Гэтэл алтны жоохон судал илэрсэн төдийд шүдээ хүртэл зэвсэглэсэн хэдэн мянган нинжа тайгын гүнд очоод хоёр, гурван  га газрын битүү моддыг хэдхэн хоногийн дотор  арзайж хэрзийсэн хожуул, хаа сайгүй ухсан нүх, овоолсон шороо болгоод зогсохгүй, алдарт Енисей мөрний гол цутгал Тэнгисийн голын эх болох Ногоон голын  амийг таслахаа шахсан удаатай.

Ийм тохиолдолд хичнээн тусгай хамгаалалттай газар байгаад ч тэнд хууль бусаар үйл ажиллагаа явуулж буй нинжа нарыг тараах, хорь, гучин мянган төгрөгөөр торгохоос өөрөөр тооцох хариуцлага эрх зүйн зохицуулалт өнөөдөр манайд алга. Ийм байхад алт илэрсэн тусгай хамгаалалттай газруудаа төр хамгаалж чадна гэсэн баталгаа байна уу. Сүүлийн үед бас нэгэн жишээ Ноён уул болоод байна. 

Ноён уул нь Хэнтийн нурууны үргэлжлэл, олон бэсрэг уулсаас бүрдсэн. Сэлэнгэ аймгийн Мандал сум, Төв аймгийн Борнуур, Батсүмбэр сумын нутаг дэвсгэрийг дамнасан том нуруу. Өнгөрсөн зууны эхээр оросын геологич энэ уулын Сүжигт, Зурамт, Хужиртын амнаас Хүннүгийн булшийг нээж олсноор өнөөдөр Ноён уул Монголын төдийгүй дэлхийн археологийн түүхэнд тэмдэглэгдсэн.

Дээрх Хүннүгийн булш илэрсэн Ноён уулын өвөр талын Сүжигт, Хужирт, Нурамт гэх гурван амын 129 га газрыг ШУА-ын Түүх, археологийн хүрээлэнгийн хүсэлтээр Засгийн газар 2012 онд улсын тусгай хамгаалалтад авч, 2014 оны 10 дугаар сард ЮНЕСКО-гийн шинжээчид Монголд ирж Дэлхийн өвийн урьдчилсан жагсаалтад бүртгэсэн. Гэвч Ноён уулын хойд талын Гацууртын аманд буй алтнаас болоод төр засаг, иргэний хөдөлгөөнүүдийн дунд өнөөдөр үл ойлголцол үүсээд байна.  

Ноён уулыг бүс нутгаар нь тооцвол Хэнтийн нурууны үргэлжлэл, олон бэсрэг уулсынхаа хамт 650 орчим км газар нутгийг эзэлдэг талаар ШУА-ын Түүх, археологийн хүрээлэнгийн археологчид мэдээлж байсан. Энэ том газрыг Тусгай хамгаалалтад оруулбал өнөөдрийн маргааны гол төв болоод байгаа Гацууртын ам болон бусад 20 ам, тэдгээрийн эргэн тойронд буйалтны лиценз олгогдсон талбай бүгд Тусгай хамгаалалтай болно.

Өнөөдрийн байдлаар тэнд14 компанийн  алтны ашиглалтын 23 лиценз хүчин төгөлдөр хэвээр байгааг АМГ-ын мэдээллээс харж болохоор байна.  Тэд мэдээж бүгдээрээ  олон жил хөрөнгө мөнгөө зарж, хайгуул судалгааны ажил хийсний үр дүнд ашиглалтын  тусгай зөвшөөрөл авсан байж таарна. 

Гацууртын хувьд бол алттай холбоотой бүх мэдээлэл нь ил болж,нинжа нар ч эхнээсээ халдаад орчихсон. Ийм үед Ноён уулыг бүхэлд нь тусгай  хамгаалалтад авах тухай яригдаж буй нь цаашид Тусгай хамгаалалтай газар нутгийн тухай хуулийг сайжруулах, хэрэгжилтэд хатуу хяналт тавихыг хүссэн ч үл хүссэн ч шаардахаас аргагүй болоод байна. Тэртусмаа Гацууртын амын тухайд  алтны асуудлыг нь юуны түрүүнд шийдэлгүйгээр Тусгай хамгаалалтад оруулсан тохиолдолд хууль үйлчилдэггүй хүн сүрэг хэмээн нэрлэгддэг  "нинжа”нар Гацууртын амын  алтыг төдийгүй  Тусгай хамгаалалтад орсон "Хүннү”-гийн булш бунхан бүхий газрыг сүйтгэхгүй гэсэн баталгааг хэн өгөх вэ? 

Магадгүй  хийрхэл, улстөржилтөд автсан иргэний хөдөлгөөн, эх орончийн дүр эсгэсэн тэмцэгчдийн шахалт шаардлагаар УИХ, Засгийн газар үүнийг үл тооцон  асуудлыг шийдвэл Ноён уулыг тусгай хамгаалалтад аваад ч Хүннүгийн булш , Ноён уулын ар, өвөрт байгаа алтыг  хамгаалж үл чадах нь хэдхэн хоногийн өмнөх нинжа нарын нүүдлээс тодорхой харагдлаа.

Өнөөдөр биш ч маргааш Ноён ууланд Улсын тусгай хамгаалалттай ч алтаа ухуулж, байгалиа сүйтгүүлсэн Улаантайгын эмгэнэл, дэлхийд данстай дархан цаазат Богдхан уулыг улаан нүүрэн дээр минь ухаж төнхөж, нүхэлж сүвэлж хуулийг гууль болгож буй гашуун түүх давтагдахыг үгүйсгэх аргагүй юм.

Сүүлийн үед төр засаг нь Тусгай хамгаалалттай уул хайрханууддаа төрийн тахилгын зан үйлийг хийдэг болсон.