Улстөрчид нь хоёр толгой тойрон "зодолдож” байх зуур улсын гэх тодотголтой бүх л эмнэлэг нь эм, тариагүй болохоо шахав.

Гэхдээ өвчтөндөө өгөх эмгүй болтлоо эрүүл мэндийн салбар нь дампуурч, иргэд эмнэлэгт эмнэлгийн тусламж авч чадалгүй амиа алдах эмгэнэлт байдал Монголд нүүрлэсэнд сэтгэл өвдөж байна.

Хоёр жилийн өмнө түлэнхийн эмнэлэг дээр очиж сурвалжлага бэлтгэх явцад, хоёр настай хүү халуун тогоонд түлэгдэж, өвчний халууралдаа ёолж чадахгүй хэвтэж байсан нь одоо ч нүдэнд харагддаг. Хөөрхий хүүд байдаг бүх эмчилгээг хийсэн ч амь насыг нь аварч чадаагүйг хожим сонссон юм.  "Хэрэв тэр хүүг гадагшаа авч явсан бол эдгэрч чадах байсан уу" гэсэн миний асуултад эмч бүсгүй бодох ч үгүйгээр "Тийм” гэж хариулсан юм даг. Энэ үгийг сонсоод л зүрх шимшрэм болж байснаа одоо  тод санаж байна.

Гадаадын эмч нар чадварлаг, манай эмч нар муудаа монголчууд гадаадыг зорьдоггүй байх. Техник технологи нь хуучирсан, адаглаад л өгөх эмгүй эмнэлэгт үхье гээгүй бол өөр арга бодно биз дээ, хүн юм чинь.

Сүүлийн үед фэйсбүүк, твиттерээр элдэв янзын эмчилгээний зардал гуйсан зар багагүй хөврөх болсон. Энэ чинь эцсийн аргаа хэрэглэж буй хэрэг шүү дээ. Улс мөнгөтэй, эмнэлгүүд нь эм тариатай, орчин үеийн техник тенхологитой, оношилгооны шилдэг аппараттай байсан бол хэдэн хүн амьд, хичнээн хүн эрүүл байгааг хэлэхэд хэцүү. Өнөөдөр  Монголоос олон арван сая, сая долларууд Өмнөд Солнгос руу,с Япон руу эмчилгээний зардал хэлбэрээр гадагшилж байна. Хэрэв бид баялгаа зараад мөнгө болж, мөнгөөрөө эрүүл мэндийн салбараа хөгжүүлж чадвал ийм их хөрөнгө дотооддоо шингэж үлдэх боломж бий.

Монголчууд уг нь амны хишигтэй ард түмэн. Гурван сая хүн амтай, хүн амаасаа даруй 20 дахин их малтай, өргөн уудам нутагтай, газрын доороо асар их баялагтай, дээр нь дэлхийн том зах зээлийн дэргэд нь оршдог. Даанч, гео-эх орончид, геополитекчид, гео-эдийн засагчдаасаа болоод өвчтэй зовлонтой нэгэндээ эм, тариа аваад өгчихөж чадахгүй болтлоо доройтжээ.

  Гацууртын ордыг ухуулахгүй хэмээн "Гал үндэстэн” холбооныхон Ерөнхий сайд Ч.Сайханбилэгийн зураг шатааж, сор залсэн мэдээлэл өчигдрийн гол дуулиан байв. Фээсбүкк, твиттерийн олон хэрэглэгч уг үйл явдлын тухай зураг, видеог шейрлэв. Яг үүнтэй зэрэгцээд Монголын аль нэг эмнэлэгт хичнээн хүн нас барсан бол. Алтаа ухахгүй, зэсээ зарахгүй, нүүрсээ экспортлохгүйгээр монголчууд бид амьдарч болно. Гэхдээ иргэд нь өвчиндөө баригдаж, улс нь өрөндөө дарагдах нь туйлын үнэн. Үгүй гэвэл улсдаа ганцхан байгаа Хавдрын эмнэлгээр, Халдвартын эмнэлгээр, Түлэнхийн төвөөр ороод хараарай. Ямар аймаар орчин дунд, яаж монголчууд эмнэлгийн тусламж хүртэж байгааг. Ядаж л хавдраар өвчилсөн мянган мянган хүнд хүрч үйлчлэх хөнгөвчлөх төв хэд байгааг тооцоод үз. Дэлхийн хүн амын дундаж наслалтыг улс орноор нь гаргадаг www.worldlifeexpectancy.com сайтад байршуулсан мэдээллээр элэгний хорт хавдарын өвчлөлийг улс орон бүрээр гаргасан жагсаалтад Монгол Улс 86.9 хувийн үзүүлэлтээр эхний байрт оржээ. Тэгвэл, уушигны хавдараар нас барагсдын 100 мянган хүнд ногдох хувиар дэлхийд мөн л дээгүүрт орсон байна. Түүнчлэн сүрьеэгийн өвчлөл сүүлийн жилүүдэд нэмэгдэж байгааг ч эмч мэргэжилтнүүд сануулдаг. Өнөөдөр монголчууд нүүрсээ, зэсээ алтаа хав дараад суугаад байвал агаарын болон хөрсний бохирдлоосоо болж хичнээн нь дэлхий дахиныг "айлгаж” байгаа энэ өвчнөөр өвчилж хорвоогоос явж болзошгүй вэ. Ийм асуулталд манай "эх орончид” нэг удаа ч хариулж үзсэн үү. Түлэнхийн төвийг өөрийн нүдээр харж, тэнд "тарчилж”байгаа хүүхдүүдийг өрөвдөж байсан уу.  Тус төвийн байраа хэзээ босох нь өнөөдөр ч бүрхэг асуудал хэвээр байгаа шүү дээ.

