-Төмөртэйн ордод баяжуулах үйлдвэр нээлээ -

Сэлэнгэ аймгийн Хүдэр суманд төмрийн хүдрийг хуурай аргаар баяжуулах том үйлдвэр нээлээ.

Хуурай соронзон аргаар төмрийн хүдэр баяжуулах үйлдвэрийн тоног төхөөрөмжийг АНУ-ын TRIO компаниас авч, угсран, ашиглалтад оруулж буй нь энэ.

Цагт 750 тонн, жилд 3-4 сая тонн хүдэр баяжуулах хүчин чадалтай энэ үйлдвэр 55- аас дээш хувийн агуулгатай төмрийн хүдрийн баяжмал гаргана. Уг бүтээн байгуулалтад 8.4 сая ам.доллар зарцуулжээ.

Стратегийн ач холбогдол бүхий 229 сая тоннын нөөцтэй Төмөртэйн төмрийн хүдрийн ордыг "Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр” төрийн өмчит компани 2008 оноос эзэмшиж, 2011 онд төмрийн хүдрийн ил уурхайг шаардлагатай тоног төхөөрөмж, машин механизм, ажилчдын сууц, дэд бүтэцтэй нь байгуулжээ.

Энэ хугацаанд уурхайгаас төмрийн хүдэр олборлож байсан ч борлуулаагүй, зөвхөн нөөцөлж байв. Хагас боловсруулсан бүтээгдэхүүн болох төмрийн хүдрийн баяжмал үйлдвэрлэсний дараа борлуулахаар төлөвлөсөн байна. Ордын нөөцийг зүүн, баруун гэсэн хоёр хэсэгт хуваадаг. Зүүн хэсгийг зүүн, баруун гэж дахин хоёр хуваажээ.

Уурхайн үйл ажиллагааг эхэлсэн 2011 оноос Зүүн Төмөртэйн баруун хэсэгт 3.6 сая шоо метр хөрс хуулан, 2.7 сая тонн гаруй хүдэр овоолон, нөөцөлсөн байна. Баруун Төмөртэй 90 сая тонн, Зүүн Төмөртэйн зүүн хэсэг 130 сая орчим тонн хүдрийн нөөцтэй аж. "Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр” компанийн менежментийг концессын гэрээгээр "Кью Эс Си” компани хариуцаж буй.

Дотоодын 100 хувийн хөрөнгө оруулалттай тус компани уг үйлдвэрийг өргөтгөх, шинэчлэхэд нэлээд хөрөнгө зарж, тэр хэмжээгээр бүтээн байгуулалтын ажил эрчимжсэн гэж төмөрлөгийн үйлдвэрийн ажилтнууд ярив.

Засгийн газрын тогтоолоор Дархан, Сэлэнгийн бүс нутгийн төмрийн орд газруудад түшиглэн, "Уул уурхай, металлургийн цогцолбор” байгуулах, Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэрийн техник технологийг шинэчлэхээр болсон. Үүний дагуу тус үйлдвэрийн хүчин чадлыг нэмж, 2010-2015 онд Металлургийн цогцолбор байгуулна. Энэ ажлын хүрээнд Төмөртэйн уурхайд хуурай соронзон баяжуулах үйлдвэр байгуулахаас гадна үйлдвэртээ төмрийн хүдрийг нойтон аргаар баяжуулах үйлдвэр барьж, гангийн үйлдвэрийг өргөтгөхөөр төлөвлөжээ.

"Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр” төрийн өмчит компанийн гүйцэтгэх захирал Д.Батжавхлан "Уул уурхайн металлургийн цогцолбор байгуулахын төлөө бид ажиллаж  байна. Үндэсний хөрөнгө оруулалт, оновчтой зохион байгуулалт нь компанид төдийгүй орон нутаг, улсын төсөвт дэм болно. 2011 оны есдүгээр сарын 21-нд энд анхны тэсэлгээ хийснээс хойш олон зүйл өөрчлөгджээ. Бид Монгол Улсыг ган бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгч орон болгохын төлөө зүтгэнэ. Энэ бүтээн байгуулалтыг эхлэхэд гол үүрэг гүйцэтгэгч нь хөрөнгө оруулагч компани. Эхний ээлжийн ажлуудад 100 орчим сая ам.доллар зарцуулсан. Төслийг бүрэн хэрэгжүүлж дуусгахад бидэнд 700 сая ам.доллар хэрэгтэй. Үүнийг гаргах үүргийг концессын гэрээний дагуу хүлээсэн” гэлээ.

Концессын гэрээ байгуулсан 2014 оны дөрөвдүгээр сараас өнөөг хүртэл үйлдвэр болон уурхайд цөөнгүй ажил хийжээ. Уурхайг цахилгаанаар хангахаар Сэлэнгэ аймгийн Ерөө сумын дэд станцыг өргөтгөж, уурхай руу 110 кВтын цахилгаан дамжуулах агаарын 50 км шугам татжээ. Мөн 16 мВтын дэд станц барьж, өнгөрсөн сарын 7-нд ашиглалтад оруулсан байна. Үүний дүнд Сэлэнгэ аймгийн Сүхбаатар, Ерөө, Хүдэр сум, Бугант тосгонд үйлдвэр, үйлчилгээ, газар тариалан хөгжүүлэхэд шаардлагатай цахилгааны эх үүсвэр бий болсон аж.

