"Рио Тинто”-гийн хувь­цаа­ны ханш, олз ашиг аль аль нь багасч, нэг хэсэг ядарч явахад дэлхийн уул уур­хайн сэд­вээр дагнан бичдэг цахим хэв­лэлүүдэд "Оюутолгой төсөл л Рио Тинтогийн ганц ав­ралын "од” нь, тиймээс хэрэг­жүү­лэхийн тулд амиа тавьж бай­на” гэсэн мэдээлэл их гар­даг байж билээ.

Үнэхээр ч "мэнгэ нь голлосон” гэлтэй цаг үе үргэлжилж, өндөр үнээр ху­далдаж авсан зарим уурхай нь дам­пуурч, заримыг нь дам­пуу­ра­хаас өмнө зарахаас өөр ар­гагүй болж байсан юм, тэр үед.

Ядарсан үед өрсөлдөгч дайр­даг ёсоор "Чай­­налко” эзэмш­лийн хувиа н­э­­м­эг­дүүлэх санал гаргаж байв. Энэ үед Рио Тинтод Оюутолгой үнэхээр чухал байсан. Тийм ч учраас санхүүгийн бүх эрсдэлийг хариуцахыг зөвшөөрч, 2009 оны гэрээг байгуулсан.

Төслийг хэрэгжүүлэх санхүүжилт олохын тулд эзэмшилдээ бай­сан зарим ордуудаа хүртэл зарж бай­лаа. "Айвенхоу майнз”, Р.Фрийд­­ланд ч ингэж зүтгэж бай­сан нь үнэн. Гэвч бусад сал­барууд нь өндийн босч, компани хөл дээрээ босохын хэрээр Рио Тин­тогийн хувьд Оюутолгой ач холбогдлоо алдаж эхэлж байна. 

Англи Швейцарийн хамтарсан Glencore компани өнгөрсөн дол­дугаар сард Рио Тинтод нэгдэх са­нал тавьсан гэсэн мэдээлэл саяхан гарсан билээ. Рио тинто өөрсдөө энэ талаар мэдээлсэн бөгөөд энэ жил оны эхний зургаан сарын байдлаар 5.1 тэрбум ам.долларын ашигтай ажилласан гэжээ. Оны эцсийн тоо­цоогоор 10 тэрбум хүрэх бү­рэн боломжтой харагдаж байна. Энэ ашгийн тодорхой хувь нь хувьцаа эзэмшигчдэд очих ёстой, гэхдээ дийлэнх нь Рио Тинтод үлдэнэ.

Энэ хө­рөнгийн тодорхой хэсгийг Оюутолгойн өмнө хүлээсэн үүрэг хариуцлагаа биелүүлэхэд нь зориулж "Туркойз хилл ре­сурс”-д хуваарилах бүрэн бо­ломж­той.  Өөрөөр хэлбэл, тэд далд уурхайн бүтээн бай­гуулалтад шаардлагатай гээд байгаа зургаан тэрбум ам.дол­ларын ихэнхийг өрсдөө сан­хүү­жүүлэх боломжтой. Гэ­рээн дээр ч ил, далд уурхайн сан­хүүжилтийн аль алиныг нь хөрөнгө оруулагч тал 100 хувь хариуцна гэж заасан бий.

Нэгд гэрээнд заасан үүрэг, хоёрт хөрөнгө санхүүгийн бололцоо аль, аль нь байгаа атлаа далд уурхай барихад хэрэгтэй зургаан тэрбумын 60 гаруй хувь буюу дөрвөн тэрбумыг нь арилжааны банкны санхүүжилтээр шийднэ, мөн банкны зээлийг Оюутолгой ХХК-ийн нэр дээр авна гэж байгаа нь тус компанийн 34 хувийг эзэмшдэг Монголын Засгийн газрыг шууд эрсдэлд оруулж байгаа үйлдэл юм.

"Оюутолгойг хөдөлгөх нь Рио Тинтод нэг их чухал биш болжээ” гэж дээр хэлсэн дүгнэлт ингээд батлагдаж байгаа юм. Хэрвээ Оюутолгойн үйл ажиллагаанд ямар нэг эрсдэл гарч, арил­жааны банкууд мөнгөө нэхлээ гэ­хэд Оюутолгой ХХК л өрөнд орохоос Рио Тинтод хамаа­рах­гүй.

