Байнгын ажиллагаатай парламентын тав дахь удаагийн сонгууль 2008 онд болж байлаа. Сонгуулийн дараа иргэдийн дунд үймээн дэгдсэн ч Бээжингийн олимпийн аваргууд эвлэлдэн нэгдүүлж байсныг санаж байгаа байх. Ингэж л монголчууд үймж чадсан шигээ эв зүйгээ олон нэгдэж чаддагаа харуулж байсан юм. УИХ-ын тав дахь удаагийн ээлжит сонгууль 2008 оны зургадугаар сарын 29-ний өдөр болж, улс төрийн 11 нам, нэг эвсэл сонгуулийн марафонд оролцсон. Уг сонгуульд нийт 356 хүн дэвшин өрсөлдсөн байна. Сонгуулийн дүнд МАХН буюу одоогийн МАН-аас 45, АН-аас 28, Иргэний эвслээс нэг, Иргэний зориг намаас нэг, бие даагч нэг нэр дэвшигч Их хуралд иргэдээсээ мандат өвөртлөн ирж байсан цаг саяхан.

УИХ-ын ээлжит сонгуулиас үүдсэн маргаан болон 2008 оны долдугаар сарын 1-нд болсон нийгмийн эмх замбараагүй байдлын сөрөг нөлөөнөөс хамаарч энэ үед улс төрийн хүрээнд үл ойлголцлын байдал үүсч, намууд нэгдмэл байр суурьт хүрч чадахгүй, шинээр сонгогдсон төрийн түшээд товлосон хугацаандаа тангаргаа өргөж амжихгүй цаг алдаж байсан юм. Гэсэн ч УИХ-д хамгийн олон суудал авсан Монгол Ардын Нам (тухайн үеийн МАХН) Ардчилсан Намтай засаглалын эрхийг хамтдаа барих, 2012 он хүртэлх хугацаанд хамтран ажиллах гэрээ байгуулах тохиролцоонд хүрч чадсан. Үүнээс өмнө 2004-2008 оны парламентад хоёр нам мөн эвсэж төрийн үйл ажиллагааг явуулж байсан удаатай. Энэ нь нэгдмэл үйл ажиллагаа явуулах түүхэн боломж, бодит нөхцөл байлаа. Их хурал хамтарсан Засгийн газрыг үйл ажиллагаагаа явуулах боломжоор бүрэн хангаж өгсөн. Энэ удаагийн Улсын Их Хурал бүтцийн хувьд өмнөх сонгуулийн УИХ-ын долоон Байнгын хорооны бүтцийг хэвээр хадгалж, Улсын Их Хурлын даргаар Д.Дэмбэрэл, Улсын Их Хурлын дэд даргаар Н.Энхболд, Г.Батхүү нар тус тус сонгогдож ажилласан байжээ.

2008-2012 оны УИХ бүрэн эрхийнхээ хугацаанд бие даасан 111 хуулийг батлан гаргаж, 485 хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулан, олон улсын гэрээ, конвенци, зээлийн хэлэлцээр соёрхон батлах тухай 59 хуулийг баталжээ. Түүнчлэн Улсын Их Хурлын 351 тогтоолыг баталсан байна.

Энэ удаагийн Улсын Их Хурал Сонгуулийн хуулиа шинэчлэн баталсны зэрэгцээ мөн Шүүхийн тухай, Байгаль орчны тухай багц хууль, үндэсний үйлдвэрлэлээ дэмжих, иргэдийнхээ орлогыг өсгөж, амьжиргааг дээшлүүлэх бодлогын олон чухал баримт бичиг баталсан байна.

Ямартай ч УИХ бүрэн эрхийнхээ хугацаанд Оюу толгой, Таван толгойн стратегийн ордуудыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах түүхэн шийдвэр гаргасан нь улс орны хөгжлийг хурдацтай урагшлуулах нэгэн алхам болсон юм. Энэхүү шийдвэр эдүгээ нэгэнт ажил хэрэг болж, үр шимээ өгч эхэлснийг тэмдэглэх нь зүйтэй.

