Ord.mn | Mongolian Mining
| English |  Mobile |  Rss

ТҮҮХИЙН СУДАЛГАА: 300 жил далд оршсон Сарьдагийн хийдийн нууцыг дэлгэнэ

Анхдугаар богд Халхын Өндөр гэгээн Жавзундамба хутагтын 1654-1686 онд бүтээн байгуулсан Номын их хүрээ буюу Сарьдагийн хийдийг нэхэн судлах үндэсний экспедиц 2013-2017 онд ажиллажээ. 32 жилийн турш баригдаж, байгуулагдсанаас хойш хоёрхон  жилийн дараа буюу 1688 оноос дэгдсэн Халх, Ойрадын дайны үед Галданбошигтын цэрэг  Сарьдагийн хийдийг эвдэн сүйтгэж, Өндөр гэгээний ур, ухаан шингэсэн тэрхүү нүсэр бүтээн байгуулалт хөсөр хаягджээ. Тэр цагаас хойш 300 жилийн турш Сарьдагийн хийд хүний хөлөөс хол нууцлаг оршсоор ирсэн байна.

 

32 жилийн турш баригдаж, байгуулагдсанаас хойш хоёрхон  жилийн дараа буюу 1688 оноос дэгдсэн Халх, Ойрадын дайны үед Галданбошигтын цэрэг  Сарьдагийн хийдийг эвдэн сүйтгэж, Өндөр гэгээний ур, ухаан шингэсэн тэрхүү нүсэр бүтээн байгуулалт хөсөр хаягджээ.

1921 онд Судар бичгийн хүрээлэн байгуулагдаж, 1922 оны зун нь Сарьдагийн хийдийг судлан шинжлэх ажлыг албан ёсоор явуулсан нь археологийн дурсгалт газруудад хайгуул шинжилгээг хийх анхны ажил болж тэмдэглэгджээ. Сарьдагийн хийдтэй холбоотой анхны мэдээлэл Оросын судлаач В.И.Лисовскийтой салшгүй холбоотой ба Судар бичгийн хүрээлэнгийн хайгуулын дараа “Бюллетень” сэтгүүлд 1922 оны наймдугаар сард В.И.Лисовскийн тухай нийтлэл мэдээ гарчээ.

Үүнд “Ноён Лисовскийн удирдсан эрдэм шинжилгээний анги Өндөр гэгээний тодорсон үед холбогдох эртний сүмийн балгасыг олж илрүүлэн, түүхийн нэн сонирхолтой нээлт хийлээ. Сүм хийд нь долоон аймагт хуваагдан харьяалагдаж байсан бөгөөд үнэхээр ч хавцал амны хамгийн эхэнд, уулын энгэрт модны хөвөөнд хуучны түвэд хийцийн долоон барилга байх ажээ. Түүний нэгд нь одон орон, нөгөөд нь анагаах ухаан, гурав дахид нь гүн ухааны хэсэг гэх зэргээр байрлаж байсан бололтой. Шаваас, хананы хэсэг нь хадгалагдсан ч бүх модон хэсэг нь өмхөрч хэмхрэн салж ойчсон, мод бут ургасан байна. Галдан хутагт халхыг дайлах үеэр Өндөр гэгээн Бээжин рүү зугтан оджээ. Өргөөний Судар бичгийн хүрээлэн малтлагыг үргэлжлүүлэх бодолтой байгаа аж” гэсэн мэдээлэл нийтлэгдсэнийг түүхч, Академич С.Чулуун уг үзэсгэлэнтэй холбогдуулан гаргасан “Сарьдагийн хийд” номондоо иш татсан байна.
Хийдийн сэргээсэн зураг. Гар зургийг Б.Батцоож. 2015Хийдийн сэргээсэн зураг. Гар зургийг Б.Батцоож. 2015

Үүнээс хойш Сарьдагийн хийдийг судлах Монгол, Оросын судлаачдын баг ажилласан боловч хийдийн туурь хүрэх зам ширэнгэ модтой, шавар намаг бартаа саад ихтэй тул төдийлэн дорвитой үр дүнд хүрэлгүй өнөөг хүрчээ.

САРЬДАГИЙН ХИЙДИЙН ЭРЭЛД

Энэ тухай “ХХ зууны Монголын шинжлэх ухаанд хамгийн түрүүнд хийгдсэн хайгуул судалгааны гол газар Сарьдагийн хийдийн малтлага судалгаа эхэлсэн шигээ шуурхай байсангүй. Үүний учир нь очих зам саад бэрхшээлтэй, хүн хүч, санхүүгийн нөөц ихээхэн шаардлагатай байв. Нөгөө талаас XVII зууны буюу эзэнт гүрний дараах Чин улсын өмнөх үеийн Монголын бурхны шашны түүхийн чиглэлээр судалгаа хийх хүн бараг байгаагүйтэй холбоотой” хэмээн Академич С.Чулуун онцлон тэмдэглэсэн байв.
Сарьдагийн хийдийн малтлагатай гадаад, дотоодын албаныхан, сурвалжлагчид танилцжээ. 2015 оны 8 сар. Гэрэл зургийг Ч.Анаргоо.Сарьдагийн хийдийн малтлагатай гадаад, дотоодын албаныхан, сурвалжлагчид танилцжээ. 2015 оны 8 сар. Гэрэл зургийг Ч.Анаргоо.

