Энэ ордыг аль болох эдийн засгийн эргэлтэд оруулахгүй байх сонирхол эх орончид, популистуудад багагүй бий. Тэгвэл коксжих нүүрснийхээ чанараар дэлхийд нэгдүгээрт ордог, долоон тэрбум нүүрсний нөөцтэй Тавантолгойн ордын үр ашгийг нь нэмэгдүүлэх хүсэл Монголын үе үеийн Засгийн газрын мөрөөдөл байлаа.

Хамтарсан засгаас Шинэчлэлийн засаг, Шинэчлэлийн засгаас Шийдлийн Засгийн газарт "өвлөгдөж” ирсэн Тавантолгойн ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах ажил шилдэг менежмент, шилдэг технологи, зөв бодлогод суурилсан байх ёстой.   

Хэдийгээр Тавантолгойн стратегийн хөрөнгө оруулагчийг тодруулах сонгон шалгаруулалтыг өмнөх хоёр Засгийн үед явуулсан ч өнөөдрийг хүртэл эзнийг нь тодруулаагүй байгаа юм.

Засгийн газрын 268 дугаар тогтоолын дагуу Тавантолгойн стратегийн хөрөнгө оруулагчийг тодруулах ажлыг эхлүүлсэн бөгөөд арваннэгдүгээр сарын 1-нд хэмээн товлогдсон сонгон шалгаруулалт хоёр ч удаа хойшлогдоод байна.

Өнгөрсөн долоо хоногт хуралдсан Тавантолгойг хувьчлах ажлыг хариуцаж байгаа ажлын хэсгийнхнээс авсан мэдээллээр энэ сард багтаж стратегийн хөрөнгө оруулагчийг тодруулахаар болжээ.

Дэлхийн нүүрсний гол зах зээл болох Хятадын хилээс хэдхэн километрын наана орших Тавантолгойд хөрөнгө оруулах гадаадын болон үндэсний компаниудын сонирхол гурван жилийн өмнөхтэй харьцуулахад буурсан нь сонгон шалгаруулалтад оролцож байгаа субьектуудын идэвхээс харж болох юм.

Сонгон шалгаруулалтад оролцохоор хүсэлтээ ирүүлсэн компаниудаас Хятадын "Шинхуа Энержи”, Японы "Сумитомо” болон Монголын "Энержи ресурс” компанийн хамтарсан консерциум Засгийн газраас тавьсан шаардлагыг хангаж байгаа гэдгийг Тавантолгойг хувьчлах ажлын хэсгийнхэн хэлж байна.

Сонгон шалгаруулалтыг шударга явуулахын тулд Засгийн газар өмнө нь тендерт ялж байсан АНУ, Хятад, Япон, Солонгосын консерциумд боломж олгохын зэрэгцээ үндэсний томоохон аж ахуйн нэгжээ татан оролцуулах бодлого барьж байгаа гэх.

Засгийн газар Тавантолгойн ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, "Эрдэнэс Тавантолгой”-н үйл ажиллагааг менежментээр хувьчлах гол зорилго нь өндөр технологи, сайн менежментийг уул уурхайн салбарт оруулж ирэх явдал. Мөн эрчим хүч, дэд бүтцийн асуудлыг хувийн хэвшлийнхэнтэй хамтарч шийдэхээр төлөвлөж буй. Монгол Улс өнөөдөр экспортын төмөр замтай болохоор "Шинэ төмөр зам” төслийг хэрэгжүүлж эхэлсэн ч овоолсон шорооноос өөр олигтой ажил хийж чадаагүй  байгаа билээ.

Стратегийн хөрөнгө оруулагчид тавьж байгаа Засгийн газрын бас нэг шаардлага бол Хятадын Чалко компанид тавьсан өрийг барагдуулах. 2011 онд С.Батболдын Засгийн газар Тавантолгойн зүүн Цанхийн ордыг барьцаалан Хятадын хөнгөн цагааны үйлдвэр болох Чалкогоос 350 сая ам.доллар зээлж, "Эх орны хишиг” болгон тараасан өрийг "Эрдэнэс Тавантолгой” гурван жилийн турш нүүрсээ үнэгүй өгөөд ч  төлж дийлээгүй. Энэ өрийг стратегийн хөрөнгө оруулагч төлнө гэж Засгийн газрын тогтоолд тод тусгасан.

