Ord.mn | Mongolian Mining
| English |  Mobile |  Rss

Т.Идэрхангай: Луут хотын малтлагаар Хүннүгийн хааны зуны ордныг илрүүллээ

Хүннү гүрний нийслэл Луут буюу Лунчен хотыг илрүүлж, үргэлжлүүлэн судалгааны ажлаа ахлан хийж буй Улаанбаатар их сургуулийн багш, доктор (Ph.D), дэд профессор Т.Идэрхангайтай ярилцлаа. 

-Судлаачдад Хүннү гүрний нийслэл хаана байгаа вэ гэдэг хамгийн сонирхолтой зүйл байсан бол эсрэгээрээ дэлхийн ихэнх ард түмэн бүдүүлэг, зэрлэг нүүдэлчид гэсэн ойлголттой байсан байх. Түүхийн сурвалж бичиг болон Г.Сүхбаатар болон бусад эрдэмтний судалгааны бүтээлүүдэд Хүннүгийн нийслэл болон бусад хотын тухай юу гэж дурдсан байдаг вэ?
-Хятадын Хан Улсын ордны түүхч Сыма Цяны бичсэн Ши цзи зохиолын 110 дугаар бүлэг Хүннүгийн шастир хэсэгт тухайн үеийн хүннүчүүдийн тухай бичсэн байдаг. Тус номонд Лунченд их хуралдайд цугларан өвөг дээдэс, тэнгэр газрыг тахина хэмээн дурдагддаг. Түүнийг Х.Пэрлээгээс эхлээд Г.Сүхбаатар, Ц.Хандсүрэн гуай гээд үе үеийн олон археологич судалсан. Х.Пэрлээ гуайн “Хүннүгийн нийслэл Луут хот буюу Лунчен Хангайн нуруунд бий” гэсэн таамаглалыг судлаачид баримталсаар ирлээ. Мөн Сыма Цяны түүхэн тэмдэглэлд Хүннү бол хотгүй, зэрлэг, бүдүүлэг, хүчээр уулгалан довтолж дайн тулаанаас олсон олз омгоороо амьдардаг мэтээр бичсэн өрөөсгөл ойлголт бий. Үүнийг ялангуяа 2010 оноос хойш хийж байгаа олон малтлага судалгааны ажил эрс үгүйсгэж байна.

Луут хотын малтлагаар Хүннүгийн хаан нь өөрийн гэсэн орд өргөөтэй, тэр нь дотроо ямар чамин, тансаг хийц бүхий усан сантай байсан нь тодорхой болж байна. Энэ нь Хүннү нарыг бүдүүлэг гэж тайлбарладаг зарим судлаачийн үзэл баримтлалыг няцаах түүхэн баримт олж буйгаар онцлог.Мөн бидний олсон хотоос холгүйхэн Хүннүгийн язгууртны бүлэг булштай Гол мод-1, Гол мод-2 гэсэн томоохон оршуулгын газар бий. Бид 2011 онд Архангай аймгийн Өндөр-Улаан сумын нутаг дахь Гол мод-2 хэмээх оршуулгын газрын язгууртны нэгдүгээр булшийг малтан судалж, маш чухал судалгааны үр дүнд хүрч байсан. 

Тэрхүү нэгдүгээр булш Төв Ази дахь хүннү булшны хамгийн томд тооцогдох язгууртны булш бөгөөд булшнаас гарсан алт, мөнгөн олдвор дээр дүрсэлсэн дүрслэл нь хүннү нар өөрсдийн гэсэн гар урлалтай байсан, тэд өөрийн гэсэн урлагийн соёлтой байсныг илтгэх олдвор олноор гарсан нь тухайн үед хүннүчүүд зэрлэг бүлэг биш байжээ гэдгийг харуулсан судалгаа болж байлаа. Өнөөдрийн бидний судалгаа ч тэд ямар агуу гүрэн байсныг тодоос тод баталж байна. 

-Таны Хүннүгийн нийслэлийг хайж олох судалгаа 2017 эхэлсэн ч хөрөнгө мөнгөний асуудлаар зогссон юм билээ. Гэхдээ өнөөдөр зорьсон ажлынхаа эхлэлийг тавьж чадлаа. Цаашид уг судалгаанд хэдий хэр хөрөнгө мөнгө, хүн хүч, цаг хугацаа орох вэ?
-Энэ хотыг хамгийн анх газрын зургийн программ буюу Google map, Bing map ашиглаж олж байсан. Түүнээс хойш мөнгө, санхүүгийн асуудлаас болоод хүрч чадахгүй байсаар өнөөдрийг хүрлээ. Өнгөрсөн жил буюу 2019 оны долдугаар сарын 19-нд хотыг үзэхээр ирэхдээ “Шаньюй” гэдэг бичигтэй ваар олсон. Тухайн үед барилгын материал болон ханз үсэгний зурлагууд их харагдсан. Би хятад хэлгүй учраас хотод аваачиж, эртний ханз мэддэг хүмүүсээр уншуулахад шаньюй гэсэн байсан. Ийм бичиг бүхий ваарны хэлтэрхий олсноороо энэ газрыг яаралтай малтах хэрэгтэй гэдгийг ойлгосон.

