Монгол-Оросын хамтарсан "Эрдэнэт үйлдвэр" эдүгээ 36 дахь жилдээ ажиллаж байна. Тус үйлдвэр өнөөг хүртэл жилд 530 мянган тонн зэсийн баяжмал, 4.5 мянган тонн молибденийн баяжмал үйлдвэрлэж ирсэн. Одоогоор Эрдэнэтийн овоо ордын баруун хойд хэсэгт ил уурхай ажиллаж буй. Уурхайн урт нь 2.5 км, өргөн нь 1.5 км юм. Хүдэр олборлож буй хамгийн доод түвшин 1265 метр бөгөөд ил уурхайн гүн 120 метрт хүрээд байна. Өнөөдөр нэг тонн хүдэр дэх зэсийн агуулга буурч үйлдвэрлэлийн хэмжээг хэвийн байлгахын тулд боловсруулах хүдрийн хэмжээгээ нэмэгдүүлэх болсон. Хоёр жилийн өмнө тус үйлдвэр 27.7 сая тонн хүдэр олборлож байсан бол өнгөрсөн жил 29.4 сая тонн болж өслөө. Ирэх жилээс 35 сая тонн хүдэр олборлон боловсруулах бөгөөд одоо үйлдвэрийн өргөтгөлөө барьж буй билээ. Өөрөөр хэлбэл, хүдэр дэх зэсийн агуулга буурсан ч үйлдвэрлэлийн хэмжээ  урьдын түвшинд байх нь.

Үүнээс гадна зөвхөн баяжмал бус цэвэр зэс гаргаж эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх төлөвлөгөө бий. Мөн "Эрдэнэт"-ийн зэсийн баяжмалыг түшиглэж зэс хайлах үйлдвэр байгуулах санал, санаачилга төсөл нэлээд гардаг. Тухайлбал, Солонгосын "Азийн холдинг" компанитай хамтран ажиллах болсон байна.

Тус компани Эрдэнэт үйлдвэрийн баяжмалаас дээж авч байгаль орчинд ээлтэй технологиор зэс хайлах үйлдвэрийн туршилт хийжээ. Энэ нь амжилттай болсон тул "Эрдэнэт"-ийг түшиглэж зэс хайлах бага оворын үйлдвэр барихаар төлөвлөөд байгаа. Одоогоор "Эрдэнэт"-ээс зэсийн баяжмал авах, судалгаа шинжилгээ, гэрээ хэлцэл хийх ажил өрнөж буй ажээ. Зэс хайлах бага оврын уг үйлдвэр нь жилд 10-15 мянган тонн бүтээгдэхүүн гаргана. Ингээд 60 мянга гаруй тонн зэсийн баяжмал авах төлөв бий. Солонгосчууд одоогоор үйлдвэр барих газрын судалгааг хийж байна. Тэгэхдээ Дархан-Уул, Орхон аймаг, нийслэлийн Багахангай дүүргийн аль нэгийг сонгох аж.

Монгол Улсын Засгийн газар 2011 онд хүнд үйлдвэрлэл байгуулах, үйлдвэрлэл технологийн паркийн байршил, үйл ажиллагааны чиглэлийг тогтоосон. Үүнд "Эрдэнэт" үйлдвэрийг түшиглэж зэс хайлах,  элементийн хүхрийн үйлдвэр байгуулах тухай тусгасан байдаг. Мөн технологийн судалгааны лаборатор, машин механизмын эд ангийн төрөлжсөн үйлдвэрлэл, метал хийц, зэс утас зэрэг бүтээгдэхүүн гаргах төлөвлөгөө бий.

Хэдийгээр үйлдвэрлэл чухал ч тухайн орон нутаг, ажилчдын нийгмийн асуудлыг шийдэхгүйгээр ажлын амжилт гарахгүй. Өөрөөр хэлбэл нийгмийн хариуцлагаа хэрхэн биелүүлэх нь тухайн уурхай, үйлдвэрийн өсч дэвжих амжилттай ажиллахад гол үүрэг гүйцэтгэдэг. Тэгвэл "Эрдэнэт" үйлдвэрийн нийгмийн хариуцлага, хэрэгжүүлж буй бодлогын талаар Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтсийн дарга Д.Мөнхсайхан "Манай үйлдвэр зургаан мянга гаруй ажилтантай. Тэдний 400 нь орос ажилтан. "Эрдэнэт" үйлдвэр хоногийн 24 цагт гурван ээлжээр тасралтгүй ажилладаг. Иймд ажилчдынхаа эрүүл мэнд, нийгмийн гээд бүхий л асуудлыг шийдээд явж байна. Энэ   онд   нийгмийн   хариуцлагын талаар төлөвлөсөн ажил их бий. Хэдийгээр дэлхийн зах зээл дээр зэсийн үнэ унаад хүнд байгаа ч нийгмийн хариуцлагад зарцуулах хөрөнгө мөнгөө танаагүй. Өнгөрсөн жилийнхээ хэмжээнд төлөвлөөд байгаа. "Эрдэнэт" үйлдвэрт шинэ удирдлага ирснээс хойш есөн зорилт тавиад ажиллаж байна. Тухайлбал, ил тод болгох гурван зарчим гэж бий. Хүний нөөц, санхүүгийн бодлогоо ил тод болголоо. Мөн авлига, улс төр, үйлдвэрлэлийн ослоос ангид байх гурван зарчим бий. Бас геологи, техник, цаашид хэрхэн хөгжих бодлогоо тодорхой байлгах зарчмууд байгаа юм" гэлээ.

"Эрдэнэт" үйлдвэр жил бүр нөхөн сэргээлт хийж буй. Жишээлбэл сүүлийн долоон жилийн хугацаанд хүдрийн ил уурхайн хоосон чулуулгийн гурав дахь овоолгод нөхөн сэргээлт хийжээ. Одоогоор нийт 18 га талбайг зүлэгжүүлж 15 мянган гаруй мод бут тарьж ургуулав. Үүнээс гадна байгаль орчны "Хөдөлгөөнт лаборатори" ажиллуулж байна. Авто машинд суурилуулсан хими, физик-химийн орчин үеийн нарийвчлал өндөр багаж хэрэгсэл ашиглаж Орхон аймгийн бүс нутгийн хүрээлэн буй орчны бохирдол ямар байгааг тодорхойлон хянаж буй юм. Энэ бүгдээс үзэхэд "Эрдэнэт" үйлдвэрийн Монгол Улсын нийгэм эдийн засагт үзүүлэх нөлөө жилээс жилд улам батжиж шинэ шинэ бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ нэмэгдэх ажээ.

"Ардчилал"