Rio Tinto группийн зэсийн бизнесийг сүүлийн гурван жилийн турш толгойлж буй 44 настай франц эр долдугаар сард Сэм Уолшийн орыг залгах болсонтой уялдан завгүй байна. Зэс нь Rio-гийн хувьд өсөлтийн түлхүүр. Тус компани орлогынхоо ихэнхийг төмрийн хүдрээс олдог ч таваарын үйлдвэрлэлд үлэмж хөрөнгө оруулдаг үе үндсэндээ төгслөө.

Rio дараагийнхаа хөрөнгө оруулалтыг хөнгөн цагааны түүхий эд бокситод зориулахаар болоод байгаа юм. Харин зэсийн хувьд үйлдвэрлэл нь дэлхийн хэмжээнд буурснаар ойрын хоёроос гурван жилд үнэ сэргэнэ хэмээн тус компани үзэж байна. "Бид зэсийн бизнесээ цаашид өргөжүүлэх төлөвлөгөөтэй” хэмээн албан тушаалаа хүлээлгэн өгөх нь тодорхой болсны дараа энэ сард ноён Уолш мэдэгдсэн.

Түүний төлөвлөгөө франц залгамжлагч, ноён Жак-д (Жан-Себастьян Жак) учир шалтгааны ач холбогдолтой. Хаана, хэзээ хөрөнгө оруулах нь ноён Жакийн цаашдын манлайллыг тодорхойлогч хүчин зүйл болж өгнө.

Тэрбээр Rio-гийн зэсийн бизнесийг шинэчлэн өөрчилж, Австрали, АНУ дахь зэсийн жижиг уурхайнуудыг зарж, Аляск, өмнөд Ази дахь удаашралтай төслүүдийг бүрмөсөн зогсоосон. Үлдсэн нь "4+2” гэсэн томьёололтой. Үүнд тус группэд бүхлээрээ болон хагас харьяалагддаг дөрвөн том уурхай, ашиглаж хараахан эхлээгүй хоёр нөөц багтана. Гэхдээ зарим төслийг хэрэгжүүлэхэд хөрөнгө оруулалт шаардлагатай байгаагаас нийтдээ зургаа хүрэхгүй ч байж болзошгүй. Үйлдвэрлэлийн шинэчлэл дуусмагц уг хоёр уурхайн олборлолт өсөх ёстой.

Харин Rio-гийн Ази дахь хоёр эзэмшил асуудалтай. Нэг нь Монгол дахь Оюутолгойн зэсийн баялаг орд. Тус групп нь Канадын Turquoise Hill Resources- ийн 51 хувийг эзэмших замаар Оюутолгойд хяналтаа тогтоодог. Үүний дүнд Rio нь уурхайн олборлолтын 34 хувийг эзэмших эрхтэй.

Ноён Жак тус уурхайн илүү ашигтай хоёр дахