"Coal mongolia-2014” олон улсын хөрөнгө оруулагчдын чуулга уулзалт өнөөдөр эхэлж байна. Чуул­ганд найман орны 1000 гаруй тө­лөөлөгч орол­цоно. Тэд хоёр өдрийн турш нүүрсний салбар дахь хө­рөнгө оруу­лалт хууль эрх зүйн талаар хэлэлцэх юм.

Эдийн засагт өгөөж, үр ашгийн тооцоолол эрхэм чухал байдаг. Тиймээс чуул­ганы ху­ралдааны эхний энэ өдөр 2011 оноос эхлэн дэлхийн сонор, сонирхлыг татаж буй "Coal Mongolia” чуулганы эдийн засгийн өгөөжийн зу­раг­лалыг эргэн сануулж, товч тоймлоё.

Нөөцөд бүртгүүлж буй нүүрсний хэмжээ жил бүр нэмэгдэж байна

"Coal Mongolia” чуулганы анхны жил буюу 2011 онд дэлхий Монголын нүүрстэй танилцсан гэж хэлж болно.

Дэлхий таньдаг болсноос хойш тоон үзүүлэлтүүд хэр өөрчлөгдсөн нь дараах баримтаар нотлогдоно.

-2011 онд Монгол Улсын нөөцөд 1 тэрбум тонн нүүрс бүртгэсэн
-2012 онд Монгол Улсын нөөцөд 2.7 тэрбум тонн нүүрс бүртгэсэн
-2013 онд Монгол Улсын нөөцөд 3.4 тэрбум тонн нүүрс бүртгэсэн

Улсын нөөцөд бүртгүүлж буй нүүрсний хэмжээ ийн­хүү өсөн нэмэгдсэн нь "Coal Mongolia” чуул­ганы эдийн засгийн шууд өгөөж гэсэн дүгнэлтийг мэр­­гэ­жилтнүүд хэлдэг. Учир нь чуулга уул­залтын хү­рээнд газрын хэвлий доорх нүүрсний нөөцийг судлан гаргаж ирж, нөөцийг илрүүрэх хай­­гуулын ажил улам эр­чимж­дэг юм. Энэ хэрээр жил ирэх бүр нүүрс­ний нөөцийн улсын нөөцөд бүртгүүлж буй хэмжээ улам бүр нэмэгдсээр байгаа.

Онцлууштай нь Улсын нөөцөд нүүрсний нөөц бүртгүүлж буй компаниуд нь "Coal Mongolia” чуулганд хайгуулын төслүүдээ та­нил­цуулсан аж ахуйн нэгжүүд байдаг. Өөрөөр хэлбэл, "Coal Mongolia” хайгуулчид, хө­рөнгө оруулагчдын холбох гүүр болж ирснээрээ бахдалтай.

Монгол Улсын нөөцийн сан нэмэгдэж байгаа нь сайн хэрэг. Үүнээс илүү сайн мэдээ нь "Coal Mongolia” чуулган анх удаа монголчууд бид нүүрсээ хэдий хэмжээтэй юм бэ, юугаараа баян улс вэ гэдгээ дэлхийд гайхуулж чадсан.

Томоохон төслүүдийг ил гаргав

"Coal Mongolia” чуул­ганы жил бүрийн ху­рал­даанаар буюу 2011, 2012, 2013 оны хурал дээр өрсөлдөх чадварыг нэмэг­дүүлэх талаар хурцаар шүүм­жилж байв. Шүүмжлэл эцэстээ дэд бүтэц, төмөр за­мын асуудлыг дэвшүүлэн гаргаж ирдэг.

Дэд бүтцийн асуудлын хүрээнд 2011, 2012 оны "Coal Mongolia” чуулган дээр эрчимтэй ярьснаас 2013 онд хэд хэдэн томоохон төслүүд ил гарч, ТЭЗҮ хийгдэж чадсан юм. Тэдгээр төсөлд Адуунчулууны цахил­гаан станцын тө­сөл, Багануур Энержи Кор­пора­цийн CTL төсөл, Тэвшийн говь цахилгаан станцын тө­сөл зэрэг шинээр баригдах бусад цахилгаан станц зэрэг багтана.

Өнөөдөр эр­гээд дүгнэхэд эдгээр том төс­лүүд энгийн, урсгалаар шийдэгдээгүйг дурьдах хэрэг­тэй "Coal Mongolia” чуулганы танхимд га­даад, дотоодын хөрөнгө оруу­лагчдын "дэд бүтцээ хөгжүүлээч ээ” гэсэн хүч­тэй шүүмжлэл төр засгийг хөдөлгөөнд оруулж, анхаар­лын төвд гаргаж ирс­нээр томоохон бүтээн бай­гуулалтын төслүүд нүүрс­ний салбарыг даган улам урагшилж эхэллээ.