Ер нь ваар савны хээ, шатаалт, хэлбэр, хэмжээг үзэхэд Хүннүгийн хот гэдэг нь тодорхой байсан. Түүнээс хойш жилийн дараа Улаанбаатарын их сургуулийн санжүүжилтээр судалгаагаа эхлүүллээ. Манай сургуулиас шатахуун тос, хоолны мөнгө өгсөн. Хэрвээ бүх хүнд цалин хөлс тооцвол их хөрөнгө шаардлагатай болно. Энд ажиллаж буй залуус бид шинжлэх ухааныхаа төлөө цалин хөлсгүй ажиллаж байна. 2011 онд бид Гол мод 2-ын язгууртны нэгдүгээр булшийг малтахад тэрхүү булшны малтлагад 200 гаруй сая төгрөг зарцуулсан гэж сонсож байлаа. Тэгэхээр хааны ордон, том хотыг судлахад мөнгө санхүүгийн эх үүсвэр нэлээд хэрэгтэй нь ойлгомжтой. Одоо 20 орчим хүний бүрэлдэхүүнтэй судалгааны баг 14 хоногийн хугацаатай ажиллаж байна. Уг малтлагыг 30-40 хүний бүрэлдэхүүнтэй явуулахад ажил хоёр дахин урагшилна.

Мөн нэмээд хугацаа тохироод судалгаа хийвэл хотын зохион байгуулалтыг олох, илүү том талбайг шуурхай судлах боломж нээгдэнэ. Дунджаар багадаа 30 хүний бүрэлдэхүүнтэй баг, 2-3 сарын турш малтлага судалгаа хийвэл томоохон үр дүнд хүрнэ. 2014-2015 онд хоёр жил 60 хоногоор Эгийн голын савд 50 гаран хүний бүрэлдэхүүнтэй ажиллаж байсан туршлага бидэнд бий. Тэр үед би судалгааны ангиа удирдан ажиллаж байлаа. Судалгааны үр дүн ч маш гайхалтай байсан. Тодруулбал, Монголын хамгийн эртний оршуулгыг шинээр илрүүлэн олж малтан судалсан маань Монголын эртний түүхэнд 50 орчим жил тасраад байсан судалгааг дахин эхлүүлсэн шилдэг судалгаа болж байв. 

Гэхдээ бид малтлагын ажлыг шууд эхэлж, хөнгөн хуумгай хандаж болохгүй. Олон судалгаа хийж, түүнийхээ үндсэн дээр маш ул суурьтай хандах ёстой. Үүний тулд барилгын гадна талын хана, хэрэмнээс эхлээд зам, харгуй бүрийг маш нарийн тодруулах хэрэгтэй. Энэ судалгаа багаар бодоход тав, түүнээс дээш 10 жил үргэлжлэх байх. Учир нь, Их Монгол Улсын нийслэл Хархорум хотын малтлага, судалгааны ажил 1999 онд эхэлсэн ч өнөөдрийг хүртэл үргэлжилж байгаа. 

-Судалгааны одоогийн үр дүнгээс үзэхэд урьдчилсан байдлаар хэр том хэмжээтэй хот байна вэ?
-Хотын гадна хэрмийн талбайн хэмжээ дунджаар 500 х 500 метр байна. Энэ бол Монголын хамгийн эртний хот. Учир нь, Хүннүгээс урагш байсан улсууд хот байгуулж байсан түүхийн баримт одоогоор  олдоогүй. Мөн Хүннү гүрэн хамгийн анхны төрт улсыг байгуулж, түүнээс хойших улсууд хот суурин байгуулж, төр удирдаж байсан нь тодорхой. Нөгөө талаас хамгийн эртний хот учраас ихэд бүдгэрсэн байна. Хотын гадна талын хэрэм гэхэд хойд талынхаас бусад нь мэдэгдэхгүй болжээ. Хажуугаас нь нүдээр харахад мэдэгдэхээргүй байна.

Харин дрон нисгэж агаараас зургийг нь харахад мэдэгдэнэ. Хот 2000 гаруй жилийн түүхтэй учраас ихэд дарагджээ. Малтлага, судалгааны ажлыг нарийн явуулахгүй бол зарим хэсэг нь газрын хөрстэй тэгширсэн учраас мэдэхгүй өнгөрөх магадлал өндөр. Тэгэхээр дараа дараагийн судалгаанд зөвхөн археологийн малтлага судалгаа бус олон салбар шинжлэх ухааны уулзвар дээр судалгаа шинжилгээ явуулах шаардлагатай. Тодруулбал, хамгийн түрүүнд геофизикийн судалгаа хийх шаардлагатай байна. Ингэснээр ил харагдахгүй байгаа хөрсөн доорх зүйлийг нарийвчлан судлах боломжтой болно. Янз бүрийн шинжлэх ухааны уулзварт судалгааг явуулснаараа илүү чухал үр дүнд хүрдэг. Мөн үүнийг дагаад шаардлагатай хөрөнгө санхүү нэмэгдэнэ.