2013 онд Шинжлэх ухааны академийн Түүхийн хүрээлэнгээс “XVII зууны Монголын хотууд”  төслийг хэрэгжүүлж, тус хүрээлэнгийн захирал Академич С.Чулуунаар ахлуулсан Үндэсний экспедиц Сарьдагийн хийдийн нууцыг дэлгэхээр ажилдаа орсон юм. 

Ер нь Монголын түүхэнд Эзэнт гүрний дараах үеийн түүхэн баримт сурвалжууд маш ховор агаад тэрхүү балархай түүхийг тодруулахаар ажиллаж буй нь энэ аж. ХVII зууны үеийн Монголын 11 хот байгаагаас тус хүрээлэнгийнхэн найман хотод нь малтлага, судалгаа хийж байна. Үүнд, Цогт тайжийн цагаан балгас, Хар бухын балгас, Завханы Сүм толгой, Дорноговийн Цагаан байшин, Олон байшин, Дундговийн Адаацаг сумын Сүм хөх бүрд зэргийг дурдаж болно. Түүхчид XVII зууны үеийн Монголын түүхийг тодруулах зорилгоор эдгээр малтлагыг явуулж байгаа бөгөөд XVI-XV зууны үеийн түүх гээд наанаас нь цааш хөөн судлах ёстой юм байна.

Сарьдагийн хийд цогцолбор нь есөн барилга, гурван суварга, 2 метр гаруй өндөр чулуун хэрэм хашаатай. Судлаачид эхний ээлжинд гол цогчин дуганыг сонгон ажилдаа орсон юм.

“Малтлага судалгааны үр дүнгээс үзвэл уг хийдийг олон жилийн турш түвэд уран барималчид, барилгачдын хүчийг ашиглан бүтээсэн бөгөөд XVII зууны Монголын нүүдэлчдийн ертөнцөд бүтээгдсэн нэгэн томоохон шашин, соёлын төв байсныг гэрчилнэ”  хэмээн судалгааны багийнхан санал нэгтэй дүгнэжээ.

Сарьдагийн хийдэд таван жилийн турш явуулсан энэхүү малтлага, судалгааны ач холбогдлыг Академич С.Чулуунаас тодруулахад, Монголын түүхэнд өнөөг хүртэл XVII зууны хотуудад археологийн малтлага судалгаа бараг хийгээгүй. Бидний хийсэн судалгааны ач холбогдол нь:

Нэгдүгээрт, Сарьдагийн хийд нь Өндөр гэгээний байгуулсан хот мөн нь нотлогдсон.

Хоёрдугаарт, Сарьдагийн хийд хамгийн саад бэрхшээлтэй газар нутагт оршдог ба машин техникээр хүрэх боломжгүй ой тайгад 45 км алхаж очно. Хээрийн судалгааны үндэсний багт давхардсан тоогоор 100 орчим хүн 200 гаруй хоног зуны халуун, намрын хүйтэн бороо, цастай, хаврын хавсаргатайд маш хүнд нөхцөлд ажилласан.

Сарьдагийн хийд цогцолбор нь есөн барилга, гурван суварга, 2 метр гаруй өндөр чулуун хэрэм хашаатай. Судлаачид эхний ээлжинд гол цогчин дуганыг сонгон ажилдаа орсон юм. Барилга нурж, он цагийн уртад үер усанд автаж, шороо чулуунд дарагдсаар бараг дөрвөн давхар байрны хэмжээний овоолго үүсжээ. Гол цогчин дуган нь  хааш хаашаа 100-гаад метрийн талбайтай, агуулга хэмжээгээрээ Эрдэнэзуу хийдээс дутахааргүй баялаг. Малтлагын үр дүнд 15 см өндөртэй шавар бурхад, нарны цаг, эрдэнийн чулуун эрхи, 1600-гаад оны үед баатрууд хэрэглэж байсан төмөр дуулга, хуяг, илд, цахиур буу, алх дөш тэргүүтэй соёлын өвийн олон тооны үнэт зүйлс гарчээ.
Голын сүмийн төв танхимаас илэрсэн шалны хэсэг. Гэрэл зургийг Э.Уртнасан. 2015 он.

Голын сүмийн төв танхимаас илэрсэн шалны хэсэг. Гэрэл зургийг Э.Уртнасан. 2015 он.