Тиймээс Тавантолгойгоо, Оюутолгойгоо, Гацууртын ордоо эдийн засгийн эргэлтэд оруулахыг дэмжье. "Амьд явбал алтан аяганаас ус ууна гэсэн үг” бий. Өвчинд баригдсан, өр ширтэй улсыг үр хүүхэддээ үлдээх үү эсвэл нүүрсээ экпортолж, зэсээ зарж, алтаа олборлоод  өндөр хөгжилтэй орон өгөх үү гэсэн сонголт өнөөдрийн та бидний өмнө байна.

Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалтын төлөвлөгөөний дагуу өнгөрсөн долоо хоногт улсын төсөвт 30 сая доллар орж ирсэн. Цаашдаа жил болгон нэг тэрбум долларын хөрөнгө оруулалт орж ирнэ гэсэн эдийн засгийн тооцоолол байгааг  "Эрдэнэс Оюутолгой”-н захирал Д.Ганболд хэлсэн. Төслийн нийт ашгийг 55 хувь нь Монголд үлдэнэ. Тэртээ тэргүй монголчууд өөрсдөө нүүрсээ, зэсээ экспортолж, төмөр замаа тавьж чадахгүйгээс хойш цаг алдах хэрэггүй. Цаг алдахын хэрээр бид эрүүл мэндээ алдаж байна. Энэ чинь эмгэнэл биш гэж үү.

Үе, үе бага насны хүүхдүүд гэр оронтойгоо шатаж амиа алдсан эмгэнэлт мэдээ хэвлэлийн хуудаснаа үзэгддэг. Хамгийн сүүлд гэхэд тавхан настай охин гэртэйгээ шатаж амь насаа алдсан. Хэрэв тэр охин орчин үеийн орон сууцанд амьдардаг байсан бол гэртэйгээ шатаж амиа алдах байсан болов уу. Нүүрсний хэрүүл хийгээд сууж байгаа Монголын улстөрчид энэ мэдээг олж харсан болов уу. Тавантолгой ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулснаар ойрын хугацаанд 3-4 тэрбум доллар, төсөл хэрэгжих нийт хугацаанд 94 тэрбум долларын ашиг олно гэж М.Энхсайхан сайд улиг болтол ярьсан.

Гурван жилийн өмнө Сэлэнгэд нэгэн гунигтай явдал тохиолдсоныг монголчууд мартсан ч байх магадгүй.  Хөхөө өвлийн хүйтэнд хүүхдээ тэврээд усанд урсч яваа ээжийг харсаар байгаад бид алдчихсан. Хэрэв тэр үед онцгойн ажилчид нь утсандаа нэгжтэй, аврах завьтай байсан бол аварч болох байсан юм. Өнгөрсөн жилийн зун нэгэн геологич залуу ажлаа хийж явахдаа төөрч амиа алдсан. Ар гэрийнхэн нь хүнээ олохын тулд "МАК" компаниас нисдэг тэрэгийг нь хөлсөлж байсан гэх мэдээлэл ч тарж байсан юм даг.  Эндээс нэг асуулт хөндөгдөж байна. Монголд байгалийн гамшиг, үе ус, газар хөдлөлт боллоо гэхэд иргэдээ хамгаалж чадах эдийн засгийн баталгаа байна уу? Монгол Улсын онцгой байдлын салбарт хичнээн нисдэг тэрэг байдаг вэ. Тэр нь техникийн бүрэн бүтэн байдлыг хангаж чадах уу?

Энэ ордыг "Энержи ресурс” эсвэл Женко авна уу монголчуудад чухал биш. Энэ төсөл заавал явах ёстой. Эдийн засагт мөнгө оруулах ёстой. Орж ирсэн мөнгөөрөө эм тариа авъя, эмнэлгүүддээ хөрөнгө оруулалт хийе. Боловсролын салбараа өөд нь татъя. Мэдээж, хэзээ нэгэн цагт Монгол Улс баялагаа ухахгүйгээр амьдарч чаддаг болсон байх биз. Тэр хүртэл тэс гэж ард түмнээ чангалсаар байх уу. Эрдэс баялгаа эргэлтэд оруулсан мөнгөөрөө бид ирээдүйгээ босгож, эрүүлжүүлэх үүрэгтэй.   Ирээдүйдээ нүүрсээ өгнө гэж өнөөдөр өөрсдөө өвчнөө дарах эм, тариагүй болтлоо доройтсон нь эмгэнэл биш гэж үү. Эцсийн дүндээ монголчууд малаасаа ч дор амьдарч байгаа нь эрдэс баялаг тойрч хэрэлдсэн "эх оронч”-дын гавъяа.

Ж.НЯМСҮРЭН

news.mn