-Хотоос олдож буй вааран дээвэр, хэрэмний чимэглэлийг дүрслээч. Мөн эндээс харахад байшин барих соёл хожим Хятадаас нэвтрээгүй гэж үзэх нь зөв үү?
-Хүннүгийн тухай нарийн судалгаа хийдэг хүмүүс тус гүрний хотуудын барилга, байшингийн загвар, техник урдаас орж ирээгүй гэж үздэг. Гэхдээ Грек, Ромын уран барилгын загвар бага зэрэг орсон байх магадлалтай. Учир нь, хотын 250 х 250 метр/кв хэсэгт хааны ордон нь байрлаж байна. Түүний дөрөвний нэг хэсэгт хүний гараар бүтээсэн, тансаг усан сан бий. Хятадын түүхэнд ийм томоохон усан сантай барилга одоогоор мэдэгдэхгүй байна. Харин Барууны эртний хотуудын соёлын нөлөө байх магадлал бий.

Гэхдээ бид өөрсдийнхөө түүх соёлын өвийг заавал гаднаас хайх шаардлагагүй гэж судлаач хүний хувьд үздэг. Заавал эртний Хятад эсвэл Барууны загвартай төстэй байх ёсгүй. Анхнаасаа өөрсдийн гэсэн интерьер дизайнтай байж болно. Тэр байтугай чулуун зэвсгийн үед ч Монгол орны нутаг дэвсгэрт олон хүн амьдарч байсан. Тэр үеийн хүмүүс хөгжсөөр өнөөдрийг хүрсэн гэдэг нь хөдлөшгүй гэж боддог. Ер нь бид өөрсдийн түүхийг дотроос нь тайлбарлах хэрэгтэй. Манайхны зарим судлаач “Энэ нь эндээс, тэр нь тэндээс ирсэн байх магадлалтай” гэх мэтээр тайлбарлаж, өөрийн гэсэн үндсэн соёлгүй юм шиг үзэх нь бий. Энэ нь маш буруу. 

-Хотын хэрэм, ханын чимэглэл ямархуу байна вэ?
-Энд хааны зуны том ордон байна. Гадна талаараа илэрхий 500 х  500 метр хэмжээтэй хэрэмтэй. Гэхдээ судалгааны ажил дөнгөж эхэлж байна. Бид хэрэм гэж үзэх үү, үгүй юү гэдэг асуудал ч гарч байна. Юутай ч дотор талын ордны хэсэг маань эхний ээлжинд малтлагын явцад нэлээд мэдээлэл өгч байна. Малтлагын явцад эхний төсөөллөөр гурвалжин хэлбэрийн вааран дээвэртэй, модон баганатай, салхи нэвт үлээхүйц саравч бүхий орны зохион байгуулалттай хот байсан гэмээр сэтгэгдэл төрүүлж байна.

Хааны ордны зохион байгуулалттай гэдэг нь тодорхой харагдаж байна. Вааран дээвэртэй барилгын гадна чимэглэл нүүр ваар гэж бий. Нүүр вааран дээр Хүннүгийн хааны сүр хүчийг илтгэсэн тэнгэрийн хүү-шаньюй гэж эртний ханзаар бичүүлжээ. Тэгтэл манай Монголоос олдсон 20 орчим хотоос нүүр вааран чимэглэлтэй хот цөөн байгаа ч, ийм утга заасан бичээстэй ханзгүй. Ихэвчлэн хээ чимэглэл, геометрийн дүрсүүд байдаг. 

-Хотын туурь огт хөндөгдөөгүй байсны шалтгаан юу вэ?
-Монголын археологчид Луут хотыг олохгүй байсан шалтгаан нь өндөр хана хэрэмгүй байсных юм. Хэрвээ өндөр хана хэрэмтэй байсан бол нэлээн холоос овойж, товойж харагдах ёстой. Нутгийн малчид хүртэл хажууд нь ирчихээд “Нөгөө хот чинь хаана байна вэ” гэж асууж байна. Уйгурын нийслэл Хар балгастай адил Хүннүгийн нийслэл Луут хот том хана, хэрэмтэй, эсвэл үүнээс арай өөр байна гэж төсөөлж байсан бололтой. Тус хотыг байгуулахдаа анх мод ихээр ашиглаж барьсан байж магадгүй бөгөөд тухайн хот шатсан, эсвэл нурж устахад дараа дараагийн үед модыг нь бусад газарт зөөж ашигласан, тэгээд энэхүү тууринд зөвхөн хаягдал болох барилгын материал нь үлджээ гэсэн эхний дүгнэлтийг таамаг байдлаар хэлж болно.