Төмөр замын асуудлыг хурцаар тавьсан

Монголын их нүүрсийг дэлхий яаж ашиглах вэ хэмээн өмнөд хөршид дэл­хийн хэмжээний то­моохон эдийн засгийн симпозиум зохиогдож байсныг санаж байна. Тэгвэл Монголын нүүрсийг монголчууд ингэж ашиглана, дэлхийд ингэж худалдана гэдэг амьд, ажил хэрэгч яриаг "Coal Mongolia” хөнддөг ач холбогдолтой.

2011, 2012 оны Coal Mongolia чуулгануудад төмөр замын царигийг нарийн байх нь зөв юм гэдэг байр суурь гарч байсан. Мөн нүүрсээ төмөр замаараа дамжуулан худалдаалж экспортлосноор их хэмжээний ашиг олох боломжтой юм гэдэг санаа 2012 оны "Coal Mongolia”-гийн үндсэн имиж байлаа.

Тэгвэл 2013 онд дахин энэ асуудал хөндөгдөж монголчууд төмөр замаа шийдсэнээр дэлхийн том ТРАНС суваг болох Панамтай адил хэмжээний үр ашиг хүртэх боломжтой талаар судлаачид, хө­рөнгө оруулагчдын байр суурь яригдсан.

Үр дүнд нь 2013 онд Шинэч­лэлийн Засгийн газар төмөр за­мын далангийн ажлыг эхлүүлж, өнөөдөр 75 хувийн гүйцэтгэлтэй байна. Эдийн засгийн өгөөж гэдэг энэ. "Coal Mongolia” үүнийг эхлүүлсэн.

Эрхзүйн орчин тогтворжиж байна

Учир нь 2013 оны хурал хий­хийн өмнө нэгдүгээр сард Ерөн­хийлөгчийн тамгын газар дээр Ашигт малтмалын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга өргөн баригдсан байдаг. Энэ нь тухайн үед уул уурхайн салбарыг тэр чигт нь донсолгож энэ салбарын эрх­зүйн орчин тогтворгүй юм байна гэдэг байдал хөрөнгө оруулагчид ч тэр хувийн хэвшлийнхэнд аль алинд нь таагүй нөхцөлийг бий болгосон.

Энэ үед 2013 оны "COAL MONGOLIA” чуулганд Ерөн­­хийлөгчийн хуулийн зөв­лөхийг урьж оролцуулах нээлттэй хэлэл­цүүлгийг өрнүүлж байсан байна. Энэ үеэр чуулганы зүгээс Ерөнхийлөгчийн тамгын газарт нэг хүсэлт гаргаж байсан. Тэр нь Ашигт малтмалын тухай хуу­лийн ши­нэчилсэн найруулгыг Ерөн­хий­лөгчийн сонгуулийн өмнө батлах юм бол энэ нь улстөрийн шоу болно, энэ салбарыг хөгжүүлэх хууль гарч ирж чадахгүй. Энэ нь сонгуультай давхцуулж гаргах нь буруу юм гэдгийг ярьсан байдаг. Ингээд Ашигт малтмалын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг сонгуулийн дараа дахин хэлэлцсэн. Энэ нь "Coal Mongolia” чуулганаар хэлэлцсэн шу­дарга шүүмжлэлийг Монголын улстөрчид сонсдог, зөвөөр хүлээж авч үйл ажиллагаандаа тусгасан томоохон үр дүнгийн нэг юм. Энэ саналыг Ерөнхийлөгч хүлээн авч одоо ч хэлэлцэж байна.

Мөн "Coal Mongolia” чуулганаар Эрдэс баялгийн хуулиа батлахаасаа урьтаад Төрөөс эрдэс баялгийн сал­барт баримтлах бодлогын ба­римт бичгийг нэн түрүүнд гаргах саналыг тавьж, нээлттэй хэлэлцэж байсан. Өнөөдөр салбарын яам Зас­гийн газар ажлын хэсэг гарган ажиллаж, чуулганы санал ажил хэрэг болж эхэлж байна. Мөн Хө­рөнгө оруулалтын тухай хуулийг нэлээдгүй шүүмжилж байсан. Одоо Хөрөнгө оруулалтын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт орсон. Өөрөөр хэлбэл, хөрөнгө оруулагчдад таатай орчин бүрдэх нөхцөл бий болсон.

"COAL MONGOLIA” хүрээгээ тэлсээр

Монгол Улсын эдийн засгийн хөгжилд нүүрсний салбар то­моо­хон байр суурь эзэлдэг. Цаашид ч эзлэх нь тодорхой байна. Иймээс энэ салбарыг хөгжүүлэхэд маш олон салбарын тулгамдсан асуу­дал гарч ирсээр байх бол­но.