2008-2012 оны Улсын Их Хурлын бодлого, шийдвэрийн нэг гол чиглэл нь хөдөө аж ахуй, тэр дундаа мал аж ахуйн салбартай холбоотой байв. Төрийн зүгээс малчдаа дэмжих нь Монголын хөгжлийн зайлшгүй шаардлага, үндэсний эрх ашиг гэж Улсын Их Хурал үзэж ирсэн билээ. Төрөөс малчдын талаар баримтлах бодлогын баримт бичгийг батлан гаргаснаар хөдөөгийн хөдөлмөрчдийн орлогыг нэмэгдүүлэх, иргэдийнхээ эрүүл мэнд, боловсролыг дэмжих, нийгмийн баталгааг хангах суурь зарчим тодорхойлогдож, цаашдын чиг хандлагыг улам тодорхой болгов. Мөн Улсын Их Хурлаас батлан гаргасан "Монгол мал” хөтөлбөр нь төрийн зохицуулалтгүй байсан мал аж ахуйн салбарыг дэмжсэн, мал малчид руугаа анхаарсан шийдэл болсон юм.

Энэ хугацаанд эдийн засгийн урамшууллын механизмыг зөв ашигласнаар салбаруудын ажилд томоохон ахиц дэвшил гарчээ. Мал 50 саяд хүрч, үр тариа, хүнсний ногоогоор дотоодын хэрэгцээгээ хангах боломжтой болов. Барилгын ажил өрнөлттэй явагдаж, уул уурхайн салбарын хөгжил шинэ түвшинд гарав. 2008 онд 9.8 сая тонн нүүрс олборлож байсан бол 2011 онд 30.9 сая тонн нүүрс, 5.8 сая тонн төмрийн хүдэр олборложээ.

Улсын Их Хурлын бүрэн эрхийн хугацаанд давхардсан тоогоор гадаадын 44 орны парламентын дарга, дэд дарга болон парламентын төлөөлөгчид Монгол Улсад албан ёсны болон ажлын айлчлал хийжээ. Монгол Улсын Их Хурлын дарга, дэд дарга, Улсын Их Хурлын гишүүд болон Тамгын газрын удирдлага, ажилтнууд давхардсан тоогоор 50 гаруй удаа гадаад оронд албан ёсны болон ажлын айлчлал хийсэн байна. Түүнчлэн Ази, Номхон далайн парламентчдын 19 дэх удаагийн чуулга уулзалтыг анх удаа эх орондоо амжилттай зохион байгуулсан байна.

2008-2012 оны Монгол Улсын Их Хурлын онцлог үйл явдлуудыг дурдвал:

-2009 оны зургадугаар сарын 4-ний өдөр Цахиагийн Элбэгдоржийг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон гэж үзэж бүрэн эрхийг нь хүлээн зөвшөөрөх тухай Монгол Улсын хууль батлагдав.

-Ардчилсан хувьсгалын 20 жилийн ойг тохиолдуулан Улсын Их Хурлын Хүндэтгэлийн хуралдааныг 2009 оны 12 дугаар сарын 10-ны өдөр болов.

-Монгол Улсад Байнгын ажиллагаатай парламент байгуулагдсаны 20 жилийн ойд зориулсан Улсын Их Хурлын Хүндэтгэлийн хуралдаан 2010 оны 10 дугаар сарын 20-нд болов.

-Холбооны Бүгд Найрамдах Герман Улсын Канцлер Анжела Меркель Монгол Улсад хийж буй албан ёсны айлчлалтай холбогдуулан Улсын Их Хурлын Хүндэтгэлийн хуралдаан 2011 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдөр болов.

-Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээсний 100 жилийн ойд зориулсан Улсын Их Хурлын Хүндэтгэлийн хуралдаан 2011 оны 12 дугаар сарын 28-ны өдөр болов.

-Энэ удаагийн Улсын Их Хурлын бүрэн эрхийн хугацаанд Улсын Их Хурлын ээлжит бус чуулганыг гурвантаа хуралдуулсан юм.

Э.ЭНХ

("Өдрийн сонин" 2015.08.29, №209)