Ийм учраас товойж үзэгдэх зүйлгүй тул хүмүүс мэддэггүй юм байна. Мөн байршил нь төв замаас хол, хонхор газарт байгаа бөгөөд ойр орчмыг нь социализмын үед тариа тарихаар хагалчихсан учраас хүмүүс поле гэж бодсоор ирж. Хойгуур, урдуур нь газрыг 2-3 километр хагалчихсан, харахад тэгш тал учраас хүн анзаарахааргүй юм байна. Мэргэжлийн бус хүмүүс харахад усан сангийн дөрвөлжинг нуур байсан гэж үзэх зэргээр мэдэгдэлгүй өнгөрчээ. 

-Энэ газарт хэдийгээр ул суурьтай олон жилийн малтлага, судалгаа хийх ёстой ч нэгэнт олонд ил боллоо. Харуул, хамгаалалтаа шийдсэн үү?
-Энэ бол сэтгэл хамгийн их зовоосон асуудал. Бидний малтлагын ажил дээр дор хаяж өдөрт тав, дээд тал нь 10-20 машинтай хүн ирж байна. Ихэнх нь баяр хүргэдэг. Гэвч бидний судалгаа дуусахаар хэрхэхийг таашгүй. Сайхан санаатай хүн олон байгаа ч, саар бодолтой нь байхыг ч үгүйсгэхгүй шүү дээ. Тиймээс ойр орчмын малчдад сайн захиж хэлсэн. Хотын орчимд зуслан, намаржаа, өвөлжөө ойрхон байдаг юм байна. Уг нь сум, орон нутгийн удирлагууд нутагтаа байгаа түүх соёлын өвийг хамгаалах үүрэгтэй.

Засаг дарга, Соёлын төвийн эрхлэгч, байгаль хамгаалагчид үүнийг харж, хамгаалах ёстой. Мөн төр, засгаас анхаарч байнгын харуул, хамгаалалттай болгочихвол санаа амарна. Энэ жил шинээр Соёлын яамтай болсон нь олзуурхууштай. Бид энэ явдлыг төр засаг Монголынхоо ёс заншил, түүх соёлд анхаарч байна гэж харсан. Мөн Соёлын яамны сайд бол хуучнаар Түүх, археологийн хүрээлэнгийн захирал байсан хүн. Гал тогооноосоо гарсан энэ хүнд найдаж байгаа. Учир нь, шинэ яам байгуулагдахтай зэрэгцээд, Хүннүгийн нийслэл хотыг илрүүлж, дэлхийд зарласан учраас ямар нэг зүйл бодож байгаа байх. Мөн цахим орчинд олон хүн холбогдож, “Хадгалалт, хамгаалалтад тусална” гэдгээ илэрхийлсэн. Судалгаа дуусахаар тэдэнтэй холбогдохоос гадна яам, тамгын газарт хандана.

-Вааран дээвэр бүтнээрээ олдох боломжтой юу?
-Хотод байдаг сүүдрэвч шиг модоор зангидаж, вааран дээвэр хийсэн, хана хэрэмгүй ордон байна гэж үзэж байгаа. Шувуун буюу гурвалжин дээвэртэй байсан нь хоёр тал руугаа гулсаж унажээ. Гол хэсэгтээ ямар ч ваарны үлдэгдэлгүй. Харин захаараа ваарны хэлтэрхий ихтэй. Мөн тосгуур, нүүр ваар нь Уйгарын нийслэл Хар балгасынхаас том. Ихэнх нүүр ваар хагархай ч, ганц нэг бүтэн бий. Бүтэн болчихоор тосгуур болон нөмрөг ваар ч байна. Эдгээрийг бүрэн сэргээх боломжтой. 

-Соёлын өвийг сэргээн засварлах үндэсний төв энэ тал дээр хамтарч ажиллах байх. Археологийн олдворыг Монголдоо сэргээн засварлахад лабораториос эхлээд асуудал тулгардаг юм билээ. Тиймээс гаднын тусламж авах хэрэгцээ гардаг. Уг олдворуудыг сэргээн засах тал дээр байдал ямар байна вэ?
-Олдворыг сэргээн засварлах асуудал маш чухал. Одоогийн байдлаар модон эдлэл олдоогүй байна. Ваарны хагархай маш их олдсоныг Монголдоо сэргээн засварлах боломж бий. Учир нь, хагархайнуудаа эвлүүлээд, урьдчилсан зохион байгуулалтаа гаргачихдаг. Манайхан одоохондоо лакан эдлэл сэргээн засварлаж чадахгүй байх шиг байна. Гэхдээ модон, шавар, төмөр эдлэлийг сэргээчихнэ. Тиймээс энэ чиглэлийн боловсон хүчин чадавхжиж байгаа. Гэхдээ гаднын оронтой харьцуулахад тусгай лабораторигүй, хэдхэн хүн бүх ажлаа зохицуулдаг.

