-Хямралын үед компаниуд амьд үлдэх аргыг эрэлхийлж байна-

Түүхий эдийн үнийн огцом уналттай холбоотой хүндрэл улам даамжирч эхэлжээ. Австрали, Индонез, Канад гээд Монголтой адил уул уурхайн салбар түлхүү хөгжсөн орнуудад энэ байдал улам ч тод ажиглагдах болов. Баруун Австралийн төмрийн хүдрийн хоёр ч уурхай хаалгаа бариад байгаа бол Индонезийн нүүрс болон түүхий эд боловсруулагч үйлдвэрүүд үйл ажиллагаагаа хумьж эхэлжээ. Тэдний хувьд ашигтай ажиллах нь тэргүүн зорилт байхаа больж, хаалгаа барихгүй хямралыг давах нь гол асуудал болоод байна.

Төмрийн хүдрийн гол хэрэглэгч болох БНХАУ-ын үйлдвэрлэгчийн үнийн индекс сүүлийн мэдээллээр 5.4 хувиар буурсан нь эрэлт сэргэхгүй байх гол дохио болов. Мөн хүнсний бус бараа бүтээгдэхүүний инфляц өссөөр байгаа нь Хятадын эрх баригчдад эдийн засгаа дэмжих улаан дохио болсоор байна.

Австрали болон Бразилын төмрийн хүдэр боловсруулагчид хамгийн бага зардлаар үйлдвэрлэл явуулдаг. Эдгээр орны гарц буурахгүй байгаа нь шууд утгаараа ханш үргэлжлэн буурах, эргээд дотоодын компаниудынх нь ашигт ажиллагаа огцом багасахад нөлөө үзүүлдэг. Далианд төмрийн хүдэр сүүлийн нэгхэн жилийн дотор 45 хувиар унаад буй нь үүний нэг жишээ юм. "Morgan Stanley” банкны тооцоогоор төмрийн хүдрийн ханш энэ онд тонн нь 50 ам.доллараас унахаар байна. Чухам энэ л төсөөлөл Хятадын үйлдвэрлэлийн өртөг өндөртэй уурхай, үйлдвэрүүдийн хувьд аюулын харанга дэлдэж байна гэлтэй. Тэднээс хамгийн мэдрэмжгүй нь хаалгаа барина.

Зэсийн ханш сүүлийн гурван сард (ам.доллараар)
Алтны спот ханш сүүлийн гурван сард (ам.доллараар)
Төмрийн хүдрийн ханш сүүлийн гурван сард (юаниар)

Зэсийн тухайд Хятадын эрчим хүчний өргөтгөлийн хөрөнгө оруулалт нь тус улсын хэрэглээний бараг 50 хувийг бүрдүүлдэг бөгөөд зөвхөн энэ жил 10 хувиар буураад байгаа юм. Зэсийн эрэлттэй холбоотой энэхүү туйлын сөрөг дүр зургийн улмаас хедж сангууд ч тус металлаас татгалзах арга хэмжээ авч эхлээд байна.

Нүүрсний компаниудын хувьд ч байдал өөрцгүй. Монгол Улсаас БНХАУ-д нийлүүлж буй нүүрсний хэмжээ өссөн ч өмнөхөөсөө бага хэмжээний төлбөр авсан нь ханшийн уналтын шууд нөлөө. "BHP Billiton”, "Rio Tinto” тэргүүтэй аваргууд ч энэ сөрөг орчинг туулж байна гэхээс тойрч гарахгүй.

ЦААШИД ӨРНӨХ ПРОГНОЗ

Хятадын хөрөнгийн зах зээлд гарсан савлагаанд тус улсын компаниуд 3.2 их наяд ам.долларыг ердөө дөрөвхөн долоо хоногийн дотор алдсан нь 2009 оных шиг санхүүгийн хямралын эхийг тавилаа гэх хувилбарыг шинжээчид дэвшүүлж эхэллээ. Зарим шинжээчийн үзэж буйгаар Хятадын эдийн засагтай холбоотой гинжин урвал дөнгөж эхэлж байгаа бөгөөд бүр илүү сөрөг нөлөөтэй томоохон гинжин урвал энэ онд эхэлж болзошгүй юм. Хятадаас хамааралтай компаниудад энэ нь шууд хамаатай. Зах зээлийн энэхүү нөхцөл байдлыг олон улсын томоохон компаниуд аль хэдийнэ мэдэрч эхэлжээ.

Үйл ажиллагаагаа хумих, олборлолтоо танах, эрэл хайгуулын ажлаа зогсоох гэхчилэн ашиг олох бус хямралаас яаж ийгээд амьд үлдэх аргыг идэвхийлэн сүвэгчилж байна. Монголын компаниудын хувьд ч энэ бол дээр дурдсантай адил тойрох бус, туулах л замын нэг байх бололтой. Зах зээлээ мэдрэх төдийгүй хямралын давлагаанд бэлэн байгаа нь чухам хэд байна гэдэг нь тодорхойгүй. Харин мэдрэмжгүй компаниуд зардлаа хэмнэхгүй, үйл ажиллагаагаа танахгүй бол хаалгаа барина.

Ц.Мөнхжин

Засгийн газрын мэдээ