Цогчин дуганы хоймор хэсэгт 2014-2015 онд судалгаа явуулсан бөгөөд судалгааны үр дүнд дуганы хоймор хэсгээс язгуурын таван бурхан 3000 орчим, шавраар бүтээсэн том хэмжээний 10 орчим бурхан, үлэмж хэмжээний бурхдын хэсэг, шавар сац, сүншигийн эд зүйлс зэрэг олон олдвор илрүүлснээ дансалж бүртгэн, Түүхийн хүрээлэнгийнхээ сан хөмрөгт шилжүүлжээ.  

Археологийн судалгааны нэг онцлог нь цаг хугацааны явцад хэдийгээр эвдэрч сүйдсэн ч түүх, соёлын дурсгалуудыг байгаа хэмжээнд нь аль болох нэмж эвдэхгүй авахыг эрмэлздэг тул малтлагын явцад ямар ч техник хэрэгсэл ашигладаггүй. Гар ажиллагаа шаардсан уурхайчны ажлаас хүнд хүчир хөдөлмөр.  


Хээрийн судалгааны багийн хоол, хэрэгслийг нисдэг тэргээр хүргэж буй нь.

Хээрийн судалгааны багийн хоол, хэрэгслийг нисдэг тэргээр хүргэж буй нь.

Гуравдугаарт, Өндөр гэгээн Занабазар Сарьдагийн хийдийн бүтээн байгуулалтыг 1654 онд эхлүүлж 1686 онд албан ёсоор дуусгасан “уран бүтээлийн ордон” болох нь судалгаагаар тодорхой болсон. Төвхөн хийд бол Өндөр гэгээний уран бүтээлийн ордон биш. Бясалгалын буюу тархины бүтээлийн ордон. Сарьдагийн хийд бол уран бүтээлийн ордон байсан нь тодорхой боллоо. 

Дөрөвдүгээрт, Сарьдагийн хийдийн малтлага судалгааг археологи, аман түүх, бичгийн сурвалж, Монголд ирсэн жуулчдын тэмдэглэл гээд түүхийг судлахад шаардлагатай бүх эх сурвалжуудыг хамтад нь судалснаар илүү тодорхой дүгнэлтүүдийг хийх боломж бүрдсэн. Энэ судалгаанд дан залуучуудыг оруулж, чиглэл чиглэлээр нь мэргэшүүлж ажиллуулсан. Жишээлбэл, Аман түүх, бичгийн түүхийн судлаач гэх мэтээр мэргэшүүлсэн.

Тавдугаарт, Сарьдагийн хийд нээгдсэнээр бий болох давуу тал нь Өндөр гэгээний уран бүтээлийн төрлийг олшруулж байна. Өндөр гэгээн бол зөвхөн хөөмөл урлалын бүтээгч биш уран барилгын төлөөлөгч, керамик буюу шавар урлалын төлөөлөгч. Гарч ирж байгаа олдворуудаас харахад Өндөр гэгээн бол зөвхөн Монголын, тэр дундаа Халхын хутагт байгаагүй. Европчууд XV-XVI зууны үед хэрэглэж байсан Нарны цаг, Орос буу, Энэтхэгийн Моголын эзэнт улсын  үеийн зоос, алба төлөхөд хэрэглэж байсан зоос, Хятадын Мин улсын үеийн ваар сав зэрэг байна. Тэр бүү хэл өвөг дээдэс Юань улсын үеийн ваар сав хүртэл олдсон. Энэ бүхэн нь Өндөр гэгээн гадаад харилцаа сайтай, дэлхий дахинтай харилцаж байсныг харуулах баримт юм гэж онцоллоо.

Зая гэгээн Өндөр гэгээний гарын шавь байсан ба Өндөр гэгээний намтрыг бичжээ. Тэрбээр  Сарьдагийн хийдийг байгуулж байх үед хоёр удаа очиж, бүтээн байгуулалтыг нүдээр үзсэнээ бичсэн ажээ.

Өндөр гэгээний уран бүтээл, Сарьдагийн хийдээс гарсан дурсгалууд нь аман түүх, бичгийн сурвалж, археологийн олдворуудаар баталгаажиж, баримтууд хоорондоо яв цав нийцэж байна. 1650-иад оноос эхэлсэн тэр моднуудыг огтолсон он цаг, дээр нь сурвалж бичигт тэмдэглэгдсэн Заяын гэгээний нүдээр үзсэн язгуурын бурхад, том Очирваань бурхан бүтээсэн нь батлагдсан. Бас нэг сонирхолтой нь энд шавраар урласан гурван цагийн бурхныг судлаачид олсон байна. Хэдийгээр бутарч хэмхэрсэн ч хөлийн ул, бусад эд эрхтэн нь бүтэн. Эндээс хэмжихэд бараг 7 метр өндөр бурхан урласан нь харагдаж байна хэмээжээ.