Үүнд Яам анхаарах хэрэгтэй. Ялангуяа он, цаг тогтоох болон генетикийн судалгааг Монголдоо хийдэг болох нь чухал. Эдгээр шинжилгээг гаднын томоохон лабораторид хийлгэхээр тэд бидний хийсэн зүйлийг шүүрч аваад, өөрсдийнхөө өнцгөөс харж тайлбарладаг. Үргэлж “Энэ нь эндээс, тэр нь тэндээс” ирж гэж тайлбарласнаар, Монголоос гадагш гарсан зүйл байдаггүй, гаднаас авсан болж харагддаг. Энэ тал дээр шинжлэх ухаанаа хөгжүүлснээр Монголын түүхийг дэлхийд таниулан тайлбарлах өнцөг өөрчлөгдөнө.

-Соёлын өвийг сэргээх үндэсний төв шинэ байртай болох гэж байгаа. Тэнд лабораторийн асуудлыг шийдэж байгаа юу?
-Яармагт шинэ байр барьж байгаа. Гэхдээ он цаг тогтоох эсвэл генетикийн лабораторитой болж байгаа тухай сонсоогүй. Эхний ээлжинд байрны асуудлаа шийдэж байна. Нэг үеэ бодоход шат ахиж байгаа ч илүү хурдтай ахих нь чухал гэдгийг гаднынхны бичиж буйгаас мэдэрдэг. 

-Тухайн үе бүр өөрийн онцлогтой. Хүннүгийн үеийн гар урлал болон одоо олдоод буй ваарны хээ хуарын онцлог юу байна вэ?
-Нүүдэлчдийн өөрсдийн соёлыг харуулсан хээ хуар олон байдаг. Тухайлбал, Гол мод 2-ын булшнаас гарсан алт, мөнгөн чимэглэл дээрх дүрс өөр хаанаас ч олдоогүй. Түүний зохиомж, хээ чимэглэл, тиг хэлбэр, сэтгэхүй маш гайхалтай. Мөнгөн чимэглэл дээрх билэгт гөрөөсний зохиомж, хээ хуар, урагш товойсон байдал монгол ахуйг харуулдаг. Алтан чимэглэл мөн адил. Энэ бүхэн нь Хүннүгийн бэлгэ тэмдгийг илэрхийлнэ. Бидний олсон дээврийн вааран дээр ч түүнтэй төстэй угалзарсан хээ байна.

-Нийслэл хотоос гадна Хүннүгийн үеийн 20 хотын 17 нь Монголд бий гэж үздэг. Луут хот эдгээр хоттой юугаараа төстэй вэ?
-Манайхан Хүннүгийн үеийн 20 хотын 16 нь Монголд, 3-4 нь Байгал нуурын орчимд, ганц нэг нь Өвөрмонголд, мөн Оросын Абаканд байна гэж үздэг. Үүнд бас ороогүй арваад хот бий. Ялангуяа Тамирын голын хөндийд Талын гурван хэрэм, түүнээс гадна Бор Азаргын, Халзан голын, Зосын, Талын хэрэм зэргийг дурдаж болно. Мөн Туул голын хөндийд дөрвөн хот байна. Булган аймгийн Баяннуур сумын Улаан хэрэмийн орчимд дөрвөн хот байгаа. Эдгээр хотын олонхоос нь барилгын материал олдоггүй учраас тахилын шинжтэй гэж үздэг.

Илэрхий том хэрэмтэй, голдоо шороон довцогтой хэрнээ барилгын материал, мод олдоггүй. Нүүдэлчдийн соёлоос улбаатай том асар, гэр байсныг үгүйсгэхгүй. Сүүлийн үед хотжиж байгаа ч монголчуудын олонх нь өнөө хэр гэрт амьдарч байна. Тэгэхээр хэрмийн доторх шороон довцогт хаадын асар гэр байсан байж магадгүй. Мөн тэндээс нь хог хаягдал нь олддоггүй. Харин энэхүү Луут хотоос барилгын материал ихээр олдож байна. Мөн Хэрлэн голын савд байдаг таван хотын гуравт нь малтлага, судалгаа хийж байгаа. Тэнд бас вааран дээвэр бий. Ер нь Монголд байгаа хотуудын 4-5 нь л барилгын материалтай. Барилгын материал гэдэгт барилга байсныг илтгэх дээвэр, туурга, суурийн хэсгийг ойлгож болно. Вааран дээвэр, түүний чимэглэл нь өндөр зэрэглэлийн язгууртны хот гэдгийг илтгэдэг. 

