Гвинейн засгийн газар удаа дараа хойшлуулсны эцэст энэ жил асар их нөөцтэй төмрийн хүдрийн ордоо ашиглалтад оруулах амлалт өгч, Мойсей Фула ч "тэсрэлт хийх” бэлтгэлээ базааж байв. Түүний ажил эцэстээ уул уурхайн компаниудад тэсэрч, дэлбэрэх бодис нийлүүлэхээс хэтэрсэнгүй, өнөөх бодисууд нь Гвиней хийгээд түүний хөрш зэргэлдээх орнуудад "овоорчээ”.

Дэлхийн эдийн засагт цахиур хагалах найдлага төрүүлж байсан газар ийнхүү "гацаанд орсон” уул уурхайн төслөөр дүүрэв. Эбола вирусын халдварын тархалтаас болоод хөлөг онгоц болон нисэх онгоц зогсч, гадны мэргэжилтнүүд эх орон руугаа "дайжиж”, үүнийг дагаад Гвиней, Либери, Сьерра-Леоне гэсэн Баруун Африкийн гурван буурай орны иргэдийн дунд хүлээлт үүсгэж байсан мянга мянган ажлын байр эзнээ хүлээсэн хэвээр үлдэж байна.

Уул уурхайн тэсэлгээний ECP компанийн гүйцэтгэх захирал Фулагийн өгүүлснээр "Уул уурхайн бүх төсөл зогсонги байдалд” оржээ. Гангийн магнат Arcelor Mittal компани Либери дэх төмрийн хүдрийн уурхайд хийхээр төлөвлөсөн 1,7 тэрбум ам.долларын өргөтгөлийн ажлаа түр хугацаагаар хойшлуулжээ. Мөн Сьерра-Леоны хамгийн том хөрөнгө оруулагчдын нэг "Лондон Майнинг” компани өнгөрсөн сард төмрийн хүдрийн үнэ унахад дампуурлаа зарласан.

Үүн дээр нэрмээс болсон Эбола-ийн асуудал урт хугацааны санхүүжилт, хөрөнгө оруулалт татах боломжийг хаажээ. Гвинейд "Рио Тинто” компани мөн л Эбола вирусын уршгаар төмрийн хүдрийн ордод хийх 20 тэрбум ам.долларын өртөг бүхий ажлаа зогсоожээ. Улс орноо ядуурлын ангалаас татан гаргах найдлага болж байсан уул уурхайн салбар Эболагийн уршгаар туйлын хүнд байдалд оржээ.

Arcelor Mittal компанийн Бюкэнэн боомт харъяалагддаг Либерийн Гранд-Басса каунтигийн захирагч Этвэда Күүпэр "Бид нөхцөл байдал сайжирч байна гэсэн эерэг хандлагатай байсан. Гэтэл одоо бидний замд бул хар чулуу гараад ирлээ” гэсэн юм.

Мэдээж хэрэг байдал өөр байж болох байсан. Гвиней улс нь дэлхийн хөнгөн цагааны хүдрийн нөөцийн гуравны хоёрыг эзэмшдгийн дээр их хэмжээний төмрийн хүдрийн нөөцтэй. Либери, Сьерра-Леоне улсууд алмаз, алт болон төмрийн хүдрээр "хагартал баяжих” боломжтой шүү дээ.  Гэтэл байдал буруугаар эргэхэд хүргэсэн явдал энэ оны гуравдугаар сард гарсан юм.

Гвиней улсад цусархаг чичрэг өвчний анхны тохиолдол бүртгэгджээ. Тус бүс нутагт уул уурхайн үйл ажиллагаа явуулдаг компанийн удирдлагууд урьд өмнө Зүүн болон Төв Африкийн орнуудад тохиолдож байсны адилаар үүнийг огцом газар аваад, дараа нь оргүй намжина хэмээн найдаж байв. Эболагийн тархалт тосгоноос тосгон дамжин хүрээгээ тэлсээр эцэст нь ArcelorMittal компанийн либери ажилчдын гэр бүлд тусав. Компани шинэ эмнэлэг барьсны зэрэгцээ уурхайн орчимд хлоржуулсан усаар ариутгал хийж, Бюкэнэн боомтоор орж, гарч буй хүмүүсийн биеийн халууныг шалгаж байв.

Хэдий олон арга хэмжээ авсан ч наймдугаар сард Эбола вирусын тархалт нийслэл Монрови хотод хүрэхэд, тус компанийн гүйцэтгэгчид зуу зуугаараа уурхайг орхисон байна.  Либерийн түүхэнд гаднаас импортолсон хамгийн том тоног төхөөрөмж болох гурван давхар барилгатай дүйх нүсэр том хөлөг онгоцонд ачаа ачигч ган төхөөрөмж Бюкэнэний боомтод ажиллагаагүй хоцорчээ. Боомтод барилгын тоног төхөөрөмж дүүргэсэн ачааны чингэлгүүд ярайтал хураасан харагдана.

Зогсонги байдалд орсон ажиллагааны нэг нь Arcelor Mittal компанийн жил тутам төмрийн хүдрийн олборлолтыг гурав дахин нэмэгдүүлж, мөн тэр хэрээр жил бүр 2.000 ажилчин шинээр авах төлөвлөгөө юм.