САРЬДАГИЙН ХИЙДИЙН БАРИЛГАД АШИГЛАСАН МОДНЫ НАС БҮТЭЭН БАЙГУУЛАЛТЫН ОН ЖИЛҮҮДТЭЙ ТААРЧЭЭ

Сарьдагийн хийдийн малтлага судалгаанд орчин үеийн технологийг ашиглажээ.  Жишээлбэл, Тухайн бүс нутаг дахь унанги мод болон барилгад ашигласан модноос 43 дээж авч, модны нас тогтоох шинжилгээ хийсэн байна. Шинжилгээг МУИС-ийн Байгалийн ухааны сургуулийн лабораториос гадна Германы лабораторид хийлгэсэн аж. Судалгаагаар модны нас 1450-1680-аад он гэж гарсан нь Сарьдагийн хийдийн бүтээн байгуулалтын он цагтай яв цав нийцэж байна.

Мөн Японы Нара-гийн их сургуулийн профессор Шожи тэргүүтэй судлаачид хийдийн зургийг агаараас авч, 3D баримтжуулалт хийснээр хийдийн бүтэц зохион байгуулалтын зургийг тал бүрээс харах боломжийг бүрдүүлжээ.

УЛСЫН НИЙСЛЭЛ БАЙСАН Ч УСТАЖ АРИЛСАН САРЬДАГИЙН ХИЙД

Улаанбаатар хот 1639 онд Өвөрхангайн Бүрд сумын нутаг Ширээ Цагаан нуурт анх байгуулагдаж, дараа нь Сарьдагийн хийд рүү шилжсэн тухай түүхэнд тэмдэглэгдэн үлджээ. Улаанбаатар хот Ширээ цагаан нуураас хойш 100 орчим жилийн дотор 20 гаруй газарт нүүж бууриа сэлгэсэн ба тэдгээрээс хот болж үлдсэн ганц газар нь Сарьдагийн хийд байж. Улсын нийслэлээ Сарьдагийн хийдэд байгуулсан нь эртний хотуудыг сүм хийдэд тулгуурлан байгуулдагтай ч холбоотой аж.

Сарьдагийн хийдийн цогболбор 1686 онд бүрэн баригдан дуусаж, цаашид шашин номын болон хот суурины томоохон төвлөрөл буй болох шинжтэй байв. Сарьдагийн хийд ба Их Хүрээ, Улаанбаатар хот Жибзундамба хутагтуудын Их Хүрээ нь анхандаа эсгий гэрүүдээс бүрэлдсэн нүүдлийн сүм өргөө шинжтэй байсан бол 1654 оноос Занабазар хийдийг Хэнтий уулын өвөрт суурьшуулан, мод, тоосгон сүм олноор бариулжээ. Ийн сүм хийдийн цогцолборыг бүрэн барьж дуусган, бурхан шүтээнүүдийг равнайлан залах ажил ид өрнөх  цаг үе буюу 1688 онд Халх, Ойрадын дайн дэгдэж, Галдан бошигтын цэрэг Хэнтий уул, Хэрлэн гол хүртэл давшихдаа дээрх хийдийг шатааж, эвдэн сүйтгэсэн болох нь түүхэн сурвалжийн мэдээ баримт ба судалгаагаар нотлогджээ

Сарьдагийн хийдийн цогболбор 1686 онд бүрэн баригдан дуусаж, цаашид шашин номын болон хот суурины томоохон төвлөрөл буй болох шинжтэй байв. 

Сарьдагийн хийд нь Улаанбаатар хотын үүсэл хөгжлийн түүхийн нэгээхэн хэсэг мөн тул энэ судалгааны ажлыг эхлүүлсэн үндэсний эрдэмтдийн багт 2013 онд хотын дарга Засаг дарга байсан Э.Бат-Үүл, дараагийн Засаг дарга С.Батболд нар анхаарч санхүүгийн дэмжлэг үзүүлж байжээ.

Монголын түүх судлалд Өндөр гэгээн Занабазарын хүрээ хийд, хот суурин байгуулж эхэлсэн он цагийг 1639 онд түүнийг шашны тэргүүн Жибзундамба хутагтад өргөмжилж, Хутагтын өргөө барьж өргөсөнтэй холбогдуулан авч үзэх нь нийтлэг аж. Өндөр гэгээний анх байгуулсан хүрээ хийд нь Баруун хүрээ мөн болох нь тодорхой бөгөөд энэхүү хийдийг Номын Их Хүрээ буюу Рибогэжайганданшаддублин хэмээн нэрлэж байжээ. Баруун хүрээ нь Түшээт хан аймгийн Түшээт ханы хошуу буюу одоогийн Өвөрхангай аймгийн Хархорин сумын нутагт оршиж байсан Шанхын хүрээ мөн болох нь түүхийн сурвалж, судалгаагаар нэгэнт тогтоогдсон байна.

Харин Сарьдагийн хийдийн түүхтэй холбогдох түүхийн мэдээ баримтууд нь гэвэл Өндөр гэгээн Занабазарын Түвэд оронд шашны эрдэм номд суралцаж ирсний дараахан буюу түүний 1650-аад оны үеийн амьдрал, үйл ажиллагаатай холбоотой юм. Баруун Хүрээг байгуулсны дараа 1649 онд Өндөр гэгээн Түвэд оронд одож, Түвэдийн шашны тэргүүн Далай лам, Банчин Богд нартай уулзаад Халх нутагтаа хүрээ хийд байгуулж, шашныг илүү хүчтэй дэлгэрүүлэхээр хоёр жилийн дараа буюу 1651 онд буцаж ирсэн тухай түүхэн сурвалжуудад дурдсаныг “Сарьдагийн хийд” номонд дэлгэрэнгүй өгүүлжээ.

ХИЙДИЙН ТУУРИАС ГАРСАН ОЛДВОРУУД БҮРЭН БҮТЭН ХАДГАЛАГДАЖ БАЙНА

ШУА-ийн Түүхийн хүрээлэнгийн судлаачдын баг Өндөр гэгээний Сарьдагийн хийдэд хийсэн таван жилийн малтлага судалгааны ажлаа энэхүү цогц үзэсгэлэнгээр тайлагнаж буй юм. Өндөр гэгээн Занабазарын түүх хийгээд түүний гайхамшигт бүтээлүүдийг олон нийтэд таниулах зорилго энэ үзэсгэлэнг нээснээр биеллээ олж байна.

2015-2017 оны тус хийдийн малтлага судалгаагаар нарийн чимэглэл хийц бүхий шавар Язгуурын таван бурхан, шашин шүтээний холбогдолтой эд зүйлс, барилгын шавар, төмөр, модон материал, мөн зэр зэвсгийн зориулалтай төмөр эдлэлүүд зэрэг олон мянган олдвор илэрсэн байна. 

Түүхийн хүрээлэнгийн музей, лабораторид 2014-2015 онд илэрсэн шашин шүтлэгийн холбоотой  10 гаруй төрлийн 100 орчим олдворыг сэргээх бэхжүүлэх ажлыг хийж, музейн үзмэр болгон олон нийтэд үзүүлэхэд бэлэн болгоод байгаа аж. Үзэсгэлэнд малтлага, судалгааны ажлын явцад гарсан олдворуудаас гадна Үндэсний түүхий музей, Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музейн сан хөмрөгт хадгалагдаж буй бүтээлүүдийг дэлгэх юм.

Түүхийн хүрээлэнгийн музей, лабораторид 2014-2015 онд илэрсэн шашин шүтлэгийн холбоотой  10 гаруй төрлийн 100 орчим олдворыг сэргээх бэхжүүлэх ажлыг хийж, музейн үзмэр болгон олон нийтэд үзүүлэхэд бэлэн болгожээ. 

Энэ нь зөвхөн Өндөр гэгээний судалгаа төдийгүй Манж Чин улсын эрхшээлд орохоос өмнөх Монголын бурхан шашны ертөнц, соёл, Монголын гадаад харилцааг харуулсан бөгөөд түүх  сонирхдог хүн бүхэнд мэдлэг мэдээлэл өгөх цогц үзэсгэлэн болно. Үзэсгэлэнг Монголын үндэсний музейн Нэн эртний Монгол орон болон Эртний улсуудын хоёр танхимд дэлгэх ба Сарьдагийн хийдийн цогчин дуганыг тухайн үеийг зургаар нь бариулж байна. Гурван цагийн бурхан, бурхан багшийн хоёр шавь Шаарийбуу, Монголжийбуу болон Бодьсадва нар болон тахилын ширээ, багана зэргийг анхан байсан хэв маягаар нь зохиомжилж XVII зууны Монгол сүм хийдийг үзүүлэх гэж байна. 

Цогчин дуганын хойморын тасалгаанаас малтлагаар илрүүлсэн олдворуудын хэсэг болон Өндөр гэгээн Занабазарын хосгүй үнэт Ногоон Дара эхийг байрлуулна. Түүнчлэн хийдийн загвар, сэргээсэн зураг, дэвсгэр зураг, танилцуулга, Өндөр гэгээний он цагийн дарааллыг харуулна. Мөн Сарьдагийн хийдийн бүтээн байгуулалтыг харуулсан 5 минутын 3D анимэйшн танилцуулга, малтлага судалгааг харуулсан баримтат кино, зураг дүрсний слайд шоуг дэлгэцээр харуулна. Мөн баримтат кино, холограм зураг үзүүлэх зэрэг технологийн дэвшлүүдийг ашиглахаас гадна “Сарьдагийн хийд”-ийн олдворуудыг бүрэн хамруулсан эрдэм шинжилгээний каталогийг танилцуулахаар бэлэн болгожээ. “Өндөр гэгээн болон түүний өв” олон нийтэд зориулсан цуврал лекцийг эрдэмтэн судлаачид унших зэрэг үзэгчдэд зориулсан шашны урлагийн боловсролын хөтөлбөрийг хуваарийн дагуу явуулах юм.

