-Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалт ямар хугацаанд үргэлжлэх вэ. Санхүүжилт нь хэзээнээс орж ирэх болон валютын ханшид хэрхэн нөлөөлөх талаар тооцож үзсэн үү?
Б.БЯМБАСАЙХАН: -Гүний уурхайн бүтээн байгуулалтад зориулж олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагуудаас зээлийн багц авч байна. Тус багцын 4.4 тэрбум ам.доллар нь тэр чигтээ энэхүү бүтээн байгуулалтад зориулагдана. Далд уурхайн ажлын хувьд 5-7 жилийн хугацаанд хийх төсөөлөлтэй байгаа. Хамгийн гол нь энэхүү бүтээн байгуулалтыг хийж дуусгахад 6-7 тэрбум ам.долларын зардал гарна. Түүний тодорхой хэсгийг ийнхүү зээлийн хэлбэрээр санхүүжүүлж байгаа нь энэ юм. Дулааны улирал буюу барилгын ажил эхлэх үеэр Оюутолгойн гүний уурхайн бүтээн байгуулалтын том гэрээнүүд зурагдаж, зээлийн санхүүжилт хийгдээд явна.

Да.ГАНБОЛД: -Зэсийн үнэ уналаа гэхэд алтаар нөхөөд явах боломжтой. Оюутолгойн ордын нэг онцлог бол энэ. Харамсалтай нь алтны ихэнх хэсэг нь гүний уурхайд байна. Мэргэжлийн хүмүүсийн хэлж байгаагаар 200 км гаруй хонгилуудыг эхний ээлжид ухна. Энэ бол ганц нэг сар хийгээд дуусчих ажил биш. 3-4 жил болох байх. Тийм болохоор өнөө, маргаашийн валютын ханштай холбон тайлбарлаж, асууж болохгүй зүйл. Ам.долларын ханш ганц ордоос шалтгаалж өөрчлөгдөхгүй.

-Зэсийн үнэ дэлхийн зах зээлд зогсолтгүй буурсаар байгааг эдийн засагчид сануулсаар байна. Үнийн хувьд буцаж сэргэх хандлага байгаа юу. Оюутолгойн гүний уурхайн хөрөнгө оруулалтыг үүнтэй уялдуулж авч үзсэн байх?

Б.БЯМБАСАЙХАН: -Өчигдрийн байдлаар Лондонгийн металын бирж дээрх зэсийн үнэ 4609 ам.доллар байна. Сүүлийн хэдэн жил ийм бага хэмжээнд хүрч байгаагүй. Бидний гаргасан төсөөллөөр 2016 оны эцэс, 2017 эхээр олон улсын зах зээл дэх зэсийн нийлүүлэлтэд тодорхой хэмжээний хомсдол бий болохоор харагдаж байгаа. Үүнтэй уялдуулан "Оюутолгой” компани санхүү, орлогын төлөвлөгөө гаргасан. Ер нь олон улсын зах зээл дэх зэсийн үнэ маш олон хүчин зүйлээс хамаарч хэлбэлзэж байгаа. Тиймээс бидний хамгийн гол зорилго бол нэгэнт дэлхийн зах зээлийн үнийг тогтоож чадахгүйгээс хойш Монголд Улсад үйл ажиллагаа явуулж буй зэсийн баяжмал боловсруулах, экспортлогч компаниудынхаа зардлыг багасгахад тодорхой анхаарал хандуулах ёстой.

Да.ГАНБОЛД: -2016, 2017, 2018 онуудад зэсийн ханш нэлээд тогтворжино. Хэдийгээр 2011 оноос хойш тасралтгүй унаж байгаа ч, тэг төгрөгт хүрнэ гэж байхгүй шүү дээ. Зэсгүйгээр хүн төрөлхтөн амьдарч чадахгүй гэдгийг ч хүн бүр мэдэж байгаа байх. Харин үнэ, ханш яаж хэлбэлзэж, хэрхэн өөрчлөгдөх вэ гэдэг дээр судалгааны байгууллагууд тооцоо хийсээр байгаа. Хамгийн бодитой судалгаанаас харахад 2018, 2019 он гэхэд зэсийн үнэ баталгаатай өснө. Яагаад гэвэл дэлхий дээр зэс олборлодог компаниуд нүүрснийх шиг тийм ч олон биш шүү дээ. Алт ч мөн ялгаагүй.

-34 хувийг эзэмшигч Монголын тал үр ашгаа хэзээнээс хүртэж эхлэх юм бэ. Түүнээс гадна Монгол Улсын Засгийн газрын өр дахин нэмэгдлээ?
Да.Ганболд: -Нэг л зүйлийг ойлгох ёстой. 4.4 тэрбум ам.долларын зээлийн гэрээ зурагдсаны маргааш эсвэл ирэх хавраас шууд үр өгөөжөө өгөөд эхэлнэ гэж байхгүй. Хоёр хоногийн өмнө зурсан гэрээ бол дор хаяж 20-30 жилийн хугацаанд Монгол Улсын хөгжлийг тогтвортой байлгах, янз бүрийн хямралын шинжтэй үзэгдлүүд, эдийн засгийн зарим нэг савалгаа зэргээс хамгаалах чухал ач холбогдолтой зүйл юм. Хамгийн гол нь Оюутолгой гэх том ордын үр нөлөө нь удаан жилээр Монгол Улсын хөгжлийг тогтворжуулна. Үр өгөөжийн хувьд бидний өртөг, зардал нэлээд хэтэрсэн байгаа. Үүнээс болж нэлээн олон жилээр хойшилсон. Гэхдээ зардлаа хэмнээд, цаг алдалгүй гүний уурхайн ажилдаа ороод явбал магадгүй Оюутолгойн жишгийг дагаад гадаадын өөр томоохон хөрөнгө оруулалтууд орж ирснээр 30 гаруй жилийн дараа авах ногдол ашгийг нөхөх боломжтой болж байна.

Б.БЯМБАСАЙХАН: -Энэ жил "Оюутолгой” компани улсын төсөвт 560 орчим тэрбум төгрөгийн орлого төвлөрүүлсэн байна. Түүнээс гадна Оюутолгой ордын төслийн санхүүжилттэй холбоотойгоор нэмж 140 тэрбум төгрөгийн татвар төлсөн. Дотоодын худалдан авалтад зориулан 2015 онд одоогийн байдлаар 450 орчим тэрбум төгрөг зарцуулсан байна. 2010 оноос тооцвол нийт 5.5 орчим тэрбум ам.долларыг дотоодын бүтээн байгуулалт, үйл ажиллагаанд зарцуулсан. Шууд болон гэрээт байдлаар 6400 хүн ажиллаж байна.

-Өмнө нь АНУ-ын нэгэн компаниас зөвлөгөө авна гэж 17 тэрбум төгрөг төсөвт тусгаж байсан. Энэ оны төсөвт тусгасан зүйл байгаа юу?
Да.ГАНБОЛД: -Байхгүй. Тухайн үед зөвлөгөө авах шаардлагатай гэж үзэн 10 сая ам.долларын төсөв батлагдсан юм. Манай улсын хуулиар 30 хувийн татвар аваад, үндсэндээ долоон сая ам.доллар юм. Түүнээс зарцуулсан нь 50 хувьд ч хүрээгүй байгаа. Үлдсэн мөнгийг Монгол Улсын өөр томоохон төслүүдэд зарцуулахаар бодоод, тооцоод явж байгаа.

Г.Балжинням /ҮНДЭСНИЙ ШУУДАН/