"Монгол Улсын тусгаар тогтнолыг үгүй хийхэд Ашигт малтмалын тухай хуулийн энэхүү нэмэлт өөрчлөлт зориулагдав.”

Ийм үгүүлбэр хуулийн өөрчлөлтийн талаархи танилцуулгад нь арай бичигдээгүй л байх даа?!

Ашигт малтмалын тухай хуулиар тусгаар тогтнолыг үгүй хийнэ гэж хэний  санаанд буух билээ дээ!

Гэтэл бүр гайхмаар нарийн бодож олж "чимх чимхээр нь” оруулсан байна гээч!

Харин иргэд бид энэ хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөр Монгол Улсын ашиг сонирхлыг хамгаалахад чиглэсэн, ард иргэдийн шаардаж, хүсэн хүлээж байсан Монголын талын 34 хувь гэдгийг 51 болгох гэх мэт өөрчлөлт орж байгаа байх, "одоо л хөгжинө дөө” гэх шүү юм бодож ангайгаад сууцгааж байдаг. Мөн ч таарч дээ.
 
Тэгээд яачихсан байна гэж үү?
Монгол Улсын Ашигт малтмалын тухай хуулийн 8 дугаар зүйл буюу УИХ-ын бүрэн эрхийг заасан заалтуудын нэг нь болох 8.1.3-д "улсын тусгай хамгаалалттай газарт ашигт малтмал эрэх, хайх, ашиглах асуудлыг шийдвэрлэх;” гэж заасан байдаг.

Гэтэл үүнийг "улсын хилийн зурвас газраас бусад улсын тусгай хамгаалалттай газарт ашигт малтмал эрэх, хайх, ашиглах асуудлыг шийдвэрлэх” гэж өөрчилжээ.  Өөрөөр хэлбэл "улсын хилийн зурвас”-ыг Монголын төрийн хяналтнаас гаргасан байна.

Тэгээд үүнийг хэн мэдэх болж байна гээд сонирхсон чинь "Үндэсний геологийн алба” гээч байгууллага мэдэх юм байна. Худлаа байлгүй гэж үү?!

    Тус албаны ажил үүргийг заасан 9.1.12-д "улсын хилийн зурваст ашигт малтмал эрэх, хайх, олборлох, ашиглах үйл ажиллагаа эрхлэх асуудлыг шийдвэрлэх;” гээд заачихсан байна.

    Сүүлийн үед манайд төр засгийн бодлогын төлөөх хариуцлагыг хүлээхгүй /статусгүй/ ч бодлогын асуудлыг шийдээд байдаг, төрийнх үү, хувийнх уу гэдэг нь мэдэгддэггүй, заримдаа бүр гадаадынх уу, дотоодынх уу  гэдэг нь ч ялгарахгүй эргэлзээтэй, эрх мэдэлтэй байгууллага олширсныг сэхээтэй зарим нь анзаарч л байгаа байх. Тухайлбал "Мон-Атом” компани гэх мэт нь Монголын ураныг ухуулах гэрээг гадныхантай хийгээд байдаг тухай мэдээлэл их л дуулддаг даа.

    Тэгвэл "Үндэсний геологийн алба” гэгч мөн л тийм нэг байгууллага бий болоод Монголын хилийн зурваст ашигт малтмал хайх, ухуулах ажлыг шийдэж байх гэнэ.
    Саяхандаа цэргийн объектыг тойруулж хятадууд газар ухаад Монгол цэргүүд зэвсэг хэрэгслийн агуулахдаа орж чадахгүй байгаа тухай шог ч гэмээр мэдээлэл цацагдаж байсныг уншигчид мартаагүй л байх. Монголын зэвсэгт хүчнээр мөн ч хөөрхөн даажигнаж байгаа хэрэг шүү.

    Тэгвэл одоо бүр Монгол улсын хилийг "устгаж” даажигнадаг болох нь ээ!

    Нөгөө Дорноговьд цацрагаас хордож мал үхлээ гэхлээр Уран ямар ч хоргүй гэж Ерөнхий сайд маань зүтгэдэг шиг Монголын хилийг зөрчөөд дураараа гадныхан ороод байна гэхлээр тэнд чинь хил байхгүй, уурхай л байгаа шүү дээ! гэж ард иргэдээрээ доог тохуу хийх юм биз дээ.

    Хар тамхичин хэрэгтнүүдтэй нэр холбогдож дуулианы эзэн болоод байгаа Хууль зүй дотоод хэргийн сайд гэх Х.Тэмүүжин гэгч банди бүтцийн өөрчлөлт хийж байна гэж Хилийн цэргийг татан буулгаад байсны учир ч одоо тодорч ирж байна. Эрэмбэ дараатай "нарийн боловсруулсан тусгай төлөвлөгөө” хэрэгжиж байгаагийн нэг хэсэг нь энэ ажээ.

    Сар гаруйнхны өмнө алтны татварыг бараг үгүй хийж, Монгол Улсыг хохироосон нэмэлт өөрчлөлтийн "бай” болсон энэ хуульд одоо дахин ийм л өөрчлөлт орох гэж байна.  

    Гэхдээ монгол улсын эрх ашгийг "гадуурхсан” заалт ганц энэ биш ээ.

    Хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг 3 жилээр 2 удаа сунгах байсныг 3 удаа буюу 9 жилээр сунгах болжээ.

    Хайгуул хийх нэрээр Монголын газар нутгаар нэг таран "бэлчиж” байгаа гадныхны хөрс ус, бэлчээрт учруулж буй сүйтгэлийг хугацаатай нь холбон тооцож үзвэл ямар зорилго бодлого явагдаж байгаа нь ойлгомжтой юм.

Цаашлаад нутгийн хүн ам, ашиглаж болох сул тал, дутагдал гачигдал, ахуй байдал, мал сүрэг, ургамал амьтны тоо толгой, газар орны нүх сүв бүрийг онгичин тэмтчиж судлахад хайгуулын ажил гэгч нь ямархуу боломж олгож болохыг /олгож байгааг/ бодолцож үзвэл улс орны аюулгүй байдал талаасаа ч бодсон "хамгаалалтын хана хэрмийг” санаатайгаар нурааж байгаатай утга ижил юм.

    Тэр ч байтугай улсын төсвийн хөрөнгөөр хайгуул хийсэн газарт хайгуулын тусгай зөвшөөрөл олгохгүй гэсэн заалтыг "дахин хайгуул хийлгэхээр тусгай зөвшөөрөл олгож болно” гэж оруулжээ.

    Мөн  Улсын Их Хурлын бүрэн эрхэд хамаарах "8.1.6. цацраг идэвхт ашигт малтмал олборлох, тээвэрлэх, хадгалахтай холбогдсон тусгай дэглэм тогтоох” заалтыг хүчингүй болгосон байна.

    Түүнчилэн улсын төсвийн хөрөнгө луйвардах арга хэрэгслийг ч хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөр бий болгохоо мартсангүй ээ. Энэ тухай тусд нь сэдэв болгон бичих болно.
    Харин одоо гадны хөрөнгө оруулалт хэрэгтэй байна, уул уурхайг хөгжүүлье, Засгийн газрыг ажлаа хийх боломж олго гэх зэргээр амь тавин орилогсод хэн бэ гэдгийг ард иргэд минь тунгаацгаа!

О.Лхагвадорж sonin