2011 онд Уул уурхайн сал-барын хөгжлийн ирээдүйтэй чиг хандлага болон дэлхий нийтийн үндсэн хэрэгцээ шаардлага нь уг салбарыг буцааж  тэсрэлтийн   үе байсан. 2012 оны эхний хагаст дэлхий дахины үндсэн металуудын эрэлт өссөнөөр үндсэн материалуудын үнэ дээд цэгтээ хүртэл өссөн нь дэлхий дахины уул уурхайн салбарт өөдрөг хандлага төрүүлсэн юм. Харин 2010-2012 онуудад манай улсын уул  уурхайн   салбарын экспортын хэмжээ болон орлого өссөн нь нүүрсний хамгийн том хэрэглэгч болох БНХАУ-д  экспортолсон нүүрсний экспорт голлох үүрэг гүйцэтгэсэн.

Уул уурхайн салбарт гадаад болон дотоод хүчин зүйлсийн хувьд олон тулгадмдаж буй асуудлууд байна. Эдгээрийг дурьдвал олон улсын зах зээлийн үнээр борлуулж чаддаггүй, худалдан авагчийн тоо цөөн, өрсөлдөөн сул, зах зээлийн үнэ хэлбэлзэлтэй зэрэг гадаад хүчин зүйлсүүд нөлөөлж байна. Харин санхүүжилтийн эх үүсвэр бүрэлдэхэд хүндрэлтэй, эцсийн хэрэглэгчдэд шууд харилцаа үүсгэх хүндрэл, дунд шатны дамжлага ихтэй, боловсруулах түвшин доогуур, тээвэрлэлтийн зэрэг дотоод хүчин зүйлсүүд нөлөөлсөөр байна. Дээрх асуудлуудыг шийдвэрлэхийн тулд төрөөс Монгол улсын Засгийн газраас нүүрс хөтөлбөрийг хоёр үе шаттай хэрэгжүүлэх бөгөөд нэгдүгээр шат 2014-2018 он, хоёрдугаар үе шат 2019-2025 онуудад хэрэгжих явцад нүүрсний хайгуул, олборлолт нэмэгдэж, нөөц баялаг өсөх, экспортын нэг цонхны бодлогоор зохицуулах, нэмүү өртөг шингэсэн үйлдвэрлэлийн салбарын хөгжлийн суурь бий болгох боломжтой гэж тусгажээ.

Манай орны болоод дэлхий нийтийн хүн амын өсөлт нь нүүрсний хэрэгцээг нэмэгдүүлж улмаар эрэлтийг бий болгож байгаа нь цаашид ч өссөөр байх хандлагатай байна. Уул уурхайн салбарын эрчим хүчний нүүрсний хэрэглээний үнийг Засгийн газраас зохицуулдаг хэдий ч нүүрсний үнэ болон чанарын хувьд өрсөлдөөн ихтэй хэвээр байна. Гэсэн хэдий ч нүүрсний экспортын хэмжээ гадаад зах зээлийн эрэлт, чанарын шаардлагаас хамаарч байна.

Тус салбарын санхүүгийн эрсдэл нь сүүлийн 1-2 жилд эрчимтэй сэргэж байгаа нь санхүүгийн хүчин зүйлсийн хувьд бараа материалын эргэлт, нийт хөрөнгийн эргэлт, өр барагдуулах өнөөгийн боломж болон өөрийн хөрөнгийн өгөөж зэрэг хүчин зүйлс хамгийн их нөлөөлсөн бол макро хүчин зүйлсээс мөнгөний нийлүүлэлт болон тус салбарын нүүрс үйлдвэрлэлийн хэмжээ, үнэ зэрэг хүчин зүйлс хамгийн их нөлөөлсөн байна. Энэ нь томоохон худалдан авагчид нэмэгдэж борлуулалт өссөн, авлага буурсан болон үнэ өссөн зэрэгхэд хэдэн томоохон өөрчлөлттэй холбоотой юм.

2014 онд нүүрсний экспортын нийт хэмжээг 31.4 сая.тн -оор төлөвлөснөөс оны эхний 7 сарын байдлаар 10.6 сая тн нүүрс экспортоор борлуулсан байна. Энэ нь оны эцэст төлөвлөсөн борлуулалтанд хүрэхгүй байх хандлагатай байгаа юм. Уул уурхайн салбарын хувьд хамгийн гол санхүүгийн эрсдэл нь борлуулалтын хэмжээнээс хамаарч байна. Иймээс тус салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй компаниуд санхүүгийн эрсдлээ бууруулахын тулд санхүүгийн эрсдлийн удирдах стратегиудыг боловсруулан ажиллах шаардлагатай байна. Иймээс цаашид дараах стра-тегиудыг баримтлан үйл ажил-лагаагаа явуулах нь чухал ач холбогдолтой. Үүнд:

-Бараа материалын нөөцийн эргэлтийг нэмэгдүүлэх,
-Цэвэ р эргэлтийн хөрөнгийг нэмэгдүүлэх,
-Нийт хөрөнгийн эргэлтийг нэмэгдүүлэх,
-Мөнгөн урсгалын төлөвлөлтийг сайжруулах,
-Борлуулалтын орлогыг нэмэгдүүлэх, эрэлтийг түргэтгэх бодлого баримтлах,
-Мөнгөн урсгалын төлөвлөлтийг сайжруулж, хөрөнгө оруулалт, хуримтлал, сан хөмрөгийн бодлогыг чанарын өндөр түвшинд боловсруулж байх,
-Төлбөр тооцооны уян хатан тогтолцоог нэвтрүүлэх (борлуулалтын хөнгөлөлт, урамшуулал гэх мэт)
-Борлуулалтын гэрээ хийхдээ валютын ханшийн эрсдлээс сэргийлсэн гэрээ хийх,
-Эрсдлийг багасгахын тулд бие даалтын коеффицинт буюу эздийн өмчийг нэмэгдүүлэх
-Санхүүжилтийн эрсдлийг бууруулахын тулд хүүгийн зардлыг бууруулах зэрэг бодлогуудыг баримтлах хэрэгцээ үүсээд байна.

Б.БАДАМЦЭЦЭГ
"Өдрийн сонин"