ТҮҮХИЙН СУДАЛГАА: 300 жил далд оршсон Сарьдагийн хийдийн нууцыг дэлгэнэ
Та Like дарж уул уурхайн мэдээллийг өдөр болгон facebook-ээр дамжуулан авах боломжтой


URL


АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Ord.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 7711-0505 утсаар хүлээн авна.
  • зочин

  • 2019 оны 9 сарын 18 16:49
  • IP: 103.212.118.251
Монгол улсын хамгийн заналт дайсан Галданг худлаа магтдаг орос түүхийг өөрчилж үнэн зөвөөр нь бичих ёстой.

Сэтгэгдлүүд:

Сэтгэгдэл нэмэх
Нэр:*
Сэтгэгдэл:
Bold Italic Underline Strike | Align left Center Align right | Insert smilies Insert link URLInsert protected URL Select color | Add Hidden Text Insert Quote Convert selected text from selection to Cyrillic (Russian) alphabet Insert spoiler
Батлах код: *
Шинэ мэдээ
Элегестийн нүүрс манайхаар дамжин Хятадад хүрэх нь Тавантолгойд нөлөөлөх үү?

 Биднийг  мөрөөдөл, төсөөлөлтэйгөө зууралдаж байх зуур бусад улс ...

Өчигдөр, 16:23
Ж.Эрдэнэбат Тост,Тосонбумбын нурууг тусгай хамгаалалтад авах дүйвээнээр лиценз авчээ

 Ж.Эрдэнэбатыг Ерөнхий сайд байхад Өмнөговь аймгийн Тост, Тосонбумбын ...

Өчигдөр, 15:37
Их хэмжээний түүхий нүүрс оруулахыг завджээ

 Засгийн газрын 62 дугаар тогтоолоор нийслэлрүү түүхий нүүрс ...

Өчигдөр, 15:25
Монголд "Роснефть" орж ирэх үү

 Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх "Роснефть" компанийн Ерөнхий захирал И.И ...

Өчигдөр, 13:44
Туркойз Хилл Ресурс: Гүнийн уурхайн бүтээн байгуулалтыг 2020 онд дуусгана

 Туркойз Хилл Ресурс компани 2019 оны гуравдугаар улирлын олборлолтын ...

Өчигдөр, 13:42
Европын сэргээн босголт хөгжлийн банк Монголын алтны төсөлд зээл олголоо

 Европын сэргээн босголт, хөгжлийн банкны Удирдах зөвлөлийн ...

Өчигдөр, 10:51
Оюу толгойн гэрээ Монголд ашигтай юу?

2018 оны 4-р сард хөгжлийн эдийн засагч (PhD), олон улсын хуульч ...

Өчигдөр, 10:01
Хятадын шинэ ордууд хийн хоолойг Монголоос ХОЛДУУЛЖ мэднэ

 -”ПетроЧайна Тарим” компани  байгалийн хийн шинэ ордыг ирэх ...

2019 оны 10 сарын 16, 18 цаг 38 минут
Галт уулс хүн төрөлхтөнд ялагджээ: Саяны галт уулсын нөлөөлөл

 Эрдэмтэд галт уулс болон геологийн идэвхтэй бусад голомтоос ялгарч ...

2019 оны 10 сарын 16, 17 цаг 05 минут
Зэс баяжуулах үйлдвэрийн бутлуурын машинд хүн унаж амиа алджээ

 Говьсүмбэр аймгийн Сүмбэр сумын Төмөр зам багийн "Хурын ногоон ...

2019 оны 10 сарын 16, 16 цаг 46 минут
НАСА-ын ахмад эрдэмтэн: Ангараг гарагт амьдрал байгааг 40 жилийн өмнө илрүүлсэн

 АНУ-ын сансар судлалын станц НАСА-д ажиллаж байсан эрдэмтэн Ангараг ...

2019 оны 10 сарын 16, 16 цаг 05 минут
Иран улс 40 тэрбум ам.долларын байгалийн хийн нөөц илрүүлжээ

 Иран улс 400 сая баррель буюу 40 тэрбум ам.долларын ашиг орлого ...

2019 оны 10 сарын 16, 15 цаг 45 минут
Криптовалют сонирхогчид төвлөрсөн бус санхүүгийн ажиллагааг ихээр сонирхож байна

 2017 оны эцэс гэхэд криптовалютын эргэн тойрон дахь сэтгэл ...

2019 оны 10 сарын 16, 15 цаг 37 минут
Ираны газрын тос тээвэрлэгч онгоц халдлагад өртжээ

 Улаан Тэнгист Саудын Арабын булангийн ойролцоо явсан Ираны газрын ...