ЭХ СУРВАЛЖ: Npost.mn

Т.Идэрхангай: Луут хотын малтлагаар Хүннүгийн хааны зуны ордныг илрүүллээ
Та Like дарж уул уурхайн мэдээллийг өдөр болгон facebook-ээр дамжуулан авах боломжтой


URL


АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Ord.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 7711-0505 утсаар хүлээн авна.

Сэтгэгдлүүд:

Сэтгэгдэл нэмэх
Шинэ мэдээ
Хятадын эдийн засаг ба нааштай төлөв

Эдийн засгийн ерөнхий төлөв   Олон улсын валютын сангийн таамгаар ...

Өнөөдөр, 17:10
Багануурын уурхайн үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмжийн 63 хувь нь ашиглалтын хугацаа дуусчээ

Уул уурхай, Хүнд үйлдвэрийн сайд Г.Ёндон “Эрдэнэс Монгол” ...

Өнөөдөр, 17:00
Эх дэлхий юу, их мөнгө үү?

Аж ахуйн нэгж, үйлдвэрүүд жилд дунджаар 300 сая тонн хуванцар савыг ...

Өнөөдөр, 13:48
УУХҮ-ийн сайд Rio Tinto Mongolia компанийн төлөөлөгчидтэй уулзав

Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Г.Ёндон Rio Tinto Mongolia компаний ...

Өнөөдөр, 12:51
Салхитын мөнгө-алтны ордын нөөц нэмэгдэнэ

Уул уурхай, Хүнд үйлдвэрийн сайд Г.Ёндон "Эрдэнэс Монгол” ХХК-ийн харъяа ...

Өнөөдөр, 12:16
Өнөөдөр, 12:12
“АГМ майнинг” ХХК малчдын өвөлжөөг булааж Алтан ууланд эзэн суухыг санаархаж байна

 ТВ8 телевизээс бэлтгэн хүргэдэг "Экологийн цаг” нэвтрүүлгийн шинэ ...

Өнөөдөр, 11:57
С.Содномдорж: Үүрэг нуурт үлэмж биет хоёр удаа үзэгдсэн

“Хүй омог” ТББ-ын тэргүүн, хуульч, өмгөөлөгч С.Содномдоржтой ...

Өнөөдөр, 11:57
Орлого тэлэх “Ухаант бэр”-ийн нүүдэл бол газрын ховор элемент

 Уул, уурхай хүнд үйлдвэрийн сайд Г.Ёндон ажлаа аваад яг нэг сар ...

Өнөөдөр, 11:49
“Рио Тинто” Австралийн уугуул иргэдийн түүхэн өвийг сүйтгэжээ

 Англи, Австралийн хамтарсан "Рио Тинто” компани төмрийн хүдрийн ...

2020 оны 08 сарын 01, 17 цаг 41 минут
Роман Абрамович алтны компанийн хувьцааг худалдана

 Оросын тэрбумтан Роман Абрамович Highland Gold нэртэй алтны ...

2020 оны 08 сарын 01, 15 цаг 46 минут
2020 оны 08 сарын 01, 15 цаг 41 минут
Сибирийн дулаарал дэлхийг түгшээнэ

 Оросын Сибирьт дэгдсэн ойн их түймэр дэлхийн хэвлэлүүдийн анхаарлын ...

2020 оны 07 сарын 31, 18 цаг 10 минут
Т.Идэрхангай: Луут хотын малтлагаар Хүннүгийн хааны зуны ордныг илрүүллээ

Хүннү гүрний нийслэл Луут буюу Лунчен хотыг илрүүлж, үргэлжлүүлэн ...

2020 оны 07 сарын 31, 11 цаг 53 минут
"Салхитын мөнгөний орд"-ын гэх хэрэгт холбогдсон шүүгч нарт хоёр жил хорих ял оноов

Нийслэлийн Прокурорын газраас яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн шүүгдэгч ...

2020 оны 07 сарын 30, 12 цаг 53 минут
Г.Занданшатар: Зээлийн хүү бууруулах стратегийг тодорхойлсон УИХ-ын тогтоол баталъя

Улсын Их Хурлын дарга Г.Занданшатар арилжааны банкуудын удирдлагуудтай ...

2020 оны 07 сарын 30, 10 цаг 41 минут
Т.Баярхүү: Улсаа газар нутаггүй болгосон нь түүхэн гэмт хэрэг

 "Өргүй Монгол” хөдөлгөөний тэргүүн, эдийн засгийн ухааны доктор ...

2020 оны 07 сарын 30, 10 цаг 03 минут
Монгол нүүрсний зах зээл орос "ах нарт" шилжлээ

Урд хөрш энэ оны эхний хагасын статистик дүн мэдээлээ танилцуулжээ.  ...

2020 оны 07 сарын 29, 14 цаг 14 минут
Шатахуун ачсан машин онхолдож, 200-300 литр нь асгарсан байсныг аюулгүй болгожээ

 Шатахуун ачиж явсан том оврын автомашин онхолдсон осол гарсан байна. ...

