Улс орон хөгжихийн хэрээр уул уурхайн салбар тэлж буй. Уул  уурхайг дагасан бараан зүйлийн нэг нь байгаль орчны доройтол  билээ. Монголчууд эрт дээр үеэс нүүхдээ хүртэл гэрийнхээ  буурийг цэмбийтэл нь цэвэрлээд арц, хүж уугиулдаг заншилтай  байсан. Гэтэл эх нутгийнхаа хэвлийг ухаж, баялгийг нь авсан  хариуцлагагүй зарим компанийнхан харласан нүх, овоолсон шороо  үлдээгээд явдаг. Уул уурхайгаас үүдэлтэй эвдэрч, сүйдсэн газар хэдэн  зуун мянган га-гаар хэмжигдэж байна. Баянхонгор аймагт гэхэд  нөхөн сэргээлт хийх шаардлагатай 720 га газар бий. Уг асуудлаар  тус аймгийн Байгаль орчны газрын уул уурхайн хяналт, үнэлгээ  хариуцсан мэргэжилтэн Б.Наранбаатараас тодрууллаа.

-Танай аймагт ашигт малтмал олбор лодог хэчнээн  компани байдаг вэ?

-Аймгийн хэмжээнд ийм 214 компани бий. Үүний 149 нь  хайгуулын, 65 нь ашиг лалтын лицензтэй. Өнөөдрийн байдлаар үйл  ажиллагаа явуулж буй компани бараг байхгүй гэхэд болно. Харин  Бөмбөгөр, Галуут, Баян-Овоо, Гурванбулаг суманд "Том шижир”,  "Монголболгаргео”, "Нинж мөрөн”, "Андын тэмүүлэл”, "Жи Энд  Юу” гэсэн компани үйл ажиллагаагаа эхлүүлэх бэлтгэл ажлаа  хийж байна.

-Баянхонгор аймагт нөхөн сэргээлт хийх шаардлагатай  720 га газар байгаа гэсэн. Хаана хаана хэчнээн сумын  нутгийг хамарч байна вэ?

-708.91 га газарт нөхөн сэргээлт хийх шаардлагатай байгаа.  Энэ нь Баян-Овоо, Галуут, Заг, Жаргалант, Бөмбөгөр, Бууцагаан,  Өлзийт зэрэг 12 сумын нутгийг хамарч байна. 2009 онд "Байгаль  орчны шинэчлэл 2” төслийн хүрээнд эвдэрсэн газрын тооллого  хийсэн. Энэ тооллогоор нөхөн сэргээлт хийх шаардлагатай 708.91  га газар байгааг тогтоосон. Үүний 353.98 га газрыг нь уул уурхайн  компаниуд үлдсэнийг нь хувиараа ашигт малтмал олборлогч  иргэд нөхөн сэргээлт хийгээгүй орхисноос болсон гэсэн дүгнэлт  гарсан.

 -Тэгэхээр 708.91 га гэдэг 2009 оны тоо баримт юм  байна. Энэ тоо өдгөө хэд болсон бэ?

-Энэ онд аймгийн хэмжээнд эвдэрсэн газрын тооллого хийхээр  болж, өнгөрсөн дөрөвдүгээр сард хангайн долоон суманд тооллого  явуулсан. Одоогийн байдлаар боловсруулалтын шатандаа яваа  болохоор тооллогын дүн гараагүй байна.

 -Дээр дурдсан 12 сумын нутагт ямар ямар компани үйл  ажиллагаа явуулж байсан юм бол?

-"Ажнай хурд”, "Цогт онон”, "Шат” зэрэг тав, зургаан компани  үйл ажиллагаагаа явуулж байсан.

 -Хувиараа ашигт малтмал олбор лодог хэчнээн хүн байгаа  вэ?

-Өнөөдрийн байдлаар 103 нөхөрлөлийн 876 иргэн бүртгэлтэй  байна. 2000-2001 онд ган, зуд бол сонтой холбоотойгоор хувиа раа ашигт малт мал олборлох иргэд олширсон. Тухайн үед мал  их хэмжээгээр хорог дож, малгүй болсон иргэд амьжиргаагаа  залгуулахын тулд гар аргаар алт олборлож эхэлсэн.

-Яагаад нөхөн сэргээлт хийгээгүй юм бэ?

-Ор тас хийгээгүй юм биш шүү. 2013 онд Байгаль хамгаалах  сангийн зардлаар найман талбайг нөхөн сэргээхэд 30 сая төгрөг  зарцуулсан. Удахгүй дахиад 10 газарт мэргэжлийн байгууллагаар  нөхөн сэргээлт хийлгэхээр төлөвлөж, тендер зарлаад байна. Лиценз  эзэмшигч компани харуул хамгаалалтаа чангатгаж, эзэмшиж буй  газраа хамгаалах ёстой. Гэвч зарим компанийн талбай руу нинжа  нар орж, газрыг нь эвдэж, сүйтгэсэн. Хариуцлагыг компаниуд  өөрсдөө хүлээх ёстой. Тиймээс бид тэдгээр компа нийн бай галь  орчинд учруулсан хохирлыг БОНХЯ-ны тусгай зөвшөөрөлтэй  мэргэж лийн бай гууллагаар хийлгэх гэж байгаа.