Ord.mn | Mongolian Mining
| English |  Mobile |  Rss

ТҮҮХИЙН СУДАЛГАА: 300 жил далд оршсон Сарьдагийн хийдийн нууцыг дэлгэнэ

Анхдугаар богд Халхын Өндөр гэгээн Жавзундамба хутагтын 1654-1686 онд бүтээн байгуулсан Номын их хүрээ буюу Сарьдагийн хийдийг нэхэн судлах үндэсний экспедиц 2013-2017 онд ажиллажээ. 32 жилийн турш баригдаж, байгуулагдсанаас хойш хоёрхон  жилийн дараа буюу 1688 оноос дэгдсэн Халх, Ойрадын дайны үед Галданбошигтын цэрэг  Сарьдагийн хийдийг эвдэн сүйтгэж, Өндөр гэгээний ур, ухаан шингэсэн тэрхүү нүсэр бүтээн байгуулалт хөсөр хаягджээ. Тэр цагаас хойш 300 жилийн турш Сарьдагийн хийд хүний хөлөөс хол нууцлаг оршсоор ирсэн байна.

 

32 жилийн турш баригдаж, байгуулагдсанаас хойш хоёрхон  жилийн дараа буюу 1688 оноос дэгдсэн Халх, Ойрадын дайны үед Галданбошигтын цэрэг  Сарьдагийн хийдийг эвдэн сүйтгэж, Өндөр гэгээний ур, ухаан шингэсэн тэрхүү нүсэр бүтээн байгуулалт хөсөр хаягджээ.

1921 онд Судар бичгийн хүрээлэн байгуулагдаж, 1922 оны зун нь Сарьдагийн хийдийг судлан шинжлэх ажлыг албан ёсоор явуулсан нь археологийн дурсгалт газруудад хайгуул шинжилгээг хийх анхны ажил болж тэмдэглэгджээ. Сарьдагийн хийдтэй холбоотой анхны мэдээлэл Оросын судлаач В.И.Лисовскийтой салшгүй холбоотой ба Судар бичгийн хүрээлэнгийн хайгуулын дараа “Бюллетень” сэтгүүлд 1922 оны наймдугаар сард В.И.Лисовскийн тухай нийтлэл мэдээ гарчээ.

Үүнд “Ноён Лисовскийн удирдсан эрдэм шинжилгээний анги Өндөр гэгээний тодорсон үед холбогдох эртний сүмийн балгасыг олж илрүүлэн, түүхийн нэн сонирхолтой нээлт хийлээ. Сүм хийд нь долоон аймагт хуваагдан харьяалагдаж байсан бөгөөд үнэхээр ч хавцал амны хамгийн эхэнд, уулын энгэрт модны хөвөөнд хуучны түвэд хийцийн долоон барилга байх ажээ. Түүний нэгд нь одон орон, нөгөөд нь анагаах ухаан, гурав дахид нь гүн ухааны хэсэг гэх зэргээр байрлаж байсан бололтой. Шаваас, хананы хэсэг нь хадгалагдсан ч бүх модон хэсэг нь өмхөрч хэмхрэн салж ойчсон, мод бут ургасан байна. Галдан хутагт халхыг дайлах үеэр Өндөр гэгээн Бээжин рүү зугтан оджээ. Өргөөний Судар бичгийн хүрээлэн малтлагыг үргэлжлүүлэх бодолтой байгаа аж” гэсэн мэдээлэл нийтлэгдсэнийг түүхч, Академич С.Чулуун уг үзэсгэлэнтэй холбогдуулан гаргасан “Сарьдагийн хийд” номондоо иш татсан байна.
Хийдийн сэргээсэн зураг. Гар зургийг Б.Батцоож. 2015Хийдийн сэргээсэн зураг. Гар зургийг Б.Батцоож. 2015

Үүнээс хойш Сарьдагийн хийдийг судлах Монгол, Оросын судлаачдын баг ажилласан боловч хийдийн туурь хүрэх зам ширэнгэ модтой, шавар намаг бартаа саад ихтэй тул төдийлэн дорвитой үр дүнд хүрэлгүй өнөөг хүрчээ.

САРЬДАГИЙН ХИЙДИЙН ЭРЭЛД

Энэ тухай “ХХ зууны Монголын шинжлэх ухаанд хамгийн түрүүнд хийгдсэн хайгуул судалгааны гол газар Сарьдагийн хийдийн малтлага судалгаа эхэлсэн шигээ шуурхай байсангүй. Үүний учир нь очих зам саад бэрхшээлтэй, хүн хүч, санхүүгийн нөөц ихээхэн шаардлагатай байв. Нөгөө талаас XVII зууны буюу эзэнт гүрний дараах Чин улсын өмнөх үеийн Монголын бурхны шашны түүхийн чиглэлээр судалгаа хийх хүн бараг байгаагүйтэй холбоотой” хэмээн Академич С.Чулуун онцлон тэмдэглэсэн байв.
Сарьдагийн хийдийн малтлагатай гадаад, дотоодын албаныхан, сурвалжлагчид танилцжээ. 2015 оны 8 сар. Гэрэл зургийг Ч.Анаргоо.Сарьдагийн хийдийн малтлагатай гадаад, дотоодын албаныхан, сурвалжлагчид танилцжээ. 2015 оны 8 сар. Гэрэл зургийг Ч.Анаргоо.

