Оюутолгой төслийг Мон­го­лын Засгийн газартай хамт­ран  хэрэгжүүлж  буй  Рио Тин­то компани хоёр­дугаар шат буюу далд уурхайн санхүү­жил­тийг олохоор гадна дот­ны банк сан­хүүгийн бай­гуул­ла­гуу­дад хан­даад бай­сан билээ. Тэд­гээрээс 15 нь зөвшөөр­сөн хариу өгч, Оюу­­тол­гой төсөлд хөрөнгө оруу­ла­хаа мэдэгдээд байв. Гэвч төслийн нэгдүгээр шатны хө­рөнгө оруулалт төлөвлөж бай­сан хэмжээнээсээ хоёр тэрбум ам.дол­лараар хэтэрсэн болон бу­сад шалтгаанаар Монголын Зас­гийн газартай үүсгэсэн мар­гаанаас болж далд уурхайн бү­тээн байгуулалт тодорхойгүй ху­гацаагаар хойшилсон юм.

Рио Тинто санхүүжүүлэгч­дийн өмнө эвгүй бай­далд орсон гэж болно. Тэгвэл дээр дурьдагдсан 15 банк санхүүжилт эхлүүлэх ху­га­цаагаа ирэх оны гуравдугаар сар хүртэл хойшлуулж бай­гаа­гаа мэдэгджээ. Өөрөөр хэлбэл, төслийн 34 хувийг эзэм­шигч Монголын Засгийн га­зар­тай хэ­лэлцээр хийх гурван са­рыг Рио Тинтод өгсөн байна.

"Туркойз Хилл”-ээс гаргасан албан ёсны мэдэгдэлд "Төсөлд оролцож байгаа талууд бүгд далд уурхайн бүтээн байгуу­лал­тыг эхлүүлэх зайлшгүй шаард­лагатай гэдгийг ойлгож бай­гаа, техник эдийн засгийн үндэс­лэлийг хийж дуусгаж байж шаард­лагатай санхүүжилтийн хэм­жээ тодорхой болно. Үүний тулд хамтрагчидтайгаа төс­лийн хоёрдугаар шатыг эх­лүү­лэх тохиролцоонд хү­рэх ёс­­той. Энэ бүгдийг төлөвлө­сөн хугацаандаа багтааж амжуулахыг хичээн ажиллаж бай­на” хэмээн дурьдсан бай­на. Рио Тинтогийн төлөв­лөж бай­гаагаар, төслийн хоёр­дугаар шат­ны судалгааны ажил ирэх жи­лийн эхний хагас гэхэд бэ­лэн болох ёстой юм. Банкууд тө­сөлд оролцогч талуудыг хү­лээхээ мэдэгдсэн учир одоо Зас­­гийн газар Рио Тинтотой хэл амаа ололцох л чухал бо­лоод байна.   

Рио Тинто эдгээр банкуудад санал тавьсныхаа дараа "Мон­голын талаас "Зээл авахыг зөв­шөөрч байна” гэсэн бичиг ав­чир” хэмээн шаардсан гэ­сэн мэдээлэл гарч байсан. Ма­найхан энэ бичгийг нь хийж өгөө­гүй байгаа. Гэхдээ төслийн хоёрдугаар шатыг зээлээр сан­хүүжүүлнэ гэдэгт санал нэгд­чихсэн. Тийм ч учраас 15 банк хугацаа өгч байгаа бололтой. Уг нь бол төслийг Рио Тинто өөрс­дөө санхүүжүүлээд явах ёстой. Гэвч санхүүгийн ча­дамж нь муудсан уу сүүлд санхүү­жүү­лэгч биш зээл зуучлагч гэвэл илүү зохих үүрэг гүйцэтгэх бол­сон юм. Төслийг өөрсдийн хөрөнгөөр биш, банкны зээлээр санхүүжүүлнэ  гэдэг хүүний да­­рамт нэмэгдэж, Рио Тинто Мон­голын Засгийн газар аль алиных нь ашиг хүртэх хугацаа хойшилно гэсэн үг. Гэвч бидний хувьд одоо нэгэнт эхлүүлсэн том төслөө яаж ийгээд үр­­гэлжлүүлэхээс өөр замгүй.

