Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн захирал Я.Батсуурьтай цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

-Манай улс "Чалко”-оос авсан 350 сая ам.долларын өрөө төлөхийн тулд түр гэрээ байгуулснаар нүүрсээ бэломжийн үнээр буюу алдагдалгүй нийлүүлж байсан ч түр гэрээний хугацаа дууссанаар нийлүүлэлтээ зогсоогоод байсан. Нүүрс нийлүүлэлт зогссоноос хойш багагүй хугацаа өнгөрчихлөө. Талууд тохиролцож чадсан уу. Өнөөдөр байдал ямар байгаа талаар мэдээлэл өгнө үү?

-Үндсэн гэрээний хугацаа дуусаагүй. "Чалко”-оос авсан 350 сая ам.долларыг төлж дууссаны дараа гэрээний эхний үе дуусна. Түүнээс цааш таван жилийн хугацаанд гэрээг мөрдөх тохиролцоотой.

Нүүрсний үнэ тогтмол унаж байсан учраас нэмэлт өөрчлөлт оруулснаар түр гэрээг дахин байгуулаад байсан. Энэ түр гэрээний хугацаа өнгөрсөн долдугаар сарын 1-нд дууссан. Үүнээс хойш бид үндсэн гэрээгээ дагаж мөрдөх тохиролцоотой юм.

Гэтэл үндсэн гэрээний дагуу нүүрсээ нийлүүлэхээр үнэ хэтэрхий бага буюу алдагдалтай байсан учраас нийлүүлэлтээ түр зогсоосон. Байдал одоо ч хэвээр байна. Дахин нэмэлт гэрээ байгуулж, сайн үнэ тохирох талаар яриа хэлэлцээр үргэлжилж байна.

-Нөгөө тал ямар саналтай байгаа юм. Ер нь хэзээ нэгдсэн шийдэлд хүрч, нүүрсээ гаргаж эхлэх төлөвлөгөөтай байна вэ?

-Бид өрөнхийдөө хоёр зэрэг яриа хэлэлцээр явуулжбайна. Нэгдүгээрт, ''Чалко"-днийлүүлдэг үндсэн гэрээний үнийг дээшлүүлж сайн болгон нэмэгдүүлэх, хоёрдугаарт, "Макмахон" компанийн нийлүүлдэг олборлолтын гэрээний зардал маш өндөр болчихсон.

Тийм учраас түр зогсолт хийсэн хугацаандаа энэ гэрээнд дахин өөрчлөлт оруулахаар "Макмахон" компанитай өнгөрсөн наймдугаар сараас хойш гэрээ хийхээр ярилцаж байна.

Аль алинтай нь хийх гэрээ хэлэлцээр амжилттай явж байна. Ахиц байгаа, ойрын үөд хоёулантай нь нэгдсэн тохиролцоонд хүрч чадвал Зүүн Цанхийн үйл ажиллагааг эхлүүлнэ.

Баруун Цанхийн үйл ажиллагаа хэвийн яваа. Баруун Цанхид Монголын үндэсний олборлогч компаниуд болох "Монгол уурхайчин" консөрциум харьцангуй бага зардалтайгаар олборлолт явуулдаг.

Харин ингэж Баруун Цанхиас олборлосон нүүрсийг бид зах зээлийн харьцангуй өндрөөр зарж борлуулдаг. Баруун Цанхиас олсон ашгаа бид Зүүн Цанхийн үйл ажиллагаанд зарцуулдаг.

-'‘Чалко"-ийн үлдэгдэл өрийг хэзээ төлж дуусах вэ. Одоо нүүрс нийлүүлэлт эхлээгүй гэхээр энэ ондоо баггахгүй гэсэн үг үү?

-Зах зээлийн байдлаас хамаарна. Он гарснаас хойш зах зээлийн байдал үнэхээр муу байлаа. Өнгөрсөн оны эцсээр зах зээл судлаачид "Н үүрсний зах зээл ёроолдоо хүрсэн. Нэмж унахгүй байх" гэсэн таамаг дэвшүүлж байсан.

Гэтэл он гарснаас хойш Хятадын зах зээл дээр коксжих нүүрсний үнэ 20-30 хувиар унасан. Үүнтэй холбоотойгоор нүүрс экспортолдог компаниудын олборлолт тодорхой хэмжээгээр саатсан. Зах зээлийн байдал үнэхээр сайжирч тогтворжвол нүүрсээ аль болох их хэмжээгээр гаргаж, өрөө төлөхийг бодно.