2013 онд Шинжлэх ухааны академийн Түүхийн хүрээлэнгээс “XVII зууны Монголын хотууд”  төслийг хэрэгжүүлж, тус хүрээлэнгийн захирал Академич С.Чулуунаар ахлуулсан Үндэсний экспедиц Сарьдагийн хийдийн нууцыг дэлгэхээр ажилдаа орсон юм. 

Ер нь Монголын түүхэнд Эзэнт гүрний дараах үеийн түүхэн баримт сурвалжууд маш ховор агаад тэрхүү балархай түүхийг тодруулахаар ажиллаж буй нь энэ аж. ХVII зууны үеийн Монголын 11 хот байгаагаас тус хүрээлэнгийнхэн найман хотод нь малтлага, судалгаа хийж байна. Үүнд, Цогт тайжийн цагаан балгас, Хар бухын балгас, Завханы Сүм толгой, Дорноговийн Цагаан байшин, Олон байшин, Дундговийн Адаацаг сумын Сүм хөх бүрд зэргийг дурдаж болно. Түүхчид XVII зууны үеийн Монголын түүхийг тодруулах зорилгоор эдгээр малтлагыг явуулж байгаа бөгөөд XVI-XV зууны үеийн түүх гээд наанаас нь цааш хөөн судлах ёстой юм байна.

Сарьдагийн хийд цогцолбор нь есөн барилга, гурван суварга, 2 метр гаруй өндөр чулуун хэрэм хашаатай. Судлаачид эхний ээлжинд гол цогчин дуганыг сонгон ажилдаа орсон юм.

“Малтлага судалгааны үр дүнгээс үзвэл уг хийдийг олон жилийн турш түвэд уран барималчид, барилгачдын хүчийг ашиглан бүтээсэн бөгөөд XVII зууны Монголын нүүдэлчдийн ертөнцөд бүтээгдсэн нэгэн томоохон шашин, соёлын төв байсныг гэрчилнэ”  хэмээн судалгааны багийнхан санал нэгтэй дүгнэжээ.

Сарьдагийн хийдэд таван жилийн турш явуулсан энэхүү малтлага, судалгааны ач холбогдлыг Академич С.Чулуунаас тодруулахад, Монголын түүхэнд өнөөг хүртэл XVII зууны хотуудад археологийн малтлага судалгаа бараг хийгээгүй. Бидний хийсэн судалгааны ач холбогдол нь:

Нэгдүгээрт, Сарьдагийн хийд нь Өндөр гэгээний байгуулсан хот мөн нь нотлогдсон.

Хоёрдугаарт, Сарьдагийн хийд хамгийн саад бэрхшээлтэй газар нутагт оршдог ба машин техникээр хүрэх боломжгүй ой тайгад 45 км алхаж очно. Хээрийн судалгааны үндэсний багт давхардсан тоогоор 100 орчим хүн 200 гаруй хоног зуны халуун, намрын хүйтэн бороо, цастай, хаврын хавсаргатайд маш хүнд нөхцөлд ажилласан.

Сарьдагийн хийд цогцолбор нь есөн барилга, гурван суварга, 2 метр гаруй өндөр чулуун хэрэм хашаатай. Судлаачид эхний ээлжинд гол цогчин дуганыг сонгон ажилдаа орсон юм. Барилга нурж, он цагийн уртад үер усанд автаж, шороо чулуунд дарагдсаар бараг дөрвөн давхар байрны хэмжээний овоолго үүсжээ. Гол цогчин дуган нь  хааш хаашаа 100-гаад метрийн талбайтай, агуулга хэмжээгээрээ Эрдэнэзуу хийдээс дутахааргүй баялаг. Малтлагын үр дүнд 15 см өндөртэй шавар бурхад, нарны цаг, эрдэнийн чулуун эрхи, 1600-гаад оны үед баатрууд хэрэглэж байсан төмөр дуулга, хуяг, илд, цахиур буу, алх дөш тэргүүтэй соёлын өвийн олон тооны үнэт зүйлс гарчээ.
Голын сүмийн төв танхимаас илэрсэн шалны хэсэг. Гэрэл зургийг Э.Уртнасан. 2015 он.

Голын сүмийн төв танхимаас илэрсэн шалны хэсэг. Гэрэл зургийг Э.Уртнасан. 2015 он.

Цогчин дуганы хоймор хэсэгт 2014-2015 онд судалгаа явуулсан бөгөөд судалгааны үр дүнд дуганы хоймор хэсгээс язгуурын таван бурхан 3000 орчим, шавраар бүтээсэн том хэмжээний 10 орчим бурхан, үлэмж хэмжээний бурхдын хэсэг, шавар сац, сүншигийн эд зүйлс зэрэг олон олдвор илрүүлснээ дансалж бүртгэн, Түүхийн хүрээлэнгийнхээ сан хөмрөгт шилжүүлжээ.  

