Ашигт малтмал олборлох зөвшөөрөл авах
Газар эзэмших эрхийг олгодог шударга, найдвартай системгүйгээр уул уурхай эрүүл аж үйлдвэр байж чадахгүй. Урьд цагт ашигт малтмалыг хэн эзэмших асуудлыг аль нэг талууд бууж өгтөл буу зэвсгийн хүчээр шийддэг систем байсан ба энэ нь олон нийтийн амгалан тайван байдалд сөргөөр нөлөөлдөг байсан. Ашигт малтмалын эзэмшигчийг хуулиар тогтоож зохицуулдаг систем харин их давуу талтай болсон.
□   Ашигт малтмалын хайгуул хийсэн иргэн, компани нь түүнийг ашиглах онцгой эрхтэй байх
□   Олон нийтийн сонирхлыг хамгаалах,
□   Газар эзэмшигчийн эрхийг хангах зорилгоор «Хайгуул хий, эс хийвэл түүнийгээ алд» гэсэн зарчмаар ажилла,
□   Олон нийтийн хэлэлцүүлэг хийж зөвшөөрөл авсан байх.
Өөр нэг арга нь «газрын зурагт тэмдэглэх»-замаар зөвшөөрөл авах. Энэ системд хайгуул хийх газраа бодитоор тэмдэглэхгүйгээр эрх бүхий албан газарт өргөдөл гаргадаг. Энэ хоёр системийн хоёуланд нь хайгуулын ажил хийх гээд орд олсны дараа ашигт малтмалын нөөцийг эзэмших эрх олж авдаг.
Газар ашиглах эрх олж авах өөр нэг түгээмэл систем бол зөвшөөрлийн систем юм. Энэ загварт хайгуул хийгч тодорхой газарт хайгуул хийх бөгөөд харин ашигт малтмалын эрх ба лицензийг засгийн газраас хянадаг. Концесс, лиценз эсвэл гэрээт газар гэж нэрлэгдэх зөвшөөрөл нь тодорхой хугацаа өнгөрсний дараа дуусдаг. Хайгуул хийгч нь зөвшөөрлөө шинэчилдэг бөгөөд ингэхдээ хайгуулын талбайн хэсгийг буцаан өгөх ёстой. Энэ арга хэмжээ нь хайгуул хийх зөвшөөрөл авсан хувь хүн, компани хайгуулын ажлаа тогмтол хийхэ д хүргэ дэг. Учир нь тэрээр зөвшөөрлөө шинэчлэхэд гэрээгээр авсан
газрын аль хэсгийг авч үлдэх вэ гэдгийг мэдэж байх ёстой. Хайгуулын зөвшөөрөлд ашигт малтмалын эрхээ авч үлдэхэд шаардлагатай гүйцэтгэх ажлын доод хэмжээ, зарцуулагдах мөнгө хөрөнгө зэргийг заасан байна.
Уул уурхайн ордыг олохын тулд та заавал баян эсвэл уул уурхайн компанид ажиллаж байх шаардлагагүй. Уул уурхайн хайгуул хийх, хөгжүүлэх олборлолтыг үр дүнтэй болгохын тулд нэг чухал зүйл шаардлагатай байдаг. Энэ бол хөтөлбөрийг дуусгахад зарцуулагдах хангалттай хэмжээний мөнгөн нөөц юм.
Ашигт малтмалын хайлт хийх болгонд мөнгө хөрөнгөнөөс гадна эх үүсвэрээ олох зорилготой тусгайлан чиглэгдсэн их хэмжээний ажил, ажлын чармайлт шаардагдах болно. Олон ордын нээлт, эрсдлийн хөрөнгө оруулагчийн санхүүжилтийн тусламжтай хайгуул хийгчдийн хүчин чармайлтаар хийгдсэн байдаг. Эрсдлийн хөрөнгө оруулагч бол найз, түншүүдийн байгуулсан албан ёсны бус бизнесийн эвсэл юм. Энэ нь ашиг хуваарилалтанд оролцох зорилгоор анхны ажлуудыг хийхэд шаардлагатай хөрөнгө мөнгө оруулагчид юм Өөрөөр хэлбэл хайгуул хийгчийн найз, танил түуний ажлыг санхүүжүүлж оронд нь өөрийн хүссэл сонирхлоо илэрхийлдэг.