-Үлдэгдэл өрөө энэ жилдээ багтааж төлөх боломжгүй гэж ойлголоо ?

-Энэ жилдээ төлж амжихгүй.

-Манай улс нүүрснийхээ нэг тонн тутмыг хэдэн төгрөгөөр борлуулбал алдагдалгүй ажиллах боломжтой юм бэ. Өнгөрсөн хугацаанд алдагдалтай үнээр борлуулж ирсэн гэдэг шүүмжлэл байдаг шүү дээ?

-Манай компанийн хувьд угаах үйлдвэр байдаггүй. Нүүрсээ баяжуулдаггүй гэсэн үг л дээ. Түүхийгээр нь буюу шороотой чигээр нь зардаг. Гэтэл дэлхийн зах зээл дээр түүхий нүүрсний экспорт гэж бараг байдаггүй.

Бусад орон нүүрсээ угааж, баяжуулж байж зардаг. Яг одоогийн байдлаар бид нүүрснийхээ нэг тонныг 33 ам.доллараар зарж байна. Ингэснээр ямар нэгэн алдагдал хүлээгээгүй. Тодорхой хэмжээгээр орлого, зарлагаа нөхөөд яөж байна.

-2015 оны төсвийг УИХ хэлэлцэж байна. УИХ-аас хэмнэлтийн горимоор төсвөө боловсруулахыг Засгийн газарт анхааруулж байгаа. Танайх төрийн өмчит компани учраас илүү хэмнэлттэй, үр ашигтай ажиллахыг даалгаж таарна. Тухайлбал, танай компанийн ТУЗ-д жишээ нь хэр хэмнэлт гарч байгаа вэ?

-Бид зардал хэмнэхийг нэн тэргүүнд тавьж ажиллаж байгаа. Анх манай компанийн ТУЗ маш өндер зардалтай ажиллаж байсан. Тухайлбал, компанийн хоёр гадаад дэд захирал их хэмжээний цалин авч ажиллаж байсныг халаад орон тоогоо цомхотгосон. Нөгөөтэйгүүр, бид үйл ажиллагааны зардлаа зрс бууруулсан.

Тэр дундаа удирдлагын зардал тонн тутамд 4-5 ам.доллар байсныг одоо нэг ам.долларт багтааж чадсан. Удирдлагын зардалд нэг ам.доллар орчмыг зарцуулж байна гэсэн үг. Мөн манайх нүүрсээ Цагаан хаданд буулгалгүйгээр шууд Ганц модонд нийлүүлж байгаа цорын ганц компани болсон.

Ингэснээр Цагаан хаданд буулгаж ачдаг, тонн тутамд ноогдож байсан 2-3 төрлийн зардлыг хэмнэсэн. Дээр нь тээвэрлэлтийн явцад нүүрс хорогддог, байгаль орчинд асар их хэмжээний хохирол учруулдаг байсныг арилгаж чадсан.

Энэ мэтээр зардал эрс буурсан. Цаашилбал, бид ажилчдаа онгоцоор зөөдөг байсан бол автобусаар зөөж байна. Мөн бололцоотой бүх тендерийг хойшлуулснаар хөрөнгө оруулалтын зардлаа хэмнэсэн.

-Томоохон уул уурхайн компаниудын ТУЗ-ийн гишүүдийн урамшуулал, авч байгаа цалин хөлс хэтэрхий их гэдэг шүүмжлэл бий. Танай компанийн хувьд ТУЗ-ийн гишүүд хэдэн төгрөгийн урамшуулал авдаг юм бэ. Үүнийг дэлхийн уул уурхайн компанитай харьцуулахад ямар байдаг юм бол. Үнэн хэрэгтээ ТУЗ-ийнхөн төрд томоохон албан тушаал хашдаг хүмүүс байдаг шүү дээ?

