Хар алтны ханш хямдарсаар бараг сүүлийн зургаан жилийн доод түвшинд хүрлээ. 2008 оны санхүүгийн хямралаас хойш нефтийн үнэ ингэж шалдаа бууж байгаагүй хэмээн мэргэжилтнүүд шагширч, харин нөгөө талд Саудын Араб, Кувейт, Арабын нэгдсэн Эмират улсын газрын тосны салбарын албан тушаалтнууд "Хар алтны ханш хэд хүрч хямдарсан ч олборлолтын хэмжээгээ бууруулахгүй” хэмээн удаа дараа мэдэгдсээр байна. Катарын албаны хүмүүсийн тооцоолсноор дэлхийн зах зээл өдөрт хоёр сая баррель нефтиэр "хахаж” байгаа бөгөөд энэ нь ОПЕК-ийн нийт олборлолтын 6.5 хувьтай дүйж буй.

Зах зээл дэх байр суурийн төлөөх өрсөлдөөн ийнхүү улам бүр ширүүсч байгааг Та, бид өдөр тутам харж сууна. Америкийн шатдаг занарын салбарыг "буулгаж авах” гэсэн Саудын Арабын стратеги хэмээн шинжээчид энэ үйл явцыг тайлбарлаж буй. Өнгөрсөн сарын байдлаар АНУ өдөрт 9.14 сая баррель нефть олборлож байсан нь Засгийн газрын дэргэдэх Эрчим хүчний газраас статистик мэдээлэл хөтөлж ирсэн 1983 оны нэгдүгээр сараас хойших түүхэн дээд түвшинд тооцогдож байгаа аж.

Энэ зуур ОПЕК-ийн гишүүн 12 улс өнгөрсөн арваннэгдүгээр сард Австрийн Вена хотноо хуралдаж, олборлолтын түвшнээ бууруулахгүй гэдгээ бататгасан бөгөөд өнгөрсөн сарын байдлаар тэд өдөрт 30.2 сая баррель хар алт шахаж байсан нь тогтоосон квотыг долоо дахь сардаа давуулж буй үзүүлэлт. Зах зээл дэх байр сууриа хэвээр хадгалах гэсэн, тодруулбал, "тогтвортой байдлын төлөөх” хэмээн томъёолж болох энэ тэмцэл түүхэнд анхных биш. 1986 онд Саудын Араб бүхий л "цоргоо” нээж, дөрвөн сарын турш нефтийн үнийг навс бууруулан, баррель нефть дөнгөж 10 ам.доллар дээр дэнжигнэж байжээ. Үүний улмаас Америкийн олборлолтын хэмжээ бараг 25 хувиар унаж, Саудын Араб дэлхийн хар алтны зах зээлд тэргүүлэх байр сууриа буцаан олж авсан аж.

Өнөө жил энэ үзэгдэл давтагдаж байна. Баррель газрын тосны үнэ 20 ам.долларт хүрсэн ч ОПЕК олборлолтоо бууруулахгүй хэмээн Саудын Арабын Газрын тосны сайд Али аль Наими "Bloomberg”-т ярьжээ. Саудын Араб, Арабын нэгдсэн Эмират улс зах зээлийн ийм нөхцөлд хүмүүсийн бодож байгаагаас ч удаан "амь зууж” чадна хэмээн шинжээчид түүнийг нь бататгаж байна. Булангийн орнуудын стратеги биеллээ хэдийнэ олж эхэлсэн бөгөөд америкчууд олборлолтоо бууруулж буй тухай мэдээлэл өнгөрсөн долоо хоногоос дуулдах болов. Америкийн газар нутагт идэвхтэй ажиллаж буй өрмийн машины тоо долоо хоногийн хугацаанд 61-ээр буурч, 1421 болсон тухай "Baker Hughes” корпорац судалгаанд үндэслэн мэдээлжээ. 1991 оны хоёрдугаар сараас хойш эл үзүүлэлт ингэж огцом буурч байгаагүй гэсэн мэдээллээр "Bloomberg” хачирлан уламжлаад байна.

