраас хяналт шалгалт хийж, удаа дараа шаардлага тавьж сүүлийн гурван жилд л гэхэд 53 сая төгрөгийн торгуулийг тавьсан. Гэтэл өнөөдрийн байдлаар нэг ч газар нөхөн сэргээлт хийгээгүй. Мөн сүүлийн 10 жилийн байдлаар 1000 орчим амыг дарж устгасан. Өнөөдөр ирээд амыг нь дарж устгаад явахаар маргааш нь өөр газар дахиад ухчихсан байдаг. Өнөөдрийн байдлаар энэ уурхайд нөхөн сэргээлт хийгээгүй сүйдсэн 41 га талбай байна гэсэн улсын байцаагчийн дүгнэлт гарсан байгаа" гэсэн юм.

-ИРГЭДИЙН 70-80 ХУВЬ НЬ УУРХАЙГ ХААХ НЬ ЗҮЙТЭЙ ГЭЖ ҮЗЖЭЭ-

Үүнтэй холбогдуулан бид хөдөлмөрийн аюулгүй байдал хангахгүй хүний аминд хүрч, нөхөн сэргээлт хийхгүйгээр байгаль орчныг сүйтгэж байгаа налайхын уурхайг цаашдаа хэрхэх талаар Налайх дүүргийн засаг дарга Ч.Раднаабазараас тодруулахад, "Өнгөрсөн онд уурхайтай холбоотой асуудлаар санал асуулга, хэлэлцүүлэг явагдсан. Хэлэлцүүлгээс иргэдийн 70-80 хувь нь уурхайг хаах нь зүйтэй. Хаахын тулд уурхайд ажиллаж байгаа уурхайчдын ажлын байрыг шийдэх шаардлагатай гэж үзсэн гэсэн дүгнэлт гарсан. Энэ асуудал одоо Засгийн газрын түвшинд яригдаж байгаа. Одоогоор налайхын уурхайд ажиллаж байсан бүх ам, цооногуудыг хаасан байдалтай байна. Есдүгээр сараас уурхайн ажил идэвхэждэг. Хэрэв дээд газраас хаах шийдвэр гарвал, энэ уурхайг есдүгээр сард нээхгүй, бүрэн хаана гэсэн төлөвлөгөөтэй байна. Ер нь бол бид уурхайг цаашид ажиллуулахгүй гэсэн бодолтой байгаа. Тэр ч утгаараа эхний ээлжид бид хууль бусаар үйл ажиллагаа явуулж байгаа газруудыг дахиж үйл ажиллагаа явуулах боломжгүй болгож бүрэн хааж байгаа. Уурхай хаагдсаны улмаас ажилгүй болж байгаа иргэдээ ажлын байраар хангахын тулд бид Үйлдвэр технологийн парк, Аж үйлдвэрийн парк, Тээврийн ложистик төв гээд цогцоороо явагдаж байгаа төслөө илүү өргөн хүрээг хамруулж ажиллуулахыг хичээж ажиллаж байна. Одоогийн байдлаар Үйлдвэр технологийн парк дээр 13 үйлдвэр үйл ажиллагаагаа эхэлсэн. Үүнийг ашиглаад ажилгүй байгаа иргэдээ ажлын байраар хангах, мэргэшүүлэх тал дээр түлхүү анхаарч байгаа. Мөн  уурхайчдаа мэргэшүүлж, сургалтад хамруулаад одоо хийгдэж байгаа 20.9 км автозамын ажилд  оролцуулж замчин, засварчин, оператор гэх мэт ажлуудад зуучлахаар ажиллаж байна. Үүний хүрээнд уурхайчиддаа "Цаашдаа уурхайгаар явах боломж байхгүй учраас үйлдвэрлэл бүтээн байгуулалтын чиглэл рүү түлхүү оролцъё" гэсэн уриалгыг хүргүүлж, нэгдмэл байр суурьтай ажиллаж байна" гэв.