- mram.gov.mn
- nea.gov.mn
- keestrackmongolia.mn
- erdenetmc.mn
- southgobi.mn
- mininginvestment.mn
- infomine.mn
- pam.gov.mn
- mn.mno.mn
- mmc.mn
- tsairt.mn
- energyresources.mn
- mongolgazar.mn
- monpolymet.mn
- international.mcs.mn
- erdenesmgl.mn
- tavantolgoi.mn
- mm.gov.mn
- tananimpex.mn
- investor.mn
- entree.mn
- mpi.mn
- absolutemining.mn
- adamasmining.mn
- uuluurhai.mn
- boroogold.mn
- sbt.mn
- ot.mn
- donbass.mn
- tanilgroup.mn
- baganuurmine.mn
- monmag.mn
- mining.mn
- cylpro.mn
- ewater.mn
- mera.mn
- digdog.mn
- guum.mn
- amc.mn
- miningmongolia.mn
- eitimongolia.mn
- mak.mn
- mongoliandiamondtool.mn
- lme.com
- altanrio.com
- bloomberg.com
- infomine.com
- sharyngol.com
- umamisf.com
- cengeolab.com
- noyonshish.com
- zamineservices.com
- tumurlug.e-darkhan.com
- mongolianminingjournal.com
- mnmining.net
С.Чулуунхуяг: Манайд усны хомсдол нүүрлээд эхэлчихсэн
Монголын Усны үндэсний холбооны тэргүүн, доктор, профессор С.Чулуунхуягтай стратегийн нөөц, баялаг болсон усны нөөц, бодлогын хэрэгжилт, ашиглалтын талаар ярилцлаа.
-Манай улсад усны бодлого алдагдсан талаар салбарын мэргэжилтнүүд ярьдаг. Өнөөгийн усны салбарын талаар та өөрийн бодлоо хуваалцахгүй юу?
-Усныхаа асуудлыг гаргуунд нь хаячихсан, бодлогогүй, зохистой бүтэц, судалгаа шинжилгээний хүрээлэн байгууллага ч үгүй тийм орон өнөөдөр манайхаас өөр байхгүй. Сүүлийн таван жилийн хугацаанд 569 нуур алга болж, үүнээс гурав дахин хэмжээний гол, горхи ширгэж, бэлчээрийн хэ дэн мянган инженерийн хийц тэй худаг тоногдож, 100 гаруй услалтын системийн барилга байгууламж газрын хөрснөөс арчигдаж мөн ийм хэмжээний цэвэрлэх байгууламж ажиллагаагаа зогсоосон. Хүн ам цэвэр, эрүүл ахуйн шаардлага хангасан цэнгэг усыг авч ашиглах нь баталгаагүй болсоор байна. Худаг усаа булаацалдаж, усны эх үүсвэрийг санаатайгаар бохирдуулж, зодолдож, талцаж байгаа жишээ орон нутагт олон гардаг боллоо.
– Усны аж ахуйн яам байхад усны талаар төрийн бодлого ямар байсан вэ?
-Гучин жилийн өмнө салбарын хүний нөөц боломжийн, хүн ам, үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн усны асуудлыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр шийдвэрлэдэг, чадварлаг ажилтан, ажилчидтай, мөн Монгол орныхоо усны нөөцийг нэгдмэлээр ашиглах, хамгаалах бодлогыг боловсруулсан, бие даасан яамтай байсан. Шинжлэх ухааны хөгжлийн эрин үе болсонXXI зуунд монголчууд бид юун техник, технологийн шинэчлэлтэй ма на тай усаа ховоодсоор л мянганы босгыг давсан, одоо ч ховоодсоор л аж ахуй гаа эрхэлж байна. Бас нийслэл хот болон аймгийн төвүүдийн бохир усыг цэвэрлэх байгууламжууддаа хөрөнгө оруу лалт хийж чадахгүй, "ан-хилуун” үнэрт нь хээв нэг алхаж байна шүү дээ.
-Оновчтой удирдлагын бүтэц үгүй болохоор тулгамдаж буй асуудал олон байдаг байх даа?