Археологийн судалгааны нэг онцлог нь цаг хугацааны явцад хэдийгээр эвдэрч сүйдсэн ч түүх, соёлын дурсгалуудыг байгаа хэмжээнд нь аль болох нэмж эвдэхгүй авахыг эрмэлздэг тул малтлагын явцад ямар ч техник хэрэгсэл ашигладаггүй. Гар ажиллагаа шаардсан уурхайчны ажлаас хүнд хүчир хөдөлмөр.  


Хээрийн судалгааны багийн хоол, хэрэгслийг нисдэг тэргээр хүргэж буй нь.

Хээрийн судалгааны багийн хоол, хэрэгслийг нисдэг тэргээр хүргэж буй нь.

Гуравдугаарт, Өндөр гэгээн Занабазар Сарьдагийн хийдийн бүтээн байгуулалтыг 1654 онд эхлүүлж 1686 онд албан ёсоор дуусгасан “уран бүтээлийн ордон” болох нь судалгаагаар тодорхой болсон. Төвхөн хийд бол Өндөр гэгээний уран бүтээлийн ордон биш. Бясалгалын буюу тархины бүтээлийн ордон. Сарьдагийн хийд бол уран бүтээлийн ордон байсан нь тодорхой боллоо. 

Дөрөвдүгээрт, Сарьдагийн хийдийн малтлага судалгааг археологи, аман түүх, бичгийн сурвалж, Монголд ирсэн жуулчдын тэмдэглэл гээд түүхийг судлахад шаардлагатай бүх эх сурвалжуудыг хамтад нь судалснаар илүү тодорхой дүгнэлтүүдийг хийх боломж бүрдсэн. Энэ судалгаанд дан залуучуудыг оруулж, чиглэл чиглэлээр нь мэргэшүүлж ажиллуулсан. Жишээлбэл, Аман түүх, бичгийн түүхийн судлаач гэх мэтээр мэргэшүүлсэн.

Тавдугаарт, Сарьдагийн хийд нээгдсэнээр бий болох давуу тал нь Өндөр гэгээний уран бүтээлийн төрлийг олшруулж байна. Өндөр гэгээн бол зөвхөн хөөмөл урлалын бүтээгч биш уран барилгын төлөөлөгч, керамик буюу шавар урлалын төлөөлөгч. Гарч ирж байгаа олдворуудаас харахад Өндөр гэгээн бол зөвхөн Монголын, тэр дундаа Халхын хутагт байгаагүй. Европчууд XV-XVI зууны үед хэрэглэж байсан Нарны цаг, Орос буу, Энэтхэгийн Моголын эзэнт улсын  үеийн зоос, алба төлөхөд хэрэглэж байсан зоос, Хятадын Мин улсын үеийн ваар сав зэрэг байна. Тэр бүү хэл өвөг дээдэс Юань улсын үеийн ваар сав хүртэл олдсон. Энэ бүхэн нь Өндөр гэгээн гадаад харилцаа сайтай, дэлхий дахинтай харилцаж байсныг харуулах баримт юм гэж онцоллоо.

Зая гэгээн Өндөр гэгээний гарын шавь байсан ба Өндөр гэгээний намтрыг бичжээ. Тэрбээр  Сарьдагийн хийдийг байгуулж байх үед хоёр удаа очиж, бүтээн байгуулалтыг нүдээр үзсэнээ бичсэн ажээ.

Өндөр гэгээний уран бүтээл, Сарьдагийн хийдээс гарсан дурсгалууд нь аман түүх, бичгийн сурвалж, археологийн олдворуудаар баталгаажиж, баримтууд хоорондоо яв цав нийцэж байна. 1650-иад оноос эхэлсэн тэр моднуудыг огтолсон он цаг, дээр нь сурвалж бичигт тэмдэглэгдсэн Заяын гэгээний нүдээр үзсэн язгуурын бурхад, том Очирваань бурхан бүтээсэн нь батлагдсан. Бас нэг сонирхолтой нь энд шавраар урласан гурван цагийн бурхныг судлаачид олсон байна. Хэдийгээр бутарч хэмхэрсэн ч хөлийн ул, бусад эд эрхтэн нь бүтэн. Эндээс хэмжихэд бараг 7 метр өндөр бурхан урласан нь харагдаж байна хэмээжээ.

САРЬДАГИЙН ХИЙДИЙН БАРИЛГАД АШИГЛАСАН МОДНЫ НАС БҮТЭЭН БАЙГУУЛАЛТЫН ОН ЖИЛҮҮДТЭЙ ТААРЧЭЭ

Сарьдагийн хийдийн малтлага судалгаанд орчин үеийн технологийг ашиглажээ.  Жишээлбэл, Тухайн бүс нутаг дахь унанги мод болон барилгад ашигласан модноос 43 дээж авч, модны нас тогтоох шинжилгээ хийсэн байна. Шинжилгээг МУИС-ийн Байгалийн ухааны сургуулийн лабораториос гадна Германы лабораторид хийлгэсэн аж. Судалгаагаар модны нас 1450-1680-аад он гэж гарсан нь Сарьдагийн хийдийн бүтээн байгуулалтын он цагтай яв цав нийцэж байна.

