- Гацууртын ордыг аэдийн засгийн эргэлтэд оруулах тал дээр Мандал сумын иргэд ямар байр суурьтай байгаа бэ? 

- Гацууртын ордыг ашиглах тал дээр иргэд олон янзын байр суурьтай байна. Эдийн засгийн хүндрэлтэй байгаа өнөө үед уурхай ашиглалтад орвол хэдэн хүн ажилтай болох юм, нутаг орондоо ашгаа хэрхэн өгөх вэ, эргээд нөхөн сэргээлт хийх юм уу гэж асуусан хүмүүс ч бий. Зарим хэсэг нь тахилгатай уул усаа хэзээ ч ухуулахгүй гэж эсэргүүцэж байна. Төрийн шийдвэрийг гүйцэтгэгч байгууллагын хувьд  ерөнхийдөө хуулиа хэрхэн батлагдахыг хүлээж байна. 

-  Ноён уулын нөхцөл байдал ямар байна вэ?

- Ер нь нөхцөл байдал нэлээд хүнд байдаг. Одоо харин  хүйтэн сэрүүний улирал тул  зарим хүмүүс явж, жаахан татраад байна. Нинжа нар орж ирснээс хойш бид 50 гаруй удаа тараасан, зургаан сая төгрөгийн торгууль оногдуулсан. Ноён уулын хамгаалалтад зориулж орон нутгаас 50 сая төгрөг гаргачихаад байна.Энэ бүхнийг орон нутгийн хэмжээнд зохицуулаад явахад хүндрэлтэй байдаг. Улсын төсөвт Ноён уулыг хамгаалах чиглэлд хөрөнгө мөнгө  хуваарилаагүй.

Өнөөг хүртэл орон нутгаас тодорхой зардал гаргаад дөрвөн сарын хугацаанд хамгаалах ажил зохион байгуулаад, хууль хүчнийхэн, орон нутгийн байгаль хамгаалагчид өдөр шөнөгүй харж, сахиад сууж байна. Ноён уул руу зорьж ирж буй хүн бүр л үнэхээр 80 тонн алт байгаа юм бол амьжиргаагаа залгуулчих юмсан гэсэн бодолтой ирцгээдэг.  Нутгаг нутгаас хүмүүс ирдэг байгаа. Яг ийм байдлаар Ноён уулыг цаашид  орон нутаг хамгаалаад байж дийлэхгүй.  Тусгай хамгаалалтад авах юм уу, эдийн засгийн эргэлтэд оруулах юм уу гэдгээ  л хурдан шийдэх хэрэгтэй байгааг юм. 

- Нинжа нар амь насаа алдаж байна, гэмт хэрэг цөөнгүй гарлаа  гэх мэдээлэл түгсээр байдаг. Энэ төрлийн хэргүүд сүүлийн үед дахин гарсан уу? 

- Ноён ууланд дөрвөн хүн нас барсан. Нэг хүний биеийн байдал анхнаасаа тааруу байснаас болоод нас барсан. Хоёр нь нүхэнд дарагдсан, нөгөө нэг нь хүний гарт амиа алдсан. Орон нутаг чадлаараа ажиллаад байгаа хэдий ч олон хүний урсглалыг дийлэхгүй байна. Нинжа нар ирснээс хойш манай суманд гэмт хэргийн гаралт 15 хувиар өссөн байгаа.  Алт ухах гэж ирсэн нинжа нар  энэ тэнд бүгэж байгаад дандаа ууланд шөнөөр очиж байна. Тэгээд мод хөрөөдөөд гал түлдэг. Энэ үйлдэлд нь торгууль тавих ямар ч аргагүй. Байгаль хамгаалагчид очоод шаардлага тавихаар би огтлоогүй тэнд уначихсан байсан модыг авсан гэдэг. Байгаль хамгаалагчдад ямар ч баримт байхгүй учир хариуцлага тооцох эрх байдаггүй.  Хамгаалалтын хүмүүс рүү харуй бүрийд чулуу шидэж гэмтээдэг. Хаанаас хэн шидээд байгаа нь мэдэгдэхггүй. Өглөө хөөгөөд явуулахаар шөнө давхиад ирдэг. Ийм л зовлонтой нөхцөл байдал үүсчихээд байна.  Хамгийн гол нь гэмт хэргийн шинж чанартай үйлдлүүд эргээд эзэнгүй, нотлох баримтгүй болчихоор зохих арга хэмжээг ч авч чадахгүй байна.   

- Гацууртын ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах хуулийн төсөл яригдаж байна. Орон нутгийн зүгээс ямар заалтуудыг онцгойлон тусгах хүсэлтэй байгаа бэ? 

- Хуулийн төслийн талаар надад одоогоор ямар ч мэдээлэл алга. Тиймээс тодорхой хэлж мэдэхгүй байна. Мэдээж ашиглах дээрээ тулбал хамгийн  түрүүнд орон нутагт  ажлын байр нэмэгдүүлэхээс өгсүүлээд ирэх үр ашиг нь өндөр байлгахыг хүснэ. Цаашлаад нөхөн сэргээлтийг хэрхэн хийх асуудлыг зайлшгүй хянан үзэх хэрэгтэй. Иргэд хуулийн төсөлтэй танилцаж, мэдээллээр хангагдсан хойноо шийдвэрт хүрэх болов уу?

- Орон нутгийн иргэдийн тархийг зориуд угааж, Гацууртыг ашиглах тал дээр турхирч байгаа гэх мэдээлэл явсан. Энэ ер нь хэр бодьтой юм бэ? 

- Миний мэдэхээр лав тийм асуудал байхгүй. Харин ч ашиглуулахгүй байх өнцөгөөс нутгийн иргэд хандсаар ирсэн. Тэр ч байтугай   иргэд орон нутгийн захиргааг ажлаа хийхгүй байна, Гацууртыг гадныханд зарчихлаа гэж хүртэл хардаж сэрддэг. Хамгаалалалтаа сайжруулах тал дээр иргэд байнга гомдол мэдүүлдэг. Орон нутгийн удирдлага дээр Гацууртаа ер нь ухуулчихъя гэсэн бичиг бариад орж ирсэн хүн байхгүй. Зүгээр ярьж байхад одоо ингэж эзэнгүй байлгаж байхаар төр хурдан шийдвэрээ гаргаж, нинжа нараас Ноён уулыг салгаж аваасай гэх хүсэлтэй иргэд байгаа нь бол үнэн. 

- Ярилцсанд баярлалаа. 

Ж.Мядагбадам