Өмнөговийн уурхайд ажиллаж байсан С. Гантулга хэмээх залуутай цөөн хором ярилцлаа. Тэрбээр машинаа зарна гэсэн зар өгсөн байсан юм.

 -Та машинаа ямар үнэтэй зарах гэж байна вэ?
 -25 саяд л зарчих санаатай байна. Миний машин ганцхан жил явсан, шинэ тэрэг.

 -ийм машинтай бол уул уурхайн компаниудтай гэрээлээд мөнгө олоод байж болно биз дээ?
 -Би тийм л бодлоор мөнгө олох гэж ах дүүгээсээ өр зээл тавьж, гэр орноо барьцаалж лизингээр машинаа авсан юм. Тэгээд Өмнөговьд өнгөрсөн жил ажилласан. Өвөлдөө сул зогсоод энэ хавраас гүйчих юм бол өрнөөсөө бага ч гэсэн гарчих байх гэж бодож байсан.

 -Тэгээд яасан бэ?

 -Уул уурхайн салбар зогсолтод орсон. Үүнийг дагаад том тэрэгтэй бүх хүн ажилгүй болчихлоо. Энэ бол төр, засгийн буруу гэж бодож байна. Яагаад нэг иргэн нь тэдний буруу алдаатай бодлогоос болоод хохирох гэж. Би одоо нойртой ч хонож чадахгүй байна шүү дээ. Сард маш өндөр хүү төлдөг. Түүнийгээ олох гэж ёстой л шар махтайгаа хатаж байна.

 -Та лизиндээ сард хэдийг төлдөг юм бэ?

 -Би сар бүр хоёр сая гаруй төгрөг төлдөг. Энэ надад маш хүнд цохилт болоод байна. Машинаа зарна гэсэн зар наачихаад гурван сарын хугацаа өнгөрлөө. Мэдээж хүмүүс над шиг тэнэг биш юм чинь яаж ч миний машиныг авах вэ дээ. Одоо ийм машинтай хүн ямар ч ажил олж хийж чадахгүй.

-ер нь том оворын машинтай ажилгүй хүн хэр олон байгаа бол та мэдэх үү?

 -Миний найз нөхөд, хамт ажиллаж байсан хүмүүс байгаа. Бид нийлээд өлсгөлөн зарлаж, цуглаан жагсаал хийлтэй биш. Ер нь уул уурхайн салбар л монгол орныг тэжээж эдийн засгийг хөгжүүлж чадах юм ярьж Монголын эрчүүд бараг л бүгдээрээ уул уурхайн салбарт ажиллаж ар гэр амьдралаа болгож байсан. Гэтэл одоо өрх бүхэн л хэцүү байдалд орчихоод байна шүү дээ. Үүнийг ёстой л өнөөх чимээгүй хэлмэгдүүлэлт гэж хэлмээр санагдах юм. Энэ мэтчилэн айл өрхийн эдийн засагт сөрөг үр дагавар нь ил гарч байна. Ийм маягаар бид эдийн засгаа элгээр нь хэвтүүлчихлээ. Өнгөрсөн жилээс эхлэн ажилгүй гадаадын хөрөнгө оруулагчид нутаг буцсан гэх яриа уул уурхайн салбарынхны гол сэдэв болсон. 1990-ээд оны дунд үеэс эхлэн Монгол Улсын нийгэм, эдийн засгийн байдал ерөнхийдөө уул уурхайгаас хамааралтай болсон билээ. Зэс, алт, хар нүүрс, төмрийн хүдэр гээд уул уурхайн 10 орчим нэр төрлийн бүтээгдэхүүнийг манай улс экспортолж, гадаад бүтээгдэхүүний бараа эргэлт нэмэгдэн, төсвийн хөрөнгө тэлсэн сайн талтай. Гэтэл хариуцлагагүй уул уурхайн балгаар гол, мөрнүүд ширгэж байгаль дэлхий сүйдсэн муу мэдээ ч бий. Сүүлийн өдрүүдэд уул уурхайн компани ажилтан авна гэхээсээ илүү барилгын салбарт ажилтан авах зар л зонхилох боллоо. Энэ бүхнээс харахад уул уурхайн салбар өнөө жил тун гундуухан байх нь. Энэ салбарын зарим нэгэн мэдээллийг хүргэхэд тус салбарын аж үйлдвэрийн нийт бүтээгдэхүүнд эзлэх хувь 2008 онд 56 хувь байсан бол 2012 онд 67 хувь болон өссөн үзүүлэлт байдаг. Харин өнгөрсөн онд Монгол Улсын экспортод гаргаж байгаа бараа, бүтээгдэхүүний 91,3 хувийг уул уурхайн салбарын бүтээгдэхүүн эзэлж байсан. Салбарын гол нэрийн бүтээгдэхүүн болох төмрийн хүдрийн олборлолт тогтмол өссөн үзүүлэлттэй байна. Өнгөрсөн оны тоон үзүүлэлтээр 5,2 сая тонн төмрийн хүдэр олборлосон бол 31,1 сая тонн нүүрс олборлож, 20,5 сая тонныг экспортолсон байна. 2010-2012 онуудад жилдээ 1,070-1,610 тэрбум долларын хөрөнгө оруулалт хийсэн бол 2013 онд 630 сая долларын хөрөнгө оруулалт хийхээр төлөвлөжээ. 2013 оны хөрөнгө оруулалтын бууралт нь "Оюутолгойн төсөлтэй шууд хамааралтай” гэж Уул уурхайн сайд ярьж байсан. Гэхдээ 2013 оны хоёрдугаар улиралд газрын тос боловсруулах болон цахилгаан станцууд, баяжуулах үйлдвэрүүдийн ажил эхлэхээр хөрөнгө оруулалтын хэмжээ нэмэгдэнэ гэлээ. Мөн "Ашигт малтмалын хайгуулын тусгай” зөвшөөрлийн тоо, талбайн хэмжээ багассаар байна. Сүүлийн таван жилд хайгуулын тусгай зөвшөөрөл 4111-ээс 2239 болж буурсан үзүүлэлт гарчээ. Тэн хагас нь хаалгаа барьж байгаа уул уурхайн компаниуд ажил бага байна хэмээн үглэх нь аргагүй юм. Нэг талаар, энэ хугацаанд замбараагүй уул уурхайн олборлолтыг бууруулах ч нөгөө талаар энэ салбарыг дагасан ажилгүйдэл мөн ихэснэ гэсэн хоёр талтайг ажиглагчид хэлж байсан. Энэ нь үнэн бололтой. Тухайлбал сүүлийн хэдэн сарын байдлаар хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр том оврын тээврийн хэрэгсэл зарна гэсэн зар тогтмол явах болсон нь уул уурхайн салбар зогсч хувьдаа том тэрэгтэй иргэдэд лай ланчиг болж байна. Тухайлбал уул уурхайн салбарт тээвэрлэлт хийх том оврын техникийн хэрэгсэлтэй хүн амьдрал ахуй дээрдэж байна гэсэн яриа газар дэгдсэнээр хувь хүмүүс уул уурхайн салбарт ажиллах, тээвэрлэлт хийх зорилгоор том оврын машинуудыг худалдан авч эхэлсэн. Тэр бүү хэл зарим нь гэр орон, ах дүүгийнхээ хөрөнгийг барьцаанд тавьж лизингээр машинтай болсон бол нөгөө хэсэг нь түрээсэлж амьдарч байсан. Ийнхүү хувь хүн болон тээврийн хэрэгслээр мөнгө олдог компаниуд өнөөдөр яахаа мэдэхгүй сандруухан байна.