Мөн Японы Нара-гийн их сургуулийн профессор Шожи тэргүүтэй судлаачид хийдийн зургийг агаараас авч, 3D баримтжуулалт хийснээр хийдийн бүтэц зохион байгуулалтын зургийг тал бүрээс харах боломжийг бүрдүүлжээ.

УЛСЫН НИЙСЛЭЛ БАЙСАН Ч УСТАЖ АРИЛСАН САРЬДАГИЙН ХИЙД

Улаанбаатар хот 1639 онд Өвөрхангайн Бүрд сумын нутаг Ширээ Цагаан нуурт анх байгуулагдаж, дараа нь Сарьдагийн хийд рүү шилжсэн тухай түүхэнд тэмдэглэгдэн үлджээ. Улаанбаатар хот Ширээ цагаан нуураас хойш 100 орчим жилийн дотор 20 гаруй газарт нүүж бууриа сэлгэсэн ба тэдгээрээс хот болж үлдсэн ганц газар нь Сарьдагийн хийд байж. Улсын нийслэлээ Сарьдагийн хийдэд байгуулсан нь эртний хотуудыг сүм хийдэд тулгуурлан байгуулдагтай ч холбоотой аж.

Сарьдагийн хийдийн цогболбор 1686 онд бүрэн баригдан дуусаж, цаашид шашин номын болон хот суурины томоохон төвлөрөл буй болох шинжтэй байв. Сарьдагийн хийд ба Их Хүрээ, Улаанбаатар хот Жибзундамба хутагтуудын Их Хүрээ нь анхандаа эсгий гэрүүдээс бүрэлдсэн нүүдлийн сүм өргөө шинжтэй байсан бол 1654 оноос Занабазар хийдийг Хэнтий уулын өвөрт суурьшуулан, мод, тоосгон сүм олноор бариулжээ. Ийн сүм хийдийн цогцолборыг бүрэн барьж дуусган, бурхан шүтээнүүдийг равнайлан залах ажил ид өрнөх  цаг үе буюу 1688 онд Халх, Ойрадын дайн дэгдэж, Галдан бошигтын цэрэг Хэнтий уул, Хэрлэн гол хүртэл давшихдаа дээрх хийдийг шатааж, эвдэн сүйтгэсэн болох нь түүхэн сурвалжийн мэдээ баримт ба судалгаагаар нотлогджээ

Сарьдагийн хийдийн цогболбор 1686 онд бүрэн баригдан дуусаж, цаашид шашин номын болон хот суурины томоохон төвлөрөл буй болох шинжтэй байв. 

Сарьдагийн хийд нь Улаанбаатар хотын үүсэл хөгжлийн түүхийн нэгээхэн хэсэг мөн тул энэ судалгааны ажлыг эхлүүлсэн үндэсний эрдэмтдийн багт 2013 онд хотын дарга Засаг дарга байсан Э.Бат-Үүл, дараагийн Засаг дарга С.Батболд нар анхаарч санхүүгийн дэмжлэг үзүүлж байжээ.

Монголын түүх судлалд Өндөр гэгээн Занабазарын хүрээ хийд, хот суурин байгуулж эхэлсэн он цагийг 1639 онд түүнийг шашны тэргүүн Жибзундамба хутагтад өргөмжилж, Хутагтын өргөө барьж өргөсөнтэй холбогдуулан авч үзэх нь нийтлэг аж. Өндөр гэгээний анх байгуулсан хүрээ хийд нь Баруун хүрээ мөн болох нь тодорхой бөгөөд энэхүү хийдийг Номын Их Хүрээ буюу Рибогэжайганданшаддублин хэмээн нэрлэж байжээ. Баруун хүрээ нь Түшээт хан аймгийн Түшээт ханы хошуу буюу одоогийн Өвөрхангай аймгийн Хархорин сумын нутагт оршиж байсан Шанхын хүрээ мөн болох нь түүхийн сурвалж, судалгаагаар нэгэнт тогтоогдсон байна.

Харин Сарьдагийн хийдийн түүхтэй холбогдох түүхийн мэдээ баримтууд нь гэвэл Өндөр гэгээн Занабазарын Түвэд оронд шашны эрдэм номд суралцаж ирсний дараахан буюу түүний 1650-аад оны үеийн амьдрал, үйл ажиллагаатай холбоотой юм. Баруун Хүрээг байгуулсны дараа 1649 онд Өндөр гэгээн Түвэд оронд одож, Түвэдийн шашны тэргүүн Далай лам, Банчин Богд нартай уулзаад Халх нутагтаа хүрээ хийд байгуулж, шашныг илүү хүчтэй дэлгэрүүлэхээр хоёр жилийн дараа буюу 1651 онд буцаж ирсэн тухай түүхэн сурвалжуудад дурдсаныг “Сарьдагийн хийд” номонд дэлгэрэнгүй өгүүлжээ.