Мэдээж зээлийн батал­гаанд Рио Тинто баталгаа гар­гаж өгөх байх, Монголын Зас­гийн газар ч зээл авахыг дэмж­сэн бичиг хийж өгнө. Гэвч эрсдэл үүслээ гэхэд Рио Тин­то эзэмшил хувиа Хятадын ком­панид зарчихаад л яваад өгнө.

Эсвэл нэмэлт хувьцаа гарга­хыг Монголын Засгийн газраас шаар­даж зөвшөөрүүлнэ. Гэ­рээнд Оюутолгойн нийт аш­гийн 53 хувийг Монголд 47 ху­вийг Туркрйз хилл ресурст ноог­дохоор байлгана гэж заасан ч арил­жааны банкуудаас зээд ава­хыг зөвшөөрснөөрөө бид 53 хувийн ашиг авах хүслээсээ ухар­санд тооцогдоно.

Учир нь, тохироо хийж байх үед төс­лийг Рио Тинто 100 хувь сан­хүү­жүүлэхээр ярьж байсан шүү дээ. Арилжааны банкууд орж ирснээр хүү төлбөр н­э­мэг­дэж, хүүгийн төлбөрийг та­лууд хувь эзэмшлийнхээ да­гуу /66:34/ хариуцахаар аль, али­ных нь ашиг буурна. Рио Тинтогийн хувьд "Туркойз хилл”, Оюутолгой бол зүгээр л нэг ашигтай төсөл, болохгүй бол зарж орхино. Гэтэл бидний хувьд ямар чухал билээ.

Га­цаанд ороход нь эдийн засаг хүн­дэрч, улс төрийн тогтворгүй бай­дал үүсэхдээ тулж байна. Эзэм­шигч солигдох, тэр нь бидний бол­гоомжилж явдаг нөхдүүд байж таа­рах тийм эгзэгтэй байдал үүсч, шахаанд орвол юу ч болж мэднэ. Мэдээж, нэг талаас харахад, бид гэрээг заавал мөрдүүлэх, эрх ашгаа хангахын тулд шаардлага тавьж байгаа нь Рио Тинтог Оюутолгой төслийг орхиход хүргэх эрсдлийг ха­рин ч нэмэгдүүлж байгаа юм шиг харагдаж байж болно.

Гэвч нөгөө талаас, хөрөнгө оруу­лагчдын зүгээс хийж ирсэн ал­хам нь үнэхээр энэ төслийг хө­дөл­гөж, харилцан ашигтай ажил­лах биш, харин аль болох их мөнгө хийж аваад хурдсан зай­лах сонирхолтой байгаа гэж харагдуулж байгаа юм. Тэд төслийн бүтээн байгуулалт эхлэхэд л мөнгө хийж эхэлсэн байх өндөр магадлалтай. Ил уурхайн анхны хөрөнгө оруу­лалт даруй хоёр тэрбум гаруй ам.дол­лараар хэтэрсэн, хэрвээ үндэс­лэлгүй нэмсэн бол энэ мөнгөний 34 хувь буюу Мон­голын талын хариуцах хэсэг нь хөрөнгө оруулагчдын шууд ашиг.

Ил уурхайн хөрөнгө оруу­лалт нэмэгдсэн асуудлыг нарийв­чилж ярья, дараагийн төсөл­дөө ийм байдал гаргуу­лах­гүй байх талаар тохиръё гэхэд тат­галзсаар байгаа. Ноднин са­нал зөрж байсан 30 асуудлаас одоо үлдсэн байгаа зарчмын 3-4 зөрүүтэй байр суурь үл­дээд байгаагийн нэг нь энэ асуу­дал. Энэ нь анхны хөрөнгө оруулал­тыг үндэслэлгүй нэмсэн нь үнэн байж магадгүй гэсэн хардлагыг төрүүлж байгаа юм.

Яах вэ, банкууд Оюутолгой шиг ашигтай төсөлд хөрөнгө оруулах гээд дугаарлаж байгаа давуу талыг ашиглаад зээлээр санхүүжүүлчихье гэж төлөвлөж байж болно. Гэвч гэрээнээсээ удаа дараа эргэж буцаж, бага ба­гаар шахаанд оруулж байгааг нь яавч зөвөөр ойлгож чадахгүй нь.

Х.Батсайхан

Монголын мэдээ