Манай хайгуул хийгч Морти компани нь гадаргуу дээр ашигт малтмал байж болох нэг газар олж тэмдэглэсэн гэж авч үзье. Ихэнх хайгуул хийгчид, эрсдлийн хөрөнгө оруулагч нар олсон газартаа хайгуул хийх ажил л шаардлагатай хөрөнгийн нэг хэсгийг л хамтдаа хуримтлуулж чаддаг. Үүнд магадгүй: сорьц авах, өрөмдөх, малталт хийх ажиллагчдыг хэдхэн хоног ажиллуулах, соронзон эсвэл хэт бага долгионы цахилгаан соронзон геофизик зэрэг арай хямд өртөгтэй газрын хайгуулын ажил г.м Энэ үеэс эхлэн тэд өөрсдөө компани байгуулж илүү их ажил гүйцэтгэх бололцоо эсвэл зардал, ажил хуваан хамтран гүйцэтгэх туршлагатай компани олох шаардлагатай болно.
Хэрэв Морти майнз таван сая хувьцаа гаргаж хөрөнгө бий болгохын тулд түүнээс нэг сая хувьцааг өөрсдийн ашиг сонирхлыг хангах үүднээс ерөнхий фондонд оруулж 4 сая хувьцааг зарж сангаа хөрөнгөжүүлж болно. Санхүүгийн эсвэл брокерын компаниуд энэ хувьцааг өөрийн үйлчлэгчдээ зарах үүрэг өгнө. Үүнийг анхны санхүүжүүлэлт гэж нэрлэдэг.
Энэ бол тухайн компани, түүний эд хөрөнгийн санхүү, техникийн бүх мэдээллийг агуулсан бичиг баримт юм. Хөтөлбөр төлөвлөгөө нь хөрөнгө оруулагчдад өөрийн хувьцаагаа худалдаалах болон хөрөнгийн биржид тухайн компанийг бүрттүүлэх боломж олгодог.
Хайгуулын хөтөлбөрийн дагуу том орд оллоо гэж үзье. Нэг өдрийн бүтээмжийг 1500 тонн байна гэж авъя. Морти майнз компани эрсдэлийн сандаа сая хувьцаа болон бага хэмжээний бэлэн мөнгөтэй байна. Гэсэн хэдий ч уул уурхайн үндсэн байгууламж, тээрэм зэргийг барьж, байгуулахын тулд 60 сая америк долларын хөрөнгө оруулалт шаардагдлаа.
Хэрэв нөхцөл байдал сайн байвал Шинэ Морти майнз компани бонд эсвэл өрийн бичиг гаргаж, түүний хэсгүүдийг олон нийтэд зарж зээл буюу өр төлбөрийн санхүүжилт хийх боломжтой болно. Бонд болон өрийн бичиг нь зээл учраас компани мөнгө хийж эхлэхээр буцааж төлөгдөх ёстой.
Зарим тохиолдолд бонд ба өрийнбичгийнгэрчилгээ, ордер нь бүрэн эрх агуулсан байдаг. Энэ нь хөрөнгө оруулагчдад бонд худалдан авах урам өгөх зорилготой.
Банкууд ихэвчлэн уул уурхайн зарим нэг компанийн төслийн зээл, өргөтгөлийг судалж авч үзэх сонирхолтой. Уул уурхайн компани харин хүдрийн найдвартай ордтой, сайн менежменттэй, ажлын ахицын талаар батлагдсан тайлан гаргаж өгөх ёстой.
Энэ тохиолдолд компани санхүүгийн байгууллагаас мөнгө зээлээд уурхайн ирээдүйд олборлох алтаар буцааж өгнө. Үйлдвэрлэл эхэлсэн үед компани уурхайд олборлосон алтаар авсан зээлийг буцааж төлнө.