-Салбарыг тамирдуулж байгаа гол хүчин зүйл нь оновч гүй удирдлагын бүтэц мөн. Гидротехник, гидрологи, гидрогео логи, гидромелораци, ус хангамж, ус цэвэрлэгээ гэх мэт 30 орчим мэргэжлээс бүрддэг тус салбарт боловсон хүчний том орон зай үүсээд удаж байна. Энэ байдлаараа явбал удахгүй гаднаас хэдэн арван тэрбум төгрөгөөр ганц хоёр зөвлөх, мэргэжилтэн авч өөрийн орныхоо усны ааш араншин, ямар усаа ууж хэрэглэхээ асууж магадгүй. Эрдэмтэн судлаачдын эзлэх хувь ч доогуур байгаагаас гад на хорвоогийн жамаар цөөр сөөр л байна. Усны салбар олон арван жил хөл дээрээ тэнцэх гэж, олон Засгийн газ рын нүүр харж яваа ч тоймтой бодлогыг цэгцэлсэн, ир гэн бүрт харагдахаар тийм үйл ажиллагаа одоо хүртэл үгүй лэгдэж байна. Энэ жил усны мэр гэжлийн Зураг төсөл, эрдэм шин жилгээний байгууллага үүссэний 50 жилийн ой тохиож байгаа ч, бид хийсэн олон зуун бүтээлтэйгээ архивт л үлдэж, хоцорсон байна. Цөөхөн хэдэн хүн хаа нэг, гэрээт ажилтан маягаар компаниудын за хиалгаар ажиллаж байгаа ч судалгаагүйгээр ямар ч салбарын том хөгжлийг ярих боломж гүй.
– Боловсронгуй бүтэц, менежментийн талаар ярилцах олон тооны хурал, зөвлөгөөн болдог байх. Үр дүн нь чухам ямар байдаг вэ?
-Хааяа зохион байгуулагддаг сайхан сэдэв, ач холбогдол бүхий нэртэй хурал, зөвлөгөөн дээр усныхан бид зурагдсан пянз шиг зовлонгоо ярьж, сал-барынхаа өмнө тулгамдсан асуудлаа хэлэлцдэг ч улам дор дож, эзэнгүйрч байх шиг бодогдоно. 2004 онд Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч Усны агент лагийг байгуулсан ч 2012 онд татан буулгасан. Усны бодлогын хүрээлэнг бас татан буулгалаа. Одоо харин 2012 оны Усны тухай хуульд тусгасан Голуудын сав газрын за хиргааг татан буулгахаар ярьж байна. Одоо хондоо уруул чийглэх устай бай гаагаа хойшид ч байх юм шиг ойлгоод, эсвэл бүүр ойлгохгүйгээр энэ салбарыг өнөөгийн улс төрийн удирдлагууд эзэнгүйдүүлж байгаа юм.
-Таны бодлоор манайд усны хомсдол нүүрлэх болов уу. Хугацааны хувьд хэзээнээс бол?
-Усны хомсдол нүүрлэх үү гэвэл тийм гэж хариулна. Улс орны хөгжлийг хангахад их олон сайхан бүтээн бай гуулалтын тухай хөтөлбөр, тө лөвлөгөө ярьж, зарим нь хэрэгжиж байна. Тухайлбал, уул уурхайн олон ордыг ашиг лаж байгаа, цаашид ч нэ мэгдэх болно. Мөн хэдэн зуу, мянгаар тоологдох айлын орон сууц, олон нийтийн барилга, үйлдвэрлэлийн цогцолбор төс лийн хүчин чадлаараа ашиг лалтад орох тохиолдолд хэрэглэгчдийг усаар хангах, түүнд шинжлэх ухааны үн дэс-лэлтэйгээр хандах, шийдвэрлэхэд асуудал гарч ирэх болно. Манай орон бусад улс тай харьцуулахад усны багавтар нөөцтэй орны тоонд тооцогддог. Хугацааны хувьд хэдийд болохыг хэлж чадахгүй ч өнөөдөр усны хомс дол бидэнд нүүрлээд эхэл сэн гэж бодож сууна. Өөр нэг анхаарах ёстой зүйл нь өнөө дөр дэлхий даяр ан хаарч буй уур амьсгалын өөрчлөлт, ду лаарлын асуудал юм.
– Таны яриад байгаа уур амьсгалын дулаарлын нөлөө манай улсын усны нөөц, эдийн засагт хэрхэн нөлөөлөх бол?