-Манай компанийн хувьд ТУЗ-ийн гишүүдийн урамшуулал, цалинд бид хяналт тавих боломжгүй. Цалин урамшууллаа ТУЗ өөрөө тогтоодог гэсэн үг. Надад болон манай компаниас хамаардаггүй. Ер нь манай компанийн ТУЗ-ийн гишүүдийн цалин, урамшуулал тийм өндөр биш. Ялангуяа гадаадын уул уурхайн компанитай харьцуулахад хамаагүй доогуур байгаа.

-"Эрдэнэс Тавантолгой” Ерөнхий сайдын хамаатны "Говь повөр” компанийн эрхийг цуцлахдаа 4.8 тэрбум төгрөг өгсөн нь ил болсон. Гол нь ‘Товь повер” энэ их хэмжээний менгийг төрийн өмчит компаниас нэхэмжлэхдээ комьпютер, сандал, ширээ гэх мэт хөдлөх хөрөнгийн өртөг гэж тайлбарласан нь анхаарал татаад байгаа юм. Энэ талаар мэдээлэл өгнө үү. Ер нь энэ компани хэчнээн сарын хугацаанд ямар үр дүнтэй ажилласан юм бэ?

-Говь повер" манайд огт үйл ажиллагаа явуулаагүй. Тендерт ялсан учраас тэднийх бэлтгэл хангасан байсан. Товь повер” компани манай ачилт буулгалтын гаалийн хяналтын талбайн тендерт ялсан. Бид "Чалко" компанитай ярилцаад нүүрсээ Цагаан хаданд буулгах нь илүү зардал гаргаж байна.

Тийм учраас хоёр талаасаа хамтраад уурхай дээрээс шууд гаалийн бүрдүүлэлт хийгээд Ганц модны боомтод нийлүүлбэл их хэмжээний зардал хэмнэх юм гэсэн гэдэг тохиролцоонд хүрсэн. Тиймээс бид зардал хэмнэх үүднээс "Говь повер” компанитай хийсэн гэрээгээ цуцалсан юм.

Энэ тохиолдолд "Говь повер" компани манайхыг шүүхэд өгсөн. "Эрдэнэс Тавантолгой" компани их хэмжээний хөрөнгө гаргуулж, манайхаар ийм талбай засуулчихаад гэрээгээ цуцалсан учраас бидэнд мөнгөн төлбөр өгөх ёстой” гэсэн.

Энэ асуудлыг Чингэлтэй дүүргийн шүүхээр авч хэлэлцээд тэр талбайг үнэлж, манайд шилжүүлэх шийдвэр гарсан. Харин бид энэ талаар заргалдаад Шүүхийн шинжилгээний хүрээлэнгээр дахин үнэлгээ хийлгэсэн юм.

Шүүхээс шийдвэр гарахдаа манай дансыг хааж байгаад төлбөрийг авсан байгаа. Энэ бол шүүхийн шийдвэр учраас бид ямар нэгэн байдлаар зөв буруу гэж хэлэх үндэслэл байхгүй.

-4.8 тэрбум төгрөг нэхэмжлэх үндэслэл болсон комьпютер, техник хэрэгслийг танай компани ямар байдлаар ашиглаж байна вэ?

-Тэр бүх техник хэрэгслийг манайх ашиглаад явж байгаа. Зарим компани Цагаан хадаар дамжуулаад нүүрс авах хүсэлт тавьдаг, Үүнийх нь дагуу ашигладаг. Энэ жил гэхэд 700-800 тонн нүүрсийг тухайн талбайгаар дамжуулж борлуулсан.

Цаашдаа боомтын төмөр зам байгуулахаар өөрийн гэсэн гаалийн хяналтын талбай байгуулах шаардлагатай болно. Ирэх жилээс энэ талбайгаа нүүлгэж шилжүүлээд ачилтын талбай болгож ашиглаад явна.

-Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгийн шинжээч 5.3 тэрбумыг ‘Товь повер”-т олгох шийдвэр гаргасан юм билээ. Гэтэл эвлэрлийн гэрээгээр 4.8 тэрбумыг өгсон байсан. Энэ ямар учиртай юм бэ?

-Бид шүүхийн шийдвэрийн дагуу л төлбөр тооцоо хийсэн. Нэгэнт шүүхийн шийдвэр гарсан учраас хүрээлэн үнэлгээгээ гаргасан. Шүүхийн шийдвэр төл гэж гарсан учраас бид дагасан.

М.Өнөржаргал

Эх сурвалж: Монголын үнэн