Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан Д.СОДНОМТОЙ ярилцлаа.
-Хүндрэлтэй байдлаас гарах нөхцөл нь Ерөнхий сайд томилсон явдал гэж үзэж болохгүй. Харин шинэ Ерөнхий сайд ямар бодлого хэрэгжүүлэхээс хамаарна. Ерөнхий сайд томилогдсоныхоо дараа УИХ дээр Гурван асуудал дээр анхаарна. Нэгд, эдийн засаг. Хоёрт, эдийн засаг. Гуравт, эдийн засаг" гэж хэлсэн. Өөрөөр хэлбэл, шинээр томилогдсон Ерөнхий сайд цаашид ерөнхийд нь эдийн засгийг сайжруулна гэсэн зүйлийг ярьсан. Үүн дээр нь нэмээд, тодруулаад үйлдвэрлэл, үйлдвэрлэл, үйлдвэрлэл гэж хэлмээр санагдсан. Учир нь, үр ашигтай үйлдвэрлэл хөгжиж байвал эдийн засаг сэргэдэг. Энэ зорилт руу чиглэсэн бодлогыг шинэ Ерөнхий сайд хэр сайн хэрэгжүүлж чадахаас эдийн засгийн хүндрэлээс гарч чадах уу, улам хүндрэх үү гэдэг хамаарна.
-МАН-ын Засгийн газарт оролцохгүй гэж байгаа нь нэг талаараа зөв. Нэгэнт олонхи болсон намын нөхдүүд бүх асуудлыг хариуцлагатай үүрнэ гэж авсан учраас эцсийг нь хүртэл үүрч гарах ёстой гэсэн байр сууринаас хандаж байгаа нь зөв. Энд хариуцлагын тухай ярьж байгаа юм. Засаг, төрийг авч, удирдаж явна гэдэг том хариуцлага. Энэ хариуцлагатай ажлаа хийж чадах уу, үгүй юү гэдгийн төлөө мэрийж, ухаалаг ажиллах тал руу нь шахаж байна гэж харж байна. Энэ зөв шаардлага.
-Миний хувьд үүнийг зөв шийдвэр гэж харж байгаа. Тавантолгойн 50-51 хувьд нь Монголын төрийн болон хувийн хэвшлийнхэн нийлээд ажиллана. 49 хувьд нь гаднын хөрөнгө оруулагчийг оролцуулна. Гэхдээ гаднын ямар хөрөнгө оруулагчийг оруулах вэ гэдэг асуудал чухал байгаа. Хэрвээ зөвшөөрөх боломжтой бол Хятад, Орос, тэгээд Азийн бусад орны аль нэгэн компанийг сонгож тус бүрт нь 16 хувийг эзэмшүүлэх нь зөв юм шиг санагддаг. Ийм хэлбэрээр хөрөнгө оруулагчаар оролцохыг хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй.
-Учир нь, манайх Хятадын, эсвэл Оросын нутгаар дамжихгүйгээр нүүрсээ борлуулж чадахгүй. Хэрвээ Тавантолгойн ордод хувь оролцоо байх юм бол тухайн улсын компани аяндаа өөрийнхөө нутгаар худалдан авах, эсвэл тээвэрлэх асуудлыг шийдвэрлэх сонирхол бий болно. Хоёрдугаарт, коксжих нүүрсний үнэ буурч байгаа үед энэ хувилбарыг сонгох нь ашигтай. Нэгэнт л Хятад, Оросын компанийнхувьоролцоотойбайхаддамжин худалдах улсад аль болох илүү үнээр худалдах сонирхол хоёр хөрщид бий болно. Өөрөөр хэлбэл, зах зээл олох, тээвэрлэх энэ хоёр гол нөхцөлийг шийдвэрлэхэд энэ хоёр хөршийн компанийг сонгосон нь илүү дэм болно. Тиймээс хоёр хөршдөө тус бүр 16 хувийг, үлдсэн 16 хувийг худалдан авагч нь Япон байх юм уу, Солонгос байх уу гэдгийг сонгож өгч болно. Үр ашиг талаас харвал энэ хувилбар илүү боломжтой гэж харжбайгаа юм.