Хамтрагчид өнгөрсөн до­лоо хоногт гурван өдрийн турш ху­ралд­сан. Хурлаар ямар асуу­дал шийдвэрлэсэн нь одоо­гоор тодор­хойгүй байгаа ч тус ком­панийн энэ оны аж­лын тайлан, ирэх жи­лийн төлөв­лөгөөг хэ­лэлцсэн нь тодорхой юм. Лон­донд болсон  уулзалтын дараа шийдэгдэлгүй үлдсэн 15 асуудал хөндөгдсөн байх магадлалтай. Анх төлөвлөж байсан зардлыг хэтрүүлсэн, хоёр дахь шатны төсөл буюу далд уурхайн санхүүжилтийг бие дааж гаргах бо­ломжгүй болсон зэрэг алдаа дутагдал Рио Тинтогийн буруу учир хэлэлцээрт манай тал нэлээд давамгай байж, хатуу байр суурь баримтлах, Рио Тинтогоос гэрээнд заасан үүр­гээ биелүүлэх, Монгол Ул­сын хууль тогтоомжийг дагаж мөр­дөхийг шаардах эрхтэй. Ху­ралдаан ч ийм уур амьсгалд явагд­сан болов уу. Хуралдаан өн­дөрлөсний дараа ТУЗ-ын ги­шүүд мэдээлэл хийнэ гэж бай­сан ч өчигдрийн байдлаар таг чиг байна.         

Гурван өдрийн хуралдааны яв­цад Рио Тинто Монгол Улсын Зас­­гийн газраас хэрэгжүүлж бай­­­гаа Таван толгойн мега тө­сөл дээр хамтран ажиллах асууд­лыг хэ­лэлцсэн гэсэн мэ­дээлэл гарсан. Рио Тинто чу­хам ямар байдлаар оролцох нь одоогоор тодорхойгүй бай­гаа ч цахилгаан станцын тө­сөл дээр оролцох асуудал хөндөгд­сөн байх ма­гадлал өндөр байна. "Айвенхоу майнз" гэж байхад Оюутолгойн үйлд­вэрлэлд шаар­­дагдах эрчим хүчийг урд хөршөөс авна гэсэн байр суурь баримталж, манай тал дургүй­цэж байсан удаатай. Тиймээс Тавантолгойн цахилгаан стан­цыг барих ажилд Рио Тин­то тодорхой хэмжээний хөрөн­гө оруулж, улмаар гарах ца­хилгаанаар нь Оюутолгойг хан­гах тухай асуудал яригдсан болов уу. Энэ нь Рио Тинтогийн ч Монголын Засгийн газрын аль алины эрх ашгийг хангасан шийдэл байж болох талтай.

Эцэст нь, Рио Тинто бо­лон "Туркойз Хилл Ресурс” ком­панийн талаарх сүүлийн үеийн мэ­дээллийг товч хүргэе.

Банкууд Монголын уурхайг 5.1 тэрбум  ам.долараар  сан­хүү­­жүү­лэх хугацааг ирэх оны гурав­­ду­гаар сарын 31 хүртэл сун­гасан болон өөр бусад нөх­цөл байдал үүссэний дараа ком­панийн хувьцааны ханш Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж дээр 1.1 хувиар өсч 53.1 ам.доллар болсон байна. Харин "Туркойз Хилл Ресурс” Казахстанд алтны уурхайн чиглэлээр ажилладаг "Altynalmas Gold” компанийнхаа 50 хувийг Sumeru Gold BV ком­панид 235 сая ам.доллараар ху­далд­жээ.