Мөн "Болд төмөр Ерөө гол” компанийн төмөр замаас Төмөртэйн уурхай хүртэл 34.5 км төмөр зам тавихаар өнгөрсөн тавдугаар сарын 1-нээс ажлыг нь эхлүүлжээ. Төмөртэйн уурхайд уул уурхайн машин механизмын засвар, үйлчилгээний төв болон оффисын барилга барьж, ашиглалтад оруулахад бэлэн болжээ.

Төмөрлөгийн үйлдвэрийг хүнд аж үйлдвэрийн "талх” гэдэг. Монгол Улс үндэсний гангийн үйлдвэртэй болсноор эдийн засаг эрчимжиж, олон тэрбум долларын урсгалыг зогсоож, эх орондоо авч үлдэх юм.

Харилцаа, холбоо, мэдээллийг сайжруулах зорилгоор өнгөрсөн тавдугаар сараас шилэн кабель нэвтрүүлсэн аж. Ерөнхий боловсролын сургууль төгсөж буй 10 сурагчийг шалгаруулж, Монгол, Германы Ашигт малтмал, технологийн их сургуульд 100 хувь тэтгэлэгтэй суралцах хөтөлбөр зарласан байна. Ингэж үйлдвэртээ шинэ залуу мэргэжилтэн бэлтгэхээр зорьж байгаа аж. Үйлдвэрийн нээлтийн үеэр тус компанийн удирдлага энэ сарын 1-нээс ажилчдын цалинг 15-38 хувиар нэмснээ зарласан юм.

Тус компани өнгөрсөн сард уурхайн ээлжийн ажилчдын ажил, амралтын хуваарийг өөрчилж, 15 хоног ажиллаж, 15 хоног амардаг байсныг 20 хоног ажиллаж, 10 хоног амардаг болгосон байна. Энэ нь ажилчдын цалинг нэмэх, уурхайн зардлыг багасгах зорилготой гэнэ. Зүүн Төмөртэйн зүүн хэсгийг ирэх есдүгээр сараас ашиглахаар төлөвлөн, техник эдийн засгийн үндэслэл боловсруулж эхэлсэн байна. Энэ хэсгийг ашиглахад шаардлагатай техникийг уурхай руу татаж, ОХУ-ын "Юнайтед Белаз” компаниас 130 тоннын даацтай, "Белаз-75136” маркийн хоёр автосамосвал авчран, эх орондоо угсраад бараг дуусаж байгаа аж.

Мөн САТ брэндийн D10T маркийн гинжит бульдозер, 988Н автоачигч, 16М автогрейдер, карьерын дөрвөн гэрэлтүүлэг, БНХАУ-ын LG-620 маркийн 30 тоннын замын индүү авчирчээ.

Энэ талаар тус компанийн уул уурхай хариуцсан дэд захирал О.Болор-Эрдэнэ "Анх лиценз нэртэй цаас байхаас нь эхлээд энэ уурхайг босгохын төлөө сүүлийн таван жил зүтгэсний дүнд үйлдвэр байгууллаа. Энэ ондоо багтаан Зүүн Төмөртэйн зүүн хэсгийн нөөцийг ашиглаж эхэлнэ. Удахгүй нойтон аргаар төмрийн хүдэр баяжуулах үйлдвэр нээнэ” гэсэн юм.

Сэлэнгэ аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газрын дарга Д.Энхсайхан "Монгол Улс мянганы хөгжлийн зорилтуудад суурилсан 2021 он хүртэлх үндэсний хөгжлийн цогц бодлогодоо ашигт малтмалын ордуудыг ашиглан, уул уурхайн салбарыг хөгжүүлж, хүнд аж үйлдвэрийн суурь тавих, дэд бүтцээ хөгжүүлэх замаар нарийн техник, технологи, байгальд ээлтэй үйлдвэрлэл хөгжүүлж, эрчимжүүлэхээр зорьж буй. Энэ уурхай хариуцлагатай уул уурхайн зарчмаар ажиллаж, улсын хөгжлийг хурдасгах, манай аймгийн нийгэм, эдийн засгийн өсөлтийг нэмэгдүүлэхэд хувь нэмэр оруулна гэж итгэж байна” гэлээ.

Төмөрлөгийн үйлдвэрийг хүнд аж үйлдвэрийн "талх” гэдэг. Монгол Улс үндэсний гангийн үйлдвэртэй болсноор эдийн засаг эрчимжиж, олон тэрбум долларын урсгалыг зогсоож, эх орондоо авч үлдэх юм.

Хүнд аж үйлдвэрийн "талх” болсон төмөрлөгийн үйлдвэрийн хүдрийг монголчууд баяжуулж эхэллээ. Ингэснээр байгалийн баялгаа гадагш нь зөөх бус, эх орондоо боловсруулж, эцсийн бүтээгдэхүүн хийдэг болох юм.

Ч.Мөнхзул