-Одоогийн хөрөнгө оруулалтын гэрээний нөхцөлөө өөрчлөхгүй бол Оюутолгойтой холбоотой асуудал, хэрүүл маргаан 20, 30, цаашлаад 50 жил ч тасралтгүй үргэлжилнэ. Учир нь, хөрөнгө оруулагчийн сонирхол аль болох өртөг, хөрөнгө оруулалтаа нэмж, ашгаа багасгаж, Монголын талд ногдох ашгийн татвар болон хувьцааны ногдол ашгийг бага байлгах зорилготой ажиллаж байгаа. Энэ нь өөрөө шударга хөрөнгө оруулагчийн үйл ажиллагаа, сонирхол биш. Тэгэхээр хөрөнгө оруулалт, өртөг зардал гэж хэрүүл хийхээ больж хөрөнгө оруулалтын гэрээнд л өөрчлөлт оруулах хэрэгтэй. Гэрээнд ганцхан л өөрчлөлт хийх шаардлага байгаа. Татвар, хувьцаа гэдэг асуудлаа орхиж одоогийн дагаж мөрдөж байгаа хуулийн дагуу манайд орж ирэх ёстой татвар, орлогоо шууд борлуулалтын орлогоос авах хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл, зөвхөн борлуулалтын орлогоос Монгол Улс ногдол ашгаа авдаг болох хэрэгтэй. Зарчмын хувьд үүнийг л шийдэх ёстой. Үүнийг шийдээгүй нөхцөлд хөрөнгө оруулалт, өртөг, зардал ямар байх вэ гэсэн хэрүүл үргэлжилж, асуудал ч шийдэгдэхгүй. Хэрхэн шийдэх үндсэн аргаа олж чадахгүй байгаагаас төсөл нь ч урагшлахгүй, хоёр жил гацаанд байна шүү дээ.
-Намайг Ерөнхий сайд байх үед манай улс 10 тэрбум ам.долларын өртэй байсан. Гэхдээ тэр нь ЗХУ буюу нэг л улсаас авсан өр. Зээлийн нөхцөл өнөөгийнхөөс тэс өөр гэсэн үг. Жилийн дөрвөн хувийн хүүтэй. Гэхдээ хуучин таван жил өнгөрч, шинэ зээл авах үед хуучин зээлийг хүүгүй болгодог нөхцөлтэй байв. Энэ нь Монгол, ЗХУ-ын харилцаа өвөрмөц байсантай холбоотой. Харилцан өгөх, авах зарчмаар хамтарч ажилладаг байсан. Тиймээс л зээл олдож байгаа дээр нь авч байх хэрэгтэй юм байна гэж үзсэн. Тухайн үед зээлээр авсан мөнгөө дандаа бүтээн байгуулалтад зарцуулсан. Мөн хоёр тал өвөрмөц харилцаатай гэдгээ баталж 10 тэрбумын "Их өр"-ийг хучингүй болгосон. Тэгвэл Шинэчлэлийн Засгийн газрын авсан зээлийг үүнтэй зүйрлэх ч хэрэггүй. Хүү өндөр, зээлээс чөлөөлөгдөх горьдлого байхгүй, маш хатуу нөхцөлтэй. Ер нь бол зээл авч огт болохгүй биш болно. Гэхдээ авсан зээлээ үр ашгаасаа төлж чадах тийм төсөлд эх үүсвэрээр зарцуулах хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл, юу хийхийн тулд зээл авах вэ гэдгээ боддог байх ёстой гэсэн үг. Эхлээд бонд гаргаж зээл үүсгэчихээд, сүүлд нь юунд зарцуулах вэ гээд бодож байгаа нь их тэнэглэл. Энэ л алдаа болоод байна шүү дээ.

Э.Мөнхцэцэг /Үндэсний шуудан/