ХИЙДИЙН ТУУРИАС ГАРСАН ОЛДВОРУУД БҮРЭН БҮТЭН ХАДГАЛАГДАЖ БАЙНА

ШУА-ийн Түүхийн хүрээлэнгийн судлаачдын баг Өндөр гэгээний Сарьдагийн хийдэд хийсэн таван жилийн малтлага судалгааны ажлаа энэхүү цогц үзэсгэлэнгээр тайлагнаж буй юм. Өндөр гэгээн Занабазарын түүх хийгээд түүний гайхамшигт бүтээлүүдийг олон нийтэд таниулах зорилго энэ үзэсгэлэнг нээснээр биеллээ олж байна.

2015-2017 оны тус хийдийн малтлага судалгаагаар нарийн чимэглэл хийц бүхий шавар Язгуурын таван бурхан, шашин шүтээний холбогдолтой эд зүйлс, барилгын шавар, төмөр, модон материал, мөн зэр зэвсгийн зориулалтай төмөр эдлэлүүд зэрэг олон мянган олдвор илэрсэн байна. 

Түүхийн хүрээлэнгийн музей, лабораторид 2014-2015 онд илэрсэн шашин шүтлэгийн холбоотой  10 гаруй төрлийн 100 орчим олдворыг сэргээх бэхжүүлэх ажлыг хийж, музейн үзмэр болгон олон нийтэд үзүүлэхэд бэлэн болгоод байгаа аж. Үзэсгэлэнд малтлага, судалгааны ажлын явцад гарсан олдворуудаас гадна Үндэсний түүхий музей, Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музейн сан хөмрөгт хадгалагдаж буй бүтээлүүдийг дэлгэх юм.

Түүхийн хүрээлэнгийн музей, лабораторид 2014-2015 онд илэрсэн шашин шүтлэгийн холбоотой  10 гаруй төрлийн 100 орчим олдворыг сэргээх бэхжүүлэх ажлыг хийж, музейн үзмэр болгон олон нийтэд үзүүлэхэд бэлэн болгожээ. 

Энэ нь зөвхөн Өндөр гэгээний судалгаа төдийгүй Манж Чин улсын эрхшээлд орохоос өмнөх Монголын бурхан шашны ертөнц, соёл, Монголын гадаад харилцааг харуулсан бөгөөд түүх  сонирхдог хүн бүхэнд мэдлэг мэдээлэл өгөх цогц үзэсгэлэн болно. Үзэсгэлэнг Монголын үндэсний музейн Нэн эртний Монгол орон болон Эртний улсуудын хоёр танхимд дэлгэх ба Сарьдагийн хийдийн цогчин дуганыг тухайн үеийг зургаар нь бариулж байна. Гурван цагийн бурхан, бурхан багшийн хоёр шавь Шаарийбуу, Монголжийбуу болон Бодьсадва нар болон тахилын ширээ, багана зэргийг анхан байсан хэв маягаар нь зохиомжилж XVII зууны Монгол сүм хийдийг үзүүлэх гэж байна. 

Цогчин дуганын хойморын тасалгаанаас малтлагаар илрүүлсэн олдворуудын хэсэг болон Өндөр гэгээн Занабазарын хосгүй үнэт Ногоон Дара эхийг байрлуулна. Түүнчлэн хийдийн загвар, сэргээсэн зураг, дэвсгэр зураг, танилцуулга, Өндөр гэгээний он цагийн дарааллыг харуулна. Мөн Сарьдагийн хийдийн бүтээн байгуулалтыг харуулсан 5 минутын 3D анимэйшн танилцуулга, малтлага судалгааг харуулсан баримтат кино, зураг дүрсний слайд шоуг дэлгэцээр харуулна. Мөн баримтат кино, холограм зураг үзүүлэх зэрэг технологийн дэвшлүүдийг ашиглахаас гадна “Сарьдагийн хийд”-ийн олдворуудыг бүрэн хамруулсан эрдэм шинжилгээний каталогийг танилцуулахаар бэлэн болгожээ. “Өндөр гэгээн болон түүний өв” олон нийтэд зориулсан цуврал лекцийг эрдэмтэн судлаачид унших зэрэг үзэгчдэд зориулсан шашны урлагийн боловсролын хөтөлбөрийг хуваарийн дагуу явуулах юм.

ТҮҮХИЙН СУДАЛГАА: 300 жил далд оршсон Сарьдагийн хийдийн нууцыг дэлгэнэ
Та Like дарж уул уурхайн мэдээллийг өдөр болгон facebook-ээр дамжуулан авах боломжтой


URL


АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Ord.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 7711-0505 утсаар хүлээн авна.
  • зочин

  • 2019 оны 9 сарын 18 16:49
  • IP: 103.212.118.251
Монгол улсын хамгийн заналт дайсан Галданг худлаа магтдаг орос түүхийг өөрчилж үнэн зөвөөр нь бичих ёстой.

