Энэ оны нэгдүгээр сараас аравдугаар сар хүртэлх хугацаанд экспортолсон төмрийн хүдэр нь Бразилд шар буурцгийн дараа орох экспортын хоёр дахь гол бүтээгдэхүүн болж, нийт тээвэрлэлтийн үнийн дүнгийн 12 хувийг эзэлсэн байна.

Дэлхийн хамгийн том төмрийн хүдрийн энэ уурхай Хятадын зах зээлээс 10.000 бээрийн алсад байрлаж байгаа нь Азид илүү ойр буюу Австралид байрлалтай BHP Billiton, Rio Tinto компаниудтай өрсөлдөхөд байршлын хувьд Ахиллын өсгий буюу "эмзэг цэг” болж байна. Хятадын эрэлт багасч байгаа ч тус улс Vale компанийн төмрийн хүдрийн борлуулалтын 49,6 хувь, харин Ази тив бүхэлдээ 65,4 хувийг эзэлсэн хэвээр байгааг компанийн III улирлын тайланд дурджээ. Үүнээс үүдэн энэхүү асар өргөн хүргэлтийн зай дахь логистикийн зардлыг бууруулах нь Vale компанийн нэн тэргүүнийн зорилт байсаар иржээ. Бараа эргэлтийн огцом өсөлт буурсантай холбоотойгоор төмрийн хүдрийн үнэ дэлхий даяар унаж байгаа энэ цаг үед логистикийн зардлыг бууруулах нь улам чухал асуудал болж байна.

Хятадын ган үйлдвэрлэгчдийн эрэлт буурсан атал Австрали, Бразилийн шинэ нийлүүлэгчид зах зээлд хүч түрэн орж ирсэнтэй холбогдуулан энэ онд төмрийн хүдрийн үнэ 40 гаруй хувиар унаж, таван жилийн хамгийн доод түвшинд очоод байна.

Сан-Паулуд байрлах SLW Corretora компанийн шинжээч Пэдро Галдигийн өгүүлснээр "Vale, Rio Tinto, BHP Billiton гэсэн гурван том уул уурхайн компани хүчин чадлаа огцом нэмэгдүүлж, зах зээлд их хэмжээний нийлүүлэлт хийснээс төмрийн хүдрийн үнэ унахад хүрсэн. Уул уурхайн бусад олон компани үнэ ийм түвшинд хүрсэн үед үйл ажиллагаагаа хэвийн явуулах боломжгүй болж, Хятад төдийгүй Австрали, Бразилд ч уурхайнууд олборлолтоо зогсоогоод байна”.

Хятадын Тээврийн яамнаас ачааны том хөлөг онгоцуудыг хүлээн авах боомтын эрхийг албан ёсоор хязгаарласан нь хэрэг дээрээ Valemax хөлгүүдийг нэвтрэх боломжгүй, мөн тэднийг ойролцоох Малайз эсхүл Филиппиний буланд ачаагаа буулгахаас өөр гарцгүй болгожээ.

Үйл ажиллагааны өргөн цар хүрээг авч үзвэл Vale төмрийн хүдрийн үнэ тонн тутам нь 70 ам.долларт хүрсэн үед ч ашиг олох боломжтой юм. Гэвч тус компанид ашиг, зардлын зөрүүг өндөр байлгах үүднээс зардлаа танах шаардлага тулгараад байна. Vale хуучин захирал Рожер Агнелийн үед энэ асуудлыг шийдвэрлэх чухал алхмыг хийсэн юм. 2011 оны түүхий эдийн огцом өсөлтийн үед компани логистикийн зардлыг бууруулах арга хэмжээ авч, Valemax хөлөг онгоц хэмээн нэрлэгдсэн аварга том хүдэр тээвэрлэх хөлөг онгоцуудыг бүтээсэн билээ.