2020 оны 07 сарын 29, 13 цаг 15 минут
Монголын нүүрс экспорт буурч, Австрали, Оросынх өсчээ

2020 оны эхний хагасын нүүрс экспортын дүн мэдээнүүд гарчээ. Корона ...

2020 оны 07 сарын 29, 13 цаг 10 минут
Хууль бус гар аргаар алт олборлож байсан үйлдлийг таслан зогсоолоо

Экологийн Цагдаагийн Албанаас Нийслэлийн Багахангай дүүргийн 1 дүгээр ...

2020 оны 07 сарын 29, 12 цаг 47 минут
Хууль, хяналтын байгууллагад бугшсан идээ бээр буюу Салхитын мөнгөний ордтой холбоотой хэрэг

 Салхитын мөнгөний ордтой холбоотой хэрэг бол Монгол Улсын хууль ...

2020 оны 07 сарын 29, 12 цаг 25 минут
Фото: Дорноговь аймгийн "Нүдэнгийн хонхор"

Нүдэнгийн хонхор нь Сайншандаас 80 км-т, Айраг сумын төвөөс 43 км-т, Нүдэн ...

2020 оны 07 сарын 29, 12 цаг 17 минут
Цэцэрлэг, сургуулийн хичээл 09 дүгээр сарын 01-нд эхэлнэ

Засгийн газрын хуралдаан 2020 оны 07 дугаар сарын 29-ний өдөр болж бүх ...

2020 оны 07 сарын 29, 12 цаг 11 минут
Алтны үнэ түүхэнд байгаагүй дээд хэмжээнд хүрчээ

 Дэлхийн улс орнууд тэр дундаа дэлхийн хамгийн том эдийн засагтай АНУ ...

2020 оны 07 сарын 29, 12 цаг 05 минут
Эрчим хүчний шавхагдашгүй нөөцтэй болгох төсөл дээр 35 орон хамтарч байна

Франц улсад олон улсын туршилтын термо цөмийн реактор угсрах ажил эхэлжээ. ...

2020 оны 07 сарын 29, 12 цаг 03 минут
Хэнтийн зүүн хойд, Дорнодын хойд хэсгээр их бороо орно

Дохио!!! Цаг агаарын аюултай үзэгдлээс сэрэмжлүүлэх мэдээ: Маргааш ...

2020 оны 07 сарын 29, 11 цаг 31 минут
А.Энхжин: Валютын нөөц импортын 9 сарын хэрэгцээг хангах түвшинд байна

Цар тахлын үед Төв банкнаас авч хэрэгжүүлж буй бодлого, эдийн засгийн ...

2020 оны 07 сарын 29, 10 цаг 47 минут
УОК-оос өнөөдөр гаргасан шийдвэрүүдийг Засгийн газар эцэслэн шийдвэрлэнэ

Улсын онцгой комиссоос мэдээлэл хийлээ. Гамшгаас хамгаалах өндөржүүлсэн ...

2020 оны 07 сарын 28, 18 цаг 19 минут
Цахилгааны утсанд хамгаалалт хийж шонхор шувуудаа аварахгүй бол тогонд цохиулж үхээд дууслаа!

Монгол орны өндөр хүчдэлийн түгээх шугамд махчин шувууд ялангуяа идлэг ...

2020 оны 07 сарын 28, 14 цаг 55 минут
УОК-ын хуралдаанаар өнөөдөр хэлэлцэх асуудлууд

Улсын Онцгой комисс өнөөдөр буюу 2020 оны 7 дугаар сарын 28-ны өдрийн ...

2020 оны 07 сарын 28, 13 цаг 26 минут
ТЭД БИДНИЙ ТУХАЙ | Далайд гарцгүй Монгол Улсын уул уурхайн боломж

Уул уурхайн салбарын чиг хандлага, технологийн дэвшил, зах зээлийн нөхцөл ...

2020 оны 07 сарын 28, 13 цаг 01 минут
Н.Энхбаяр: Байгалийн баялгийг төрийн мэдэл, төсвийн мөнгөнөөс салгах хэрэгтэй

Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярыг шинэ төмөр замын бүтээн ...

2020 оны 07 сарын 28, 12 цаг 41 минут
АХБ Монгол улсад нэмж 1.5 сая ам.долларын буцалтгүй тусламж олгоно

Азийн хөгжлийн банкны Монгол Улс дахь суурин төлөөлөгч Павит Рамачандран ...

2020 оны 07 сарын 28, 11 цаг 44 минут
Дээд шүүх: Д.Баярсайхан нарт холбогдох ялыг хэвээр үлдээлээ

Улсын Дээд шүүхийн хяналтын шатны эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдаанаар ...

2020 оны 07 сарын 28, 11 цаг 24 минут
Сүүлт од 8-р сарын дунд хүртэл харагдана

 Сүүлийн хэдэн өдөр манай дэлхийн иргэд сүүлт одыг харах боломжтой ...