Сэтгэгдлүүд:

Сэтгэгдэл нэмэх
Нэр:*
Сэтгэгдэл:
Bold Italic Underline Strike | Align left Center Align right | Insert smilies Insert link URLInsert protected URL Select color | Add Hidden Text Insert Quote Convert selected text from selection to Cyrillic (Russian) alphabet Insert spoiler
Батлах код: *
Шинэ мэдээ
БНХАУ зогсоогоод байсан нүүрс тээвэрлэлтийн сүлжээнийхээ 70 хувийг сэргээжээ

Корона вирусийн шинэ төрлийн халдварын улмаас БНХАУ хүн олноор ажилладаг ...

2020 оны 02 сарын 22, 14 цаг 41 минут
Б.Ганхуяг: IPO гаргахад бэлэн болсон

   Т.САЙХАН   "Эрдэнэс Тавантолгой” компани олон улсын зах ...

2020 оны 02 сарын 21, 18 цаг 53 минут
Ц.Даваасүрэн: "Оюутолгой" компани хэт өндөр үнээр цахилгаан станц барих санал гаргасан

 Эрчим хүчний яамнаас 2019 онд хийсэн ажлынхаа тайлан болон энэ ...

2020 оны 02 сарын 21, 17 цаг 38 минут
Салхитын мөнгөний ордтой холбоотой хэргийн шүүх хурал хойшилжээ

Салхитын мөнгөний ордтой холбоотой нэр бүхий  шүүгчдэд холбогдох ...

2020 оны 02 сарын 21, 16 цаг 37 минут
Тавантолгойн ордын хөрөнгө оруулалтын гэрээ “хорлон сүйтгэх ажиллагаа” байсан уу?

Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханыг “хорлон сүйтгэх үйл ажиллагаа ...

2020 оны 02 сарын 21, 14 цаг 50 минут
Оюутолгойтой холбоотой татварын маргааныг Арбитрын шүүхээр шийдвэрлүүлэхээр болжээ

Монголын үндэсний татварын ерөнхий газраас 2018 оны нэгдүгээр ...

2020 оны 02 сарын 21, 13 цаг 43 минут
Нүүрсээ Оросын нутгаар 7000км тойруулж, далайгаар Зүүн Өмнөд Азид гаргах юм гэнэ

ОХУ-ын нүүрсний батлагдсан нөөц Монголынхоос 1200 дахин их байдаг. ...

2020 оны 02 сарын 21, 13 цаг 12 минут
“Rio Tinto” компани арбитрын шүүхэд ханджээ

ЛОНДОН. /Reuters/. “Оюу толгой” компани Монгол Улсын ...

2020 оны 02 сарын 21, 13 цаг 01 минут
"Туркойз хилл ресурс" 150 сая долларын татварын асуудлаар арбитрт хандахаар болсноо мэдэгдлээ

Монгол Улсын Засгийн газартай татварын маргаанаа шийдэж чадаагүй тул энэ ...

2020 оны 02 сарын 21, 11 цаг 12 минут
"Туркойз Хилл Ресурс" Засгийн газрыг арбитрын шүүхэд өгөхөө мэдэгдлээ

"Оюу Толгой” төслийн голлох хөрөнгө оруулагч "Туркойз Хилл Ресурс” өчигдөр ...

2020 оны 02 сарын 21, 10 цаг 41 минут
SOMO: АНУ, Рио Тинто Монголын Засгийн газрын "тархийг угааж", өрөнд оруулсан

 Амстердамд байрлах Олон үндэстний корпорацийн судалгааны төвийн ...

2020 оны 02 сарын 21, 10 цаг 27 минут
Кувейт, Саудын Араб төвийг сахисан бүсэд нефть олборлож эхэлжээ

 Кувейт болон Саудын Арабын хилийн бүс дэх төвийг сахисан бүсэд ...

2020 оны 02 сарын 20, 19 цаг 09 минут
"Эрдэнэт үйлдвэр"-ийн Оёдлын цех амны хаалт үйлдвэрлэж байна

 Улаанбаатар /МОНЦАМЭ/. Шинэ коронавирусний халдвараас урьдчилан ...

2020 оны 02 сарын 20, 18 цаг 19 минут
Хийн хоолойг Монголоор дамжуулах ТЭЗҮ-ийг боловсруулах Оросын талын ажлын хэсэг байгуулагджээ

Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн өнгөрсөн оны 12 дугаар сард ОХУ-д ...

2020 оны 02 сарын 20, 17 цаг 16 минут
Ө.Энхтүвшин: Гуравдугаар сарын 2-ноос нүүрс болон газрын тосны экспортыг сэргээх шийдвэр гаргалаа

Улсын Онцгой комисс өнөөдөр хуралдаж нүүрс, газрын тосны экспортыг ...

2020 оны 02 сарын 20, 17 цаг 07 минут
Нийслэл рүү 50 кг түүхий нүүрс нэвтрүүлэхийг завджээ

Хонхорын авто тээврийн шалган нэвтрүүлэх хяналтын цэгээр 2020 оны 2 дугаар ...

2020 оны 02 сарын 20, 17 цаг 04 минут
Гайхамшигтай эрдэнийн чулуу алмаазын тухай сонирхолтой баримтууд

 Алмаз эрдэнэ бол зөвхөн эмэгтэй хүний ​​шүтээн биш, геологичдын ...