"Хэр их хүдэр олборлоно, төдий чинээ түүнээс ашиг хүртэх хүний тоо нэмэгдэнэ. Үүнд бас төр ч багтана” хэмээн Либери улсад боомт болон төмөр замын логистикийн үйл ажиллагаа явуулдаг Люксембургт төвтэй ган үйлдвэрлэгч компанийн захирал Дэнис Фолдс ярьж байна. Тэрээр цааш нь "Энэ бүх өргөтгөлийн ажиллагаа одоо түр зогсоод байна. Хэзээ байдал өөрчлөгдөхийг хэлэхэд хүнд байна” гэв. Энэ бүх саад тээг дайн хийгээд улс төрийн үймээн самууны хөлөөс арай хийн өндийж буй тус бүс нутгийн хөгжлийг ахин арван жилээр хойш чангаах вий гэдэгт эрх баригчдын санаа зовниж байна.

Эболад нэрвэгдсэн тус гурван орны худалдаа хамгийн багадаа 10 хувиар багассан хэмээн Moller-Maersk компанийнхан мэдээлжээ. Хэрэв Эбола вирусын тархалт Зааны ясан эрэг, Нигер зэрэг томоохон орнууд руу хүрээгээ тэлвэл тус бүс нутагдахь хохирлын хэмжээ 33 тэрбумд хүрч болзошгүй гэсэн тооцоог Дэлхийн банкнаас хийгээд байгаа ажээ. Либерийн Сангийн сайд Амара Коннэ "Эбола бидний бүтээж буй бүхэнд ноцтой аюул занал учруулж” байна хэмээн мэдэгдсэн. Тус бүс нутагт үйл ажиллагаа явуулж буй уул уурхайн компаниудын өмнө тулгарч буй аюул зөвхөн Эболагаар хязгаарлагдахгүй ажээ.

Хятад улсын түүхий эдийн худалдан авалт багассан зэрэг бусад хүчин зүйлсээс шалтгаалж дэлхий даяар бүтээгдэхүүний үнэ унахад хүрсэн нь хэдийнэ хүнд байдалд орсон уурхайнуудад хүчтэй цохилт болжээ. Төмрийн хүдрийн үнэ өнгөрсөн долоо хоногт таван жилийн хамгийн доод түвшинд очив. Алтны үнэ бас дөрвөн жилийн доод түвшинд хүрсэн бол, хөнгөн цагааны үнэ 2011 оны өсөлтөөс хойш дөрөвний нэг хүртэл хэмжээнд унажээ. Уурхайн гол төслүүд дээр ажиллаж байсан чадвартай ажилчид Эболагаас дайжин ажиллахаа больж байгаа нь эдгээр уурхайд бүтээгдэхүүний үнийн хэлбэлзлээс ч хүнд тусч байгаа юм.

Aureus Mining Inc-ийн Либери дэх алтны уурхайд ачааны тэрэг болон бусад тоног төхөөрөмж нийлүүлэх 230 сая ам.долларын гэрээний дагуу Европт боловсон хүчин бэлтгэж байсан MonuRent компаний гүйцэтгэх захирал Тони Карр "Бид төсөөлж байгаагүй ярвигтай байдалд ороод” байна хэмээн энэ нөхцөл байдал хэр хүнд тусч байгаа талаар бидэнтэй ярилцахдаа өгүүлсэн юм. Зарим албан тушаалтнууд Эболагийн үр дагаврыг "үл ойшоож” байна уу гэлтэй байна.

Тухайлбал Гвинейн засгийн газар Эболад нэрвэгдсэн Либерийн хилийн бүс дээр байрлах Нимба уулын төмрийн хүдрийн баялаг нөөцтэй ордыг ArcelorMittal-д худалдах асуудлыг хэлэлцэж байгаа ажээ. Гвинейн Уул уурхайн сайд Кэрфалла Янсанэ уг худалдан авалтын талаар "Бид энэ гэрээг хийхээр ширэнгэд уулзах шаардлага байхгүй. Конакри, Парис эсхүл Лондонд уулзаад, гэрээ байгуулж болно шүү дээ” гэсэн юм. Гэвч Эболагийн тархалт тус гурван орны хамгийн алслагдсан нутгууд руу хүрээгээ тэлж байгаа ч урт хугацааны уул уурхайн төслүүдийг бүгдийг "сааталд” оруулаад байгаа билээ.

Гвинейн хамгийн том уул уурхайн төсөл болох Simandou South төсөл Атлантын далай руу төмрийн хүдэр тээвэрлэх зорилгоор барих 640 км урт төмөр замын асуудлаар засгийн газар болон "Рио Тинто” хоорондын маргааны улмаас мөн л зогсонги байдалд оржээ.

Тус газарт ажилладаг ачааны машины жолооч Альфа Барри "Рио Тинто”-ийн туслан гүйцэтгэгчийн тэмдгээ үзүүлээд "Би энд ирэхийн тулд Габонд хийж байсан сайхан ажлаа хаяад ирсэн. Гэтэл одоо компаниуд эндээс дайжиж байна. Энд ажиллахад улам бүр аюултай болж байна” хэмээн халаглан ярьсан юм.

THE WALL STREET JOURNAL
Орчуулсан: Б.Оюунчимэг