1979 оноос эхлээд БНХАУ социалист, төлөвлөгөөт эдийн засгаа нээлттэй байлгаж, зах зээийн чөлөөт эдийн засгийн шинж чанарыг агуулах болсон. Ингэснээр БНХАУ эдийн засгийн хүрээнд аугаа хүчирхэг улс болох гараагаа хийсэн юм. Өнөөдөр өдрөөс өдөрт гадаадын маш олон бизнес эрхлэгчид Хятадтай эсвэл Хятадад бизнес хийхийг эрмэлзэж байна. Гэхдээ БНХАУ-д бизнес хийхийн өмнө бизнес эрхлэгчид БНХАУ-ын хууль эрх зүйн орчны талаар тодорхой мэдлэгтэй байх хэрэгтэй юм.Үүгээр Хятадын бизнесийн эрх зүйн орчны талаар товч өгүүлэх болно.

Хоёр. Танилцуулга

1.2 тэрбум хүн амтай БНХАУ 21 дүгээр зууны хүчирхэг гүрний нэг болж байна. Одоо БНХАУ-д 300 000 гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Хятадын шууд хөрөнгө оруулалтын хэмжээ жилд 40 тэрбум ам.доллараас буухаа болилоо. БНХАУ дэлхийн хүн амын 1/6 хувийг бараа таваараараа хангаж байна. Бизнесийн орчны тухай Эдийн засгийн хурдацтай өсөлт, гадаадын хөрөнгө оруулалтыг дэмжсэн төр засгийн оновчтой бодлогын хүчинд Хятад гадаадын хөрөнгө оруулалтын хамгийн таатай орчин болж байна. Гэхдээ нийгэм улс төрийн зарим нэг таагүй зүйл үүнд нөлөөлж байна. Жишээ нь:

Èнфляцийн өндөр хувь, ажилгүйдэл, цахилгаан эрчим хүчний тогтворгүй байдал, сул хөгжсөн дэд бүтэц, хөдөлмөрийн бүтээмж бага байх зэрэг нь гадаадын хөрөнгө оруулагч нарт хүндрэл учруулж байгаа юм. Гэсэн ч Хятад улс Дэлхийн худалдааны байгууллагад элсэн орсноор Хятадын худàлдааны бодлого либеральчлагдан, барууны ертөнцтэй хөл нийлүүлсэн хууль тогтоомжтой болох алхамыг хийсэн.

Гурав. Хятад дахь аж ахуйн нэгж

Хятадад үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж ахуйн нэгжийн үндсэн дөрвөн бүлэгт ангилж болно:

• Улсын өмчит аж ахуйн нэгж.

• Хамтын өмчит аж ахуйн нэгж.

• Хувийн өмчит аж ахуйн нэгж.

• Гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж.

Гадаадын аж ахуйн нэгжүүд Хятадад 1979 оны Эдийн засгийн реформын үндсэнд үүсгэн байгуулж эхэлсэн. Улсын өмчит аж ахуйн нэгжийг нэг бол төв засгийн газар эсвэл орон нутгийн удирдлага эзэмшинэ. Хятадууд улсын өмчит аж ахуйн нэгжүүдээ "Ард нийтийн өмчит” аж ахуйн нэгж гэж нэрлэдэг. Ерөнхий сайд, захирагч нар эдгээр аж ахуйн нэгжийн менежерүүд байна. Гэхдээ тэд улс орны тэргүүний ажил үүргээс шалтгаалж энэхүү менежерийн үүргээ бусад яамд агентлагт шилжүүлдэг байна.

Хамтын өмчийн аж ахуйн нэгж нь Хятадын хоёр дахь гол аж ахуйн нэгж болно. Үүнийг орон тгийн засаг захиргаа удирдан явуулах бөгөөд бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийг улсын төлөвлөгөөний дагуу хийнэ. Гэсэн хэдий ч, орон нутгийн засаг захиргаанаас хамтын өмчийн аж ахуйн нэгжүүдийг удирдах үүрэг бүхий Хөнгөн Үйлдвэрийн хэлтэс байгуулж ажиллуулж байна. Засгийн газраас улсын өмчит үйлдвэрт баримтладагаас илүү нээлттэй, хязгаарлагдмал бодлого баримтлахыг чиглэж байна.

Хувийн өмчийн аж ахуйн нэгжүүдийг 8-аас илүү ажилтантай хувь хүмүүс байгуулна. Хувийн өмчийн аж ахуйн нэгжийг хувиараа бизнес эрхэгч, нөхөрлөл эсвэл хязгаарлагдмал хариуцлагатай компаний хэлбэрээр байгуулж болно. Зөвхөн хязгаарлагдмал хариуцлагатай компанийг хуулийн этгээдээр бүртгэдэг. Гэхдээ хувийн хэвшлийн бүх аж ахуйн нэгжүүд төрийн хараа хяналтанд байдаг.

Санхүүгийн тогтвортой байдлын хувьд улсын болон хамтын өмчийн аж ахуйн нэгжүүд хувийн аж ахуйн нэгжүүдийг бодвол илүү найдвартай юм. Учир нь эдгээр нь төрийн санхүүжилтээр байгуулагддаг бөгөөд эдийн засгийн хүнд байдалд ороход төрөөс тсламж дэмжлэг авах магадлал өндөртэй. Нөгөөтэйгүүр хувийн аж ахуйн нэгжүүд бизнесийн үйл ажиллагаа явуулахдаа улсын болон хамтын аж ахуйн нэгжүүдийг бодвол илүү чөлөөтэй уян хатан байдаг.

Гадаадын аж ахуйн нэгжүүд бүрэн өмчлөлийн хамтарсан аж ахуйн нэгж байна. 1986 оны Гадаадын аж ахуйн нэгжийн тухай хууль мөн 1990 оны журмын дагуу гадаадын аж ахуйн нэгж төрийн хараа хяналтад илүү байх ёстой. Ингэснээр засгийн газар Хятад улсын оролцоогүй аж ахуйн гэж байгуулах боломжтой гэж үзсэн юм. Мөн гадаадын аж ахуйн нэгж орчин үеийн техник технологи хэрэглэх бөгөөд бараа бүтээгдэхүүний дийлэнхийг экспортлох ёстой. Эдгээр шаардлагыг биелүүлээгүй гадаадын аж ахуйн нэгжийг хаах үндэслэл үүснэ.

Дөрөв. Бизнесийн санхүүжилт

Үнэт цаасны зах зээл Хятад дахь санхүүжилтын шинэ сурвалж болж байна. Өнөөдөр хөрөнгөө нэмэгдүүлэхийн тулд хөрөнгийн зах зээлийн арга хэрэгсэл эсвэл арилжааны банкны зээлээр санхүүжилт хийж байна. Одоо санхүүжилтын үндсэн гурван арга байна: Үүнд:

1) Хувьцаа эзэмшигчид хувьцаа худалдаж авах замаар хөрөнгө ихэсгэх ;

2) Арилжааны банкнаас зээл авах;

3) Компани өөрийн хадгалсан хөрөнгийг хэрэглэх.

Тав. Бизнесийн хууль зүйн орчин