Тогтвортой байдлын төлөөх энэ тэмцэлд ОПЕК-ийн гишүүн 12 улс энэ онд 257 тэрбум ам.долларын орлого "золиослох” тооцоолол байна. Нефтийн үнийн уналт Венесуэлд хамгийн хүнд тусах бөгөөд ойрын таван жилийн хугацаанд өрийн дарамтад унах эрсдэл 93 хувьд хүрчээ. Харин Ерөнхийлөгч Николас Мадуро Венесуэлийн эдийн засаг өрөө төлөхүйц хэмжээнд байгаа хэмээн энэ сарын 7-нд мэдээллээ.

ОПЕК-ийн орнууд олборлолтын энэ квотоо 2016 онд ч баримтлах тухай албан бус мэдээлэл өнгөрсөн долоо хоногт дэлхийгээр тарсан бөгөөд 2015 онд түүхий нефть дунджаар 40 ам.долларт хэлбэлзэх бөгөөд хэрвээ энэ таамаглал биеллээ олбол Америк, Канадын олборлогчдын дийлэнх нь үйл ажиллагааны зардлаа ч нөхөж дийлэхгүй түвшинд хүрэх юм байна.

Дэлхийн зах зээл дэх хар алтны ханшийн энэхүү хямрал өөрсдийн минь амьдрал, өрхийн маань төсөвт хэрхэн нөлөөлж байна вэ?

Нефтийн үнэ 50, рублийн ханш 30 хувиар уначихаад байхад шатахууны үнэ литр нь 1000 төгрөг болох юм шиг хүлээлт монголчуудад байсан. Гэвч Саудын Араб, Ирак, Кувейтийн нэгэн адил Монголын бодлого боловсруулагчид шатахууны салбарт "тогтвортой” байдлыг "эрхэмлэж” буй бололтой. Ээрсэн асуултуудыг ямагт "Эргээд өсөх цагт нь бид яах вэ? Шатахууны үнийг бууруулахгүй” хэмээх хариултаар таглаж байгаа нь нийтийн эгдүүцлийг төрүүлсээр байна.

Өнгөрсөн нэг жил тойрон шатахууныг тогтмол үнээр хэрэглэж ирсэн монголчууд цаашид ч энэ үнээрээ худалдан авах бололтой. Уг нь энэ сард л гэхэд шатахууны хилийн үнэ дөрвөн хувиар буурсан гэх мэдээлэл байна. "Зохиомол үнэ өсөх нь амархан, тэгэхдээ огцом хурдан өгсдөг учраас цаг хугацааны хувьд гүйцэгддэггүй, арга хэмжээ авахад хэцүү байдаг. Бид түүнд л бэлтгэлтэй байх ёстой” хэмээн Газрын тосны газрын Газрын тосны бүтээгдэхүүний хангамжийн хэлтсийн дарга Х.Наранхүү тодотгосон бөгөөд тогтворгүй шатахууны үнийг тогтворжуулах стратеги нь өнөөдөр шатахууны ханшийг буулгалгүй, өнгөрсөн хугацаанд хүлээсэн алдагдлаа нөхөхөд оршиж буй бололтой.

Шатахууны үнэ хямдрахгүй байгааг Газрын тосны газраас хоёр шалтгаанаар тоймлон тайлбарлаж байгаа. Монголбанктай хамтран хэрэгжүүлж байгаа "Үнэ тогтворжуулах хөтөлбөр”-ийн хүрээнд хүлээсэн алдагдлыг энэ боломжтой цаг үедээ нөхөх ёстой хэмээн юуны түрүүнд бодлого боловсруулагчид үзэж байна. Нөгөөтэйгүүр газрын тосны үнэ, улмаар шатахууны үнэ буурсан ч ам.долларын ханш огцом өсөж байгааг тэд учирлаж буй. Тиймээс хямд үнэтэй шатахуун хэрэглэхийн тулд долларын ханшийг тогтворжуулах, эсвэл шатахуунаа ам.доллараар бус, өөр валютаар худалдан авах гарц бийг шинжээчид тэмдэглэж байна.

Б.Цэцэгсүрэн