Нэг бүр нь 400.000 тонн хүдэр тээвэрлэх хүчин чадалтай эдгээр хөлөг онгоцууд нь компанийн тээврийн зардлыг бууруулах, мөн өрсөлдөгчдөө хол хаяхад нь туслах байв. "Carajas уурхайгаас буюу Бразилаас Хятад руу төмрийн хүдэр тээвэрлэхэд бараг 40 хоног шаардагддаг бол Австралиас 13 хоногт хүрдэг. Иймд бид үйлчлүүлэгч хийгээд өөрсдийн ашиг сонирхлыг хамгаалах үүднээс энэ шийдвэрийг гаргаж байна” хэмээн Vale тухайн үед мэдээлж байв. Гэвч Хятадын "Хөлөг онгоц эзэмшигчдийн холбоо"-ны эсэргүүцлийн улмаас тус компанийн хөлөг онгоцуудыг Хятадын боомтуудад нэвтрэхийг хориглосон нь Vale-д хүчтэй цохилт болсон юм.

2012 оны нэгдүгээр сард Хятадын Тээврийн яамнаас ачааны том хөлөг онгоцуудыг хүлээн авах боомтын эрхийг албан ёсоор хязгаарласан нь хэрэг дээрээ Valemax хөлгүүдийг нэвтрэх боломжгүй, мөн тэднийг ойролцоох Малайз эсхүл Филиппиний буланд ачаагаа буулгахаас өөр гарцгүй болгожээ. 2011 онд ачаа ачих явцад нэг хөлөг онгоцны их биед ан цав гарсныг илрүүлсний дараа Хятадын эрх баригчид аюулгүй байдлыг асуудлыг хөндөх болсон байна. Хятад үүнийг дотоодын усан тээврийн эрэлтийг бууруулах хор хөнөөлтэй гэж үзсэнээс өрсөлдөөнийг хязгаарлаж буй шалтаг гэж үзэх шинжээчид олон байна.

2013 оны дөрөвдүгээр сард Хятадын зүүн эргийн ганц боомт Valemax хөлгүүдийг газардаж, төмрийн хүдэр буулгаж болохыг зөвшөөрчээ. Гэсэн ч бусад боомтуудад хориг хүчинтэй хэвээр байгаа ажээ. Хятадын эсэргүүцэл хийгээд төмрийн хүдрийн үнэ унаснаас тээвэрлэлтийн зардлыг бууруулах зайлшгүй шахалттай тулгарсан Vale компанийн шинэ гүйцэтгэх захирал Мурило Фэрэйра шинжээчдийн нэрлэж буйгаар "Б” төлөвлөгөө буюу өнгөрөгч 11 сарын эхээр Малайзад нээгдсэн 1,4 тэрбум ам.доллар өртөгтэй боомтын терминалд ихээхэн ач холбогдол өгч байна.

Valemax хөлөг онгоцууд одоо Бразилаас Тэлүк Рубиа боомт хүртэл төмрийн хүдэр тээвэрлэх боломжтой болжээ. Тэндээс Азийн бусад орон руу жижиг хөлөг онгоцоор цааш тээвэрлэх ажээ. Хэдий ийм шат дамжлагатайгаар тээвэрлэх нь шууд Хятад руу тээвэрлэхээс зардал ихтэй байгаа ч энэ арга хэмжээ логистикийн зардлыг нэлээд хэмжээгээр бууруулж чадсан хэмээн SLW-ийн шинжээч Галди мэдээлсэн юм. Чанарын хувьд өөр үзүүлэлттэй төмрийн хүдрийг буулгах таван зогсоол бүхий энэ боомтын терминал нь Vale-д бүс нутгийн орон бүрийн хэрэгцээнд тусгайлан зориулж, ачилтаа зохицуулах боломж олгосон ажээ.

Vale-ийн захирал Фэрэйра тус терминалын тухайд "Тэлүк Рубиа бол Vale-ийг Азийн зах зээлд илүү үр ашигтай байдлаар төмрийн хүдэр нийлүүлэх хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх стратегийн ач холбогдолтой хөрөнгө оруулалт болсон. Түгээлтийн төвүүд манай уурхайг Азийн хэрэглэгчдэд илүү ойртуулж өгч байна” гэсэн юм.

FINANCIAL TIMES
Орчуулсан: Н.Энхнаран