Тавантолгойн ордыг стратегийн хөрөнгө оруулагчид даатгах сонгон шалгаруулалтад  хэн ялах нь анхнаасаа тодорхой байсан гэх хардах хүмүүс ч байгаа.  Тийм ч учраас С.Батболдын үед зарласан Тавантолгойн хоёр дахь шатны тендерт шалгарсан "Иточу" болон "Сожиц" компанийн консерциум, Японы "Мицуи", Монголын орон нутгийн өмчит жижиг "Тавантолгой" компани Засгийн газрын тогтоол заасан нөхцөл, зарчмын дагуу хөрөнгө оруулж чадахгүй гэдгээ илэрхийлжээ.

Ингээд гурван засаг дамжин зарласан Тавантолгойн сонгон шалгаруулалтад Япон, Хятад, Монгол шалгарах нь тодорхой болж байна. Өөрөөр хэлбэл, дэлхийд нэгдүгээрт орж байгаа Тавантолгойг Хятадын "Шинхуа Энержи”, Монголын "Энержи ресурс” ба Японы "Сумитомо” хамтран эзэмшиж магадгүй байна.

Тавантолгойн ордод хөрөнгө оруулах сонирхолтой байгаагаа хятад, япончууд аль дээрээс л илэрхийлсэн. Тэд өмнө  зарласан тендер шударга бус явагдсан хэмээн  хэл ам гаргаж байсан юм. Үүнээс болж Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлөөс Тавантолгойн орд дахь АНУ-ын "Пибоди энержи”-ийн 24, Хятадын "Шинхуа энержи”-ийн 40, Монгол, Оросын хамтарсан 36 хувийн хуваагдлыг хүчингүй болгох шийдвэр гаргаж байв.

Харин энэ удаад япончууд хүч түрэн орж ирсэн нь өнгөрсөн жил Япон иенийн хөрөнгийн зах зээлээс Монголд 600 сая долларын самурай бонд гаргаж өгсний хариу "бэлэг” ч байж болохыг үгүйсгэхгүй.  Монголын хувьд Хятадтай хүссэн ч, эс хүссэн ч түншлэхээс өөр гарцгүй. Учир нь, Монгол Улсын нүүрсний ганц зах зээл нь Хятад. Нөгөө талаар, монголчуудыг дэлхийн зах зээлтэй холбох гүүр нь болохоо ноён Си Жиньпин амласан. Монголын нүүрсийг дэлхийд хүргэхэд Хятадын компанийн дэмжлэг чухал байх нь ойлгомжтой. Харин "Энержи ресурс”-ийг сонгох шалтгаан нь үндэсний гэдэг тодотгол, Японы дэмжлэгээс гадна өөр юу байсан бэ гэдгийг цаг хугацаа харуулах биз.

Ийнхүү Тавантолгой хэмээн асар баян ордыг Хятад, Япон, Монгол хувааж эзэмших нь хэдийгээр сонгон шалгаруулалт болоогүй ч гэсэн ажлын хэсгийнхний хандлага, өгч байгаа мэдээллээс харахад тодорхой болжээ.

Нүүрсний үнэ буурч, өрсөлдөөн ширүүсч байгаа энэ үед Тавантолгойд олборлох, тээвэрлэх, борлуулах эрхийг хувийнхэнд өгч байгаа нь хамгийн зөв шийдэл юм. Төр заавал нүүрсний ченж хийх шаардлагагүй. Төр заавал нүүрсний жолооч хийх алба ч байхгүй. Төр бодлогоо тодорхойлж, боомтуудаа олон улсын статустай болгоход л анхаарчихвал нүүрсний зах зээл сэргэж, гадаадын хөрөнгө оруулалт нэмэгдэх боломж бий. Гэхдээ  "эх орончид”, популистууд энэ удаад алаагүй баавгайн арьсан дээр архирахаа больчихвол шүү дээ.

 Ж.НЯМСҮРЭН

http://economy.news.mn/content/198762.shtml