2020 оны 07 сарын 28, 11 цаг 15 минут
Зэсийн зах зээлд хомсдол үүсч, үнэ нь 7000 ам.доллар болж өснө

 Энэ оны долдугаар дугаар сарын эхний 20 хоногт зэсийн үнэ дунджаар ...

2020 оны 07 сарын 28, 09 цаг 33 минут
Д.Эрдэнэбат нарт холбогдох эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдаан хойшиллоо

Нийслэлийн прокурорын газраас Д.Эрдэнэбат /Улсын Их Хурлын гишүүн асан/ ...

2020 оны 07 сарын 27, 18 цаг 09 минут
Танилц: Да.Ганболдын шүүхэд өгсөн мэдэгдэл бүрэн эхээрээ...

Да.Ганболдын Шүүхэд бичгээр өгсөн мэдэгдлийг хүргэж байна.  ЧИНГЭЛТЭЙ ...

2020 оны 07 сарын 27, 11 цаг 51 минут
Н.Дэлгэржаргал: Уул уурхайн татварын орлого 40.7 хувиар буурсан

 Улаанбаатар /МОНЦАМЭ/.Монгол Улс өнөөдрийн байдлаар хоногт 44 машин ...

2020 оны 07 сарын 27, 10 цаг 22 минут
Хүннү гүрний нийслэлийг Монголын нутгаас илрүүллээ

Археологичид Монголын эзгүй зэлүүд бүс нутгаас Хятадын эзэнт гүрний ...

2020 оны 07 сарын 27, 09 цаг 35 минут
Путин, Трамп нар утсаар ярьжээ

ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путин өчигдөр /2020.07.23/ АНУ-ын Ерөнхийлөгч ...

2020 оны 07 сарын 24, 17 цаг 47 минут
Алтны арилжаа

 Алт үүнтэй ижил хөрөнгөтэй адил валютын арилжаа хийхэд тохиромжтой ...

2020 оны 07 сарын 24, 16 цаг 46 минут
Монгол Улсад газрын ховор элементийн томоохон таван орд байх магадлалтай

Сүүлийн үед өндөр технологи хөгжиж байгаагаас газрын ховор элементийн ...

2020 оны 07 сарын 24, 16 цаг 33 минут
Европын холбооноос манай улсад 37.5 сая еврог олгохоор болжээ

Гадаад харилцааны сайд Н.Энхтайван үүрэгт ажлаа хүлээж аваад удаагүй ...

2020 оны 07 сарын 24, 14 цаг 18 минут
Д.Нямхүү: Алтанбулагийн боомтоор орж ирсэн Казахстаны жолоочоос COVID-19 илэрлээ

Эрүүл мэндийн яамнаас covid-19 халдварын цаг үеийн нөхцөл байдлын тухай ...

2020 оны 07 сарын 24, 11 цаг 47 минут
Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр зам 2022 онд ашиглалтад орно

УИХ-ын дарга Г.Занданшатар Өмнөговь аймагт ажиллах үеэрээ ...

2020 оны 07 сарын 24, 11 цаг 34 минут
Уут уут мөнгөөр улсаа худалдсан бүлэглэлүүд...

 СОНОРДУУЛГА!!! Хөх Монголын Шудрага Иргэдээ! С.Баяр, С.Баярцогт, ...

2020 оны 07 сарын 23, 17 цаг 44 минут
Гол, мөрний усны түвшин 20-100 см даван үерлэж байна

Цаг уурын байгууллагын ирүүлсэн мэдээллээр өнөөдөр буюу 7 дугаар сарын ...

2020 оны 07 сарын 22, 16 цаг 25 минут
Энэтхэг улс газрын тосны нөөцөө АНУ-д хадгалдаг болно

Энэтхэг улс түүхий нефтийн нөөцийн зарим хэсгийг АНУ-д хадгалах ...

2020 оны 07 сарын 22, 12 цаг 41 минут

Санал асуулга

Тавантолгойн хувьцааг иргэдэд бэлнээр тараах нь зөв үү?

Зөв
Буруу
Мэдэхгүй

 
Ханшийн мэдээ
Гадаад хувьцаа
Нью йоркын хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
BHP Billiton
Ivanhoe Mines
90.53
23.3
1.44
0.00
Австралийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
General Mining Corp
Aspire Mining Limited
0.145
0.52
0.00
-0.02
Лондонгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Petro Matd Limited
polo Resources Limited
123.5
5.4
0.00
0.02
Хонконгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Mongolian Mining Corporation
Mongolia Energy
9.59
1.14
0.00
-0.06
Торонтогийн хөрөнгийн бирж
 
Шинэ бүтээл

"Монголын Геологийн есөн эрхэм" номын нээлт боллоо
Металлын ханшийн мэдээ
Нүүрсний ханшийн мэдээ
Уул уурхайн ТОП 25 компани