2020 оны 02 сарын 20, 13 цаг 55 минут
Амьтан, ургамлын гуравны нэг нь 50 жилийн дотор устаж үгүй болно

 Уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас 2070 он гэхэд дэлхий дээрх амьтан, ...

2020 оны 02 сарын 20, 12 цаг 57 минут
"Газрын тос боловсруулах үйлдвэр"-ийн барилга угсралтын ажил энэ хавар эхэлнэ

"Газрын тос боловсруулах үйлдвэр"-ийн барилга угсралтын ажил энэ хавар ...

2020 оны 02 сарын 20, 12 цаг 54 минут
"Газрын тос боловсруулах үйлдвэр"-ийн барилга угсралтын ажил энэ хавар эхэлнэ

 "Газрын тос боловсруулах үйлдвэр"-ийн барилга угсралтын ажил энэ ...

2020 оны 02 сарын 20, 12 цаг 12 минут
БНХАУ зогсоогоод байсан нүүрс тээвэрлэлтийн сүлжээнийхээ 70 хувийг сэргээжээ

Корона вирусийн шинэ төрлийн халдварын улмаас БНХАУ хүн олноор ажилладаг ...

2020 оны 02 сарын 20, 11 цаг 34 минут
“Амгалан дулааны станц” ХХК-ийг төрийн өмчит компани болголоо

Засгийн газрын өнөөдрийн хуралдаанаар “Дулааны IV цахилгаан ...

2020 оны 02 сарын 20, 10 цаг 45 минут
Дорнод аймагт 4.2 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болжээ

Дорнод аймгийн Матад сумын Буян-Өндөр багийн Царилтын хошуу” ...

2020 оны 02 сарын 20, 10 цаг 34 минут
Засаг чангарч, “Рио Тинто” гэдийх үү?!

Оюутолгойн гэрээг магтахаасаа муулдаг хүн олон.  Тэр гэрээг ...

2020 оны 02 сарын 20, 10 цаг 28 минут
Алтны үнэ сүүлийн долоон жилийн хугацаанд хамгийн дээд цэгтээ хүрчээ

Алтны үнэ нэг трой унц нь 1600 ам.доллароос дээшилж, 2013 оноос хойших ...

2020 оны 02 сарын 20, 10 цаг 09 минут
Газрын наймаанаас эхтэй байгаль эхийн эсрэг гэмт хэрэг-II

 Улсын хэмжээнд 2015-2018 онд олгосон газруудтай холбоотой зөрчил ...

2020 оны 02 сарын 19, 18 цаг 59 минут
Хуурамч бичиг баримт бүрдүүлсэн компаниудын тусгай зөвшөөрлийг цуцлав

 Увс аймгийн Цагаан хайрхан суманд хууль бусаар алт олборлохоор зэхэж ...

2020 оны 02 сарын 19, 18 цаг 22 минут
Казахстан “Сибирийн хүч-2” хоолойг сонирхсон хэвээр

 Казахстаны Эрчим хүчний сайд Нурлан Ногаев энэ сарын 18-нд мэдэгдэл ...

2020 оны 02 сарын 19, 18 цаг 19 минут
Н.Цэрэнбат сайдын тушаалаар 16888 амьтан “цаазаар авахуулах” нь ээ

Засгийн газар тусгай болон ахуйн зориулалттай ан агнуурын тоог баталдаг ч ...

2020 оны 02 сарын 19, 17 цаг 36 минут
Энэ өдөр түүхэнд: Дэлхийн халим хамгаалах өдөр

Хоёрдугаар сарын 19 бол Дэлхийн халим хамгаалах өдөр. Энэ өдрийг 34 жилийн ...

2020 оны 02 сарын 19, 17 цаг 30 минут
Коронавирусээс сэргийлж “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ өндөржүүлсэн бэлэн байдалд шилжжээ

 Монгол Улсын Засгийн Газраас 2020.02.13-наас эхлэн улс даяар ...

2020 оны 02 сарын 19, 15 цаг 31 минут
Үйлдвэрлэлийн түүхий эдийг БНХАУ-аас өөр улсаас импортлох боломжийг судлахыг хүслээ

Монгол Улсын эдийн засгийн хөгжлийг нуруун дээрээ үүрч яваа аж ахуйн ...

2020 оны 02 сарын 19, 15 цаг 22 минут
Австралид 113 төрөл зүйлийн амьтанд “яаралтай тусламж” шаардлагатай байна

Австрали улсад дэгдсэн ойн түймрийн улмаас тоо толгой нь хорогдож, ...

2020 оны 02 сарын 19, 13 цаг 47 минут
“Ойгон нуур"-т хорогдсон 143 үхрийн сэг зэмийг гаргаж дуусжээ

Завхан аймгийн Түдэвтэй сумын Ойгон багийн “Ойгон ...

2020 оны 02 сарын 19, 11 цаг 40 минут
Дэлхийн хамгийн баян хүн $10 тэрбумыг уур амьсгалын өөрчлөлттэй тэмцэх үйлсэд хандивлана

Дэлхийн хамгийн баян хүн гэгддэг Амазон компанийн үүсгэн байгуулагч Жэф ...