2019 оны 10 сарын 16, 11 цаг 02 минут
Азотын давхар исэл, хүхрийн нэгдэл утааны хорыг нэмэгдүүлж эхэллээ

 Цаг уур, орчны шинжилгээний газраас аравдугаар сарын эхний долоо ...

2019 оны 10 сарын 16, 10 цаг 57 минут
“Сод Маргад” ХХК-ийн уул уурхайн хайгуулын үйл ажиллагааг түр зогсоов

 "Сод Маргад” ХХК нь Ховд аймгийн Дуут сумын Шивэр багийн нутаг ...

2019 оны 10 сарын 16, 10 цаг 22 минут
БНХАУ-ын нүүрсний импорт буурчээ

 БНХАУ-ын нүүрсний импорт есдүгээр сард 1.01 сая тонн нүүрс ...

2019 оны 10 сарын 16, 10 цаг 07 минут
“Эрдэнэт”-ээс оффшор руу шилжсэн гүйлгээнүүдийг АТГ шалгаж эхэллээ

 "Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн 49 хувийг худалдан авсан асуудал, тус ...

2019 оны 10 сарын 16, 10 цаг 00 минут
УУЛ УУРХАЙН ТОЙМ: Хятадтай найрсаж буй Рио Тинто

 Бүтээгч үйлдвэрлэлгүй, мөнгө барагтай Монгол Улсын ганц төсөлд ...

2019 оны 10 сарын 16, 09 цаг 59 минут
2019 оны 10 сарын 15, 17 цаг 32 минут
2019 оны 10 сарын 15, 17 цаг 30 минут
Сайжруулсан түлшний 220 тэрбум төгрөг хаачив

 -Ц.Даваасүрэн сайд нүүрсний төсвийг зувчуулсан уу- ...

2019 оны 10 сарын 15, 16 цаг 05 минут
Өнгөрсөн шөнө угаарын улмаас 15 хүн хорджээ

 Өнөөдрийн байдлаар нийслэл хотын хэмжээнд угаарын хийд хордсон гэх ...

2019 оны 10 сарын 15, 15 цаг 40 минут
2019 оны 10 сарын 14, 17 цаг 51 минут
Шахмал түлш шатахаараа юу болдог вэ гэдгийг шинжлэх төхөөрөмж алга

 Нийслэл хот өнөө жил утаагүй өвөлжих бололтой хэмээн нэг хэсэг нь ...

2019 оны 10 сарын 14, 16 цаг 12 минут
Нийслэл хот руу түүхий нүүрс оруулж ирэхийг завджээ

 Улаанбаатар хот руу түүхий нүүрс оруулахыг хориглосон Засгийн газрын ...

2019 оны 10 сарын 14, 14 цаг 17 минут
Олборлогч аваргуудын зарж буй “бохир” актив

   Келли Гилблом   Их Британийн газрын тос, шат­даг хийн ...

2019 оны 10 сарын 14, 12 цаг 19 минут
Рио Тинто төмрийн хүдрээ анх удаа Хятадын боомтод юаниар худалдлаа

 Австралийн уул уурхайн томоохон компани Рио Тинто БНХАУ-ын хойд ...

2019 оны 10 сарын 14, 11 цаг 55 минут
Хаусны үнэтэй Хөтөлийн хувьчлал

Алдуурсан "Хөтөлийн цемент шохойн” үйлдвэрийг аргамжих шалтгаан-3 ...

2019 оны 10 сарын 14, 11 цаг 12 минут
3.1 тонн алт хаачсан бэ?

 Монголбанк энэ оны эхний есөн сарын байдлаар 11.2 тонн алт худалдан ...

2019 оны 10 сарын 14, 10 цаг 51 минут
2019 оны 10 сарын 14, 10 цаг 09 минут
Худал үнэлгээгээр ховор амьтдаа “ЦААЗАЛСААР” байх уу

Тусгай зориулалтаар энэ онд 86 угалз, 92 тэх агнуулах тогтоолыг Засгийн ...

2019 оны 10 сарын 14, 10 цаг 06 минут
Судлаач Ганаа: Ахиад л төмөр замын хэрүүл

 Манай төмөр замын хэрүүл хэзээ ч дуусахгүй бололтой юм. Яагаад гэвэл ...

2019 оны 10 сарын 14, 09 цаг 51 минут
Хятад улсын алтны гаралт 12 жил дараалан дэлхийд тэргүүлэв

 2018 онд Хятад улсын алтны гаралт 12 жил дараалан дэлхийд тэргүүлж, ...

2019 оны 10 сарын 14, 09 цаг 49 минут
"Хөтөл"-ийн хувьчлалаар ганц ч үг ганхийлгэхгүй байх шалтгаан гишүүн Д.Эрдэнэбатад бий юу?

Алдуурсан "Хөтөлийн цемент шохойн” үйлдвэрийг аргамжих шалтгаан-2 ...

2019 оны 10 сарын 12, 18 цаг 56 минут
2019 оны 10 сарын 12, 18 цаг 49 минут
Хоёр сарын хугацаанд ашигт малтмалын 73 лиценз цуцлагджээ

 Ашигт малтмал, газрын тосны газрын мэдээллээр найм болон есдүгээр ...

2019 оны 10 сарын 12, 17 цаг 11 минут
Оросууд өлсгөлөн баавгай Монголоос ирсэн гэв

Аравдугаар сар гарснаас хойш ОХУ-ын Сибирийн хэсэгт өлсгөлөн баавгайн аюул ...

2019 оны 10 сарын 12, 14 цаг 53 минут
Нефтийн үнэ 60 ам.доллар давжээ

Лондоны ICE биржийн арилжааны явцад “Brent” маркийн нефтийн ...

2019 оны 10 сарын 12, 13 цаг 46 минут
Авдраа нэг ухахад л аранжин зэсийн үйлдвэртэй болчихлоо

Өнгөрсөн пүрэв гаригийн жихүүндүү орой төвийн хэвлэл мэдээллийн ...

2019 оны 10 сарын 12, 12 цаг 49 минут
Зэсийн баяжмалын экспорт 6700 тонноор буурлаа

 Он гарснаас хойш буюу I-IX сарын хугацаанд нэг сая тонн зэсийн ...

2019 оны 10 сарын 11, 18 цаг 25 минут
"Хөтөл цемент шохой" үйлдвэрийг 1,386,106,400 төгрөгөөр хувьчилжээ

"Хөтөл цемент шохой" үйлдвэрийг 1,386,106,400 төгрөгөөр хувьчилжээ. Тухайн ...

2019 оны 10 сарын 11, 16 цаг 25 минут
Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн төлбөрөөр 36 тэрбум төгрөг олно

Улсын хэмжээнд 7.9 сая га талбайд ашигт малтмалын ашиглалтын 1683,  ...

2019 оны 10 сарын 11, 16 цаг 17 минут
Аргентин улсын Засгийн газар “Миллениал” литийн төсөлд татварын хөнгөлөлт үзүүллээ

Аргентин улсын Үндэсний уул уурхайн яам "Миллениал” литийн төсөлд зарим ...

2019 оны 10 сарын 11, 16 цаг 12 минут
Зэсийн баяжмалын экспорт 6700 тонноор буурлаа

Он гарснаас хойш буюу I-IX сарын хугацаанд нэг сая тонн зэсийн баяжмал ...

2019 оны 10 сарын 11, 16 цаг 07 минут
“Энержи ресурс”-ийн үнэгүй өгсөн 800 мянган тонн нүүрсний цаана юу нуугдаж байна вэ?

 Хотын утааг бууруулах үүрэгтэй шахмал түлш нь хүний амь хороож, ...

2019 оны 10 сарын 11, 15 цаг 13 минут
Шахмал түлшний ард ноцтой “хэрэг”-үүд өрнөж байна

 Утаа гээч намраас хавар хүртэл Улаанбаатарын иргэдийн зовлон гамшиг ...

2019 оны 10 сарын 11, 15 цаг 06 минут
2019 оны 10 сарын 10, 18 цаг 09 минут
2019 ОНЫ БАЙДЛААР ОЮУТОЛГОЙГООС ГАРСАН БАЯЛГИЙН МӨНГӨН ХЭМЖЭЭ

 1. 8 ТЭРБУМ ДОЛЛАРЫН БАЯЛАГ (250 ТН АЛТТАЙ ТЭНЦЭХ)

2019 оны 10 сарын 10, 17 цаг 29 минут
Монголчуудын мөрөөдөл биелэх цаг асуй

 Монгол Улсад газрын тос боловсруулах үйлдвэр барих төсөлд 236 сая ...

2019 оны 10 сарын 10, 17 цаг 20 минут

Санал асуулга

Тавантолгойн хувьцааг иргэдэд бэлнээр тараах нь зөв үү?

Зөв
Буруу
Мэдэхгүй

 
Ханшийн мэдээ
Гадаад хувьцаа
Нью йоркын хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
BHP Billiton
Ivanhoe Mines
90.53
23.3
1.44
0.00
Австралийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
General Mining Corp
Aspire Mining Limited
0.145
0.52
0.00
-0.02
Лондонгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Petro Matd Limited
polo Resources Limited
123.5
5.4
0.00
0.02
Хонконгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Mongolian Mining Corporation
Mongolia Energy
9.59
1.14
0.00
-0.06
Торонтогийн хөрөнгийн бирж
 
Шинэ бүтээл

"Монголын Геологийн есөн эрхэм" номын нээлт боллоо
Металлын ханшийн мэдээ
Нүүрсний ханшийн мэдээ
Уул уурхайн ТОП 25 компани