Жил бүр хэдэн мянган тонноороо бий болдог цацраг идэвхт хаягдлыг зайлуулах нь цөмийн эрчим хүчний салбар үүссэн цагаас л асуудал болж ирсэн. Тэгвэл энэхүү хаягдлыг Өмнөд Австрали муж улс нутаг дэвсгэртээ булшлах нь зөв, эсэх асуудлаар даваа гарагт санал хуваагдав. Засгийн газар импортын цөмийн хаягдлыг хүлээн авч булшилснаар жил бүр таван тэрбум австрали доллар буюу 3.5 тэрбум ам.долларыг муж улсын төсөвт төвлөрүүлэх боломжтой талаар тайлан гаргаснаа танилцуулжээ. Тайланд "Улсын төсөвт хөрөнгө төвлөрүүлэх зорилгоор 2020 оныг дуустал хаягдлын нэгдсэн хадгалалт бүхий байгууламжийг бий болгож, ашиглах боломжтой” хэмээн бичжээ. 

Дэлхийн өндөр түвшний цөмийн хаягдлын 13 хувийг шийдэх уг байгууламжийг ашигласнаар бусад улс орны хувьд хамгийн хүндрэлтэй бэрхшээлийг нь шийдвэрлэхэд дэм болохын зэрэгцээ санхүүгийн үлэмж ашиг олох нь Австралийн нэр хүндэд сайнаар нөлөөлнө гэж дээрх тайланд дурдсан байна. 

Өмнөд Австрали муж улсын эрх баригчдаас гаргасан уг тайлан цөмийн эрчим хүчний эсрэг хэдэн арван жил үргэлжилсэн олон нийтийн эсэргүүцэлд эерэг хариу өгөх гэсэн арга зам юм. Нөгөөтэйгүүр уул уурхай, аж үйлдвэрийн салбаруудын уналтаас үүдсэн эдийн засгийн хүндрэлийг даван туулах гарц хэмээн үзжээ. Цөмийн хаягдал булшлах тухай уг санаачилгад Австрали улсын Ерөнхий сайд Малкольм Тернбулл нааштай байр суурь баримталж буйг эх сурвалж хэлсэн байна. Ураны нөөцөөрөө Авсрали дэлхийд гуравдугаарт бичигддэг. Гэвч олон нийтийн эсэргүүцлээс гадна байгалийн хий, нүүрс зэрэг эрчим хүчний эх сурвалж бүхий олон төрлийн нөөцөөр баялаг тул өнөөг хүртэл цөмийн эрчим хүчний салбарыг хөгжүүлээгүй явж иржээ. 

Энэ талаар Хатан хааны тусгай эрх бүхий төлөөлөгч, Өмнөд Авсрали муж улсын амбан захирагч асан Кевин Скарс "Ихэнх улс орон газар зүйн хувьд цөмийн хаягдлаа булшлах боломжгүй байдаг. Харин бид цацраг идэвхт хаягдлыг асар гүнд булшлах ёстой гэдэгт санал нэгдэх учиртай. Ингэхдээ хор аюулыг нь олон зуун мянган жилийн турш байгаль орчноос ангид байлгахаар булшлах хэрэгтэй” хэмээн хэвлэлийн бага хурлын үеэр мэдэгджээ. 

Өнгөрсөн жилийн байдлаар дэлхий даяар дахин боловсруулсан болон өндөр түвшний цөмийн хаягдал 390 мянган тонн, дунд түвшний цацраг идэвхт хаягдал 9.9 сая шоо метрийг булшилжээ. Эдгээрийн ихэнхийг илүү аюулгүй, урт хугацааны, хуурай агуулахад бус, тухайн цөмийн реакторын хөргөх цөөрмийн ойр орчимд булшилдаг байна. 2090 он гэхэд Энэтхэг, Хятад, Их Британийн цөмийн эрчим хүчний хаягдал одоогийнхоос гурав дахин ихэснэ хэмээн мэргэжилтнүүд тооцоолж буй. 

Харин Өмнөд Австрали муж улс цөмийн хаягдлыг урт хугацаанд, аюулгүй булшлах хамгийн боломжтой газар болж буйг тус улсын Засгийн газрын тайланд тодотгожээ. Газар зүйн орчин тогтвортойн дээр газар хөдлөлийн түвшин маш бага, хуурай уур амьсгалтай, улс төрийн хувьд тогтвортой тул урт хугацааны гэрээ байгуулах боломжтой юм.

Швейцарийн олон улсын UBS банкны мэргэжилтэн Дэниел Морган цөмийн хаягдал булшлахад Австрали шиг тохиромжтой газар байхгүй гээд "Өмнөд Австрали муж улс уул уурхайн салбарын уналттай холбоотойгоор орлогын өөр эх үүсвэр эрэлхийлж байгаа” хэмээн тодотгосон байна. 

2011 онд болсон Фүкүшимагийн цөмийн реакторын ослын дараагаар ураны үнэ түүхий эдийн зах зээлүүдэд тасралтгүй унаж буйтай холбоотойгоор BHP Billiton Өмнөд Австрали муж дахь зэс, ураны Olympic Dam-ын олон тэрбум ам.долларын өргөжүүлэлтээ хойшлуулаад байна. Үүнээс гадна тус мужийн ураны хоёр ч уурхайн үйл ажиллагаа зогсоод байгаа юм.

Өмнөд Австрали муж улс цөмийн салбарыг хөгжүүлэхээр оролдож байгаа нь байгаль орчны хөдөлгөөнийхний зүгээс хатуу эсэргүүцэлтэй тулгарах нь мэдээж. 

"Эх дэлхийн найзууд” хэмээх цөмийн эрчим хүчний хөдөлгөөний гишүүн Жим Грин "Австралид ямар улс цөмийн хаягдлаа булшлах, хэр хэмжээний мөнгө төлөх талаар тайланг бэлтгэсэн албаныхан мэдэхгүй байна. Тэдний тайланд хэдий хэмжээний орлого олохоо тайлбарлах үндэслэл алга” хэмээв.

Жейми Смит 

Засгийн газрын мэдээ