2020 оны 02 сарын 19, 10 цаг 55 минут
Хууль бусаар алт олборлох гэж байсан компанийн тусгай зөвшөөрлийг цуцаллаа

 Увс аймгийн Цагаан хайрхан суманд хууль бусаар алт олборлохоор зэхэж ...

2020 оны 02 сарын 19, 10 цаг 53 минут
Коронавирус ба Монголын эдийн засаг

Зүрх судсаар орж ирсэн цусыг уушги руу дамжуулдаг. Уушги түүнийг нь ...

2020 оны 02 сарын 19, 09 цаг 17 минут
М.Оюунчимэг: Байгалийн баялгийг иргэддээ тэгш хуваарилах чинь өөрөө ардчилал байхгүй юу

УИХ-ын Өргөдлийн байнгын хорооны дарга М.Оюунчимэгтэй ярилцлаа. ...

2020 оны 02 сарын 18, 16 цаг 25 минут
ӨМНӨГОВЬ: Коронавирусээс урьдчилан сэргийлэх ажилд Тавантолгой компани дэмжлэг үзүүлэв

Коронавирусээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг улс орон даяар зохион байгуулж, ...

2020 оны 02 сарын 18, 14 цаг 09 минут
Хөрөнгө оруулалт татах асуудлаар Улаанбаатарт бизнес эрхлэгчдийн форум хийхээр 10 гаруй улсын сайдтай тохиролцжээ

Гадаад харилцааны сайд Д.Цогтбаатар Мюнхений аюулгүй байдлын Бага хуралд ...

2020 оны 02 сарын 18, 12 цаг 46 минут
Тавантолгойн цахилгаан станцыг 924 сая ам.доллараар барих ТЭЗҮ бэлэн болжээ

“Оюу толгой” компани Тавантолгойн цахилгаан станцын төслийн ...

2020 оны 02 сарын 18, 11 цаг 37 минут
Шалган нэвтрүүлэх товчоодод тухайн иргэний орж гарсан болон машины дугаараар мэдээлэл бүртгэгдэнэ

Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагч С.Амарсайхан ...

2020 оны 02 сарын 18, 11 цаг 32 минут
ТАНИЛЦ: 1072 хувьцаагаа шалгах боломжууд

 "Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-ийн хувьцаа эзэмшигч иргэд хэчнээн ...

2020 оны 02 сарын 18, 10 цаг 33 минут
Рио Тинто шүүхийн үүдэнд тулж ирэв

 -Аварга загасыг шүүхэд дуудсан Ричард Баулигийн хэрэг ирэх ...

2020 оны 02 сарын 18, 09 цаг 59 минут
Жефф Безос уур амьсгалын өөрчлөлттэй тэмцэхэд 10 тэрбум ам.долларыг хандивлана

 МОСКВА./TASS/.Америкийн тэрбумтан, "Amazon” компанийг үүсгэн ...

2020 оны 02 сарын 18, 09 цаг 42 минут
2020 оны 02 сарын 17, 18 цаг 32 минут
Ираны эдийн засаг газрын тосноос шууд хамааралгүй болжээ

 Өнгөрсөн он эдийн засаг газрын тосны экспортоос шууд ...

2020 оны 02 сарын 17, 18 цаг 22 минут
Салхитын мөнгөний ордын хэрэгт холбогдсон шүүгч нарыг шүүх хурлын тов гарлаа

 "Салхитын мөнгөний орд”-ын гэх тодотголтой, уг ордын тусгай ...

2020 оны 02 сарын 17, 18 цаг 01 минут
Д.Сумъяабазар сайд аа, Хөрөнгийн биржид хувьцаа гаргах нь зөв...

Хүн төрөлхтөн байгалийн баялагаа ашиглаж ирсэн түүхтэй. Олон зууны турш ...

2020 оны 02 сарын 17, 17 цаг 23 минут
“Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-ийн 1072 ширхэг хувьцаатай иргэн 96480 төгрөгийн ногдол ашиг авна

“Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-ийн гүйцэтгэх захирал Б.Ганхуягтай ...

2020 оны 02 сарын 17, 16 цаг 09 минут

Санал асуулга

Тавантолгойн хувьцааг иргэдэд бэлнээр тараах нь зөв үү?

Зөв
Буруу
Мэдэхгүй

 
Ханшийн мэдээ
Гадаад хувьцаа
Нью йоркын хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
BHP Billiton
Ivanhoe Mines
90.53
23.3
1.44
0.00
Австралийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
General Mining Corp
Aspire Mining Limited
0.145
0.52
0.00
-0.02
Лондонгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Petro Matd Limited
polo Resources Limited
123.5
5.4
0.00
0.02
Хонконгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Mongolian Mining Corporation
Mongolia Energy
9.59
1.14
0.00
-0.06
Торонтогийн хөрөнгийн бирж
 
Шинэ бүтээл

"Монголын Геологийн есөн эрхэм" номын нээлт боллоо
Металлын ханшийн мэдээ
Нүүрсний ханшийн мэдээ
Уул уурхайн ТОП 25 компани