-Уур амьсгалын дулаар-лын нөлөөлөл нь өнөөдөр иргэн, айл өрх бүрт мэдрэгдэж, бид бүхний ахуй амьдралд өөрчлөлт өгч байгаа нь маргашгүй үнэн юм. Судалгааны томилолтоор хөдөө орон нутгаар явахад байгалийн үзэсгэлэнг бүрдүүлж, дэлгэсэн цэнхэр хадаг шиг мяралзан урсдаг гол, рашаан булаг, шанд ширгэсэн байгааг харахад сэтгэл бачуурдаг. Ой мод дуртай газраа ургаад байдаггүй. Хөрсөн дор цэвдэг хайлахад ойн зах түүний хил хязгаарыг даган гэдэргээ шилж дэг. Үүний жишээ бол монголчууд бидний бахархал, цэвэр усны ихээхэн нөөц болох Хөвсгөл нуур, түүнийг эмжин байгаа ой, мод ямархуу шилжилт хийснийг харж болно. Өнөөдөр мөстөл, мөсөн голын гэсэлт эрчимтэй явагдаж, нуу рын усны эзлэх талбайн хэмжээ1209 км квадратаар хорогдож, ширгэлээ. Сүхбаатар аймгийн Ганга нуурт ширгэх аюул нүүрлээд байна. Энэ жил хэт халалтаас шалтгаалан ургац алдсан. Цаашид ч 2011-2030 оны дундаж түвшинд 13, түүний дотор газар тариалангийн бүс болон төв бүсийн өмнөд хэсгээр 24-33 хувиар ургац буурах, мал аж ахуйн бэлчээрийн доройтол, цөлжилт нэмэгдэж хүндрэх төлөв тэйг судлаачид гаргаад байна.Уур амьсгалын энэхүү өөрчлөлтийн нө лөө гөөр усны хомсдол үүсэх, ундны усны баталгаат чанар алдагдах, хүртээмж нь буурах, усны түвшин доошлох, үер усны аюул нэмэгдэх, хүн амын дунд өвчлөл болон ядуурлын төвшин өсөх зэрэг нийгэм, эдийн засаг, байгаль орчны бү хий л салбарт хүндрэл учруулах магадлалтай.
-Манай улс үүнээс сэргийлэх талаар ямар үйл ажиллагаа хэрэгжүүлж байна вэ?
-Олон улс орнууд өөдөөс ирж буй энэ дулаарлын нөлөөг яаж хохирол багатай угтах, түүнтэй хэр хэн дасан зохицох усныхаа нөө цийг ямар арга замаар хамгаа лах талаар хуульч лаад, үйл ажил лагаагаа хэрэг жүү лээд эхэлсэн. Тухайлбал, Австрали, Хятад зэрэг олон улс "Усны нөөц, уур амьсгалын өөрчлөлт ”үндэсний бод логын баримт бичгээ 2011 онд боловс руулсан байдаг. Шинжлэх ухааны үндэслэл, судалгаа, зураг төсөлгүй, усны нөөцийнхөө хэмжээг тоо цохгүйгээр хөгжил ярьдаг цорын ганц улс манайх л байх шиг байна. Улс орнуудын нийгмийн тогт воргүй байдал нь дан ганц сан хүү, мөнгөн дээр биш түүнийг бүр дүүлэгч гол бая лаг усны нөөцийн зохистой менежмент, хуваарилалт, ашиглалт гэж боддог. Тиймдээ ч ус хаана дуусна, амьдрал тэнд төгсөнө гэж ярилцдаг бололтой. Эцэст нь бурхнаас биш, төрийн түшээдээс усны салбарын оновчтой бүтцийг, тодруулбал, Усны яамыг хэрэгжүүлэгч агентлаг, хүрээлэн, төвтэй нь байгуулаад өгөөч ээ гэж гуйя.
Д.Мөнхжаргал
URL:
Сэтгэгдлүүд:
Сэтгэгдэл нэмэх
Санал асуулга
Тавантолгойн хувьцааг иргэдэд бэлнээр тараах нь зөв үү?
| Нью йоркын хөрөнгийн бирж | ||
| Нэр | Хаалт | Өөрчлөлт |
| BHP Billiton Ivanhoe Mines |
90.53 23.3 |
1.44 0.00 |
| Австралийн хөрөнгийн бирж | ||
| Нэр | Хаалт | Өөрчлөлт |
| General Mining Corp Aspire Mining Limited |
0.145 0.52 |
0.00 -0.02 |
| Лондонгийн хөрөнгийн бирж | ||
| Нэр | Хаалт | Өөрчлөлт |
| Petro Matd Limited polo Resources Limited |
123.5 5.4 |
0.00 0.02 |
| Хонконгийн хөрөнгийн бирж | ||
| Нэр | Хаалт | Өөрчлөлт |
| Mongolian Mining Corporation Mongolia Energy |
9.59 1.14 |
0.00 -0.06 |
| Торонтогийн хөрөнгийн бирж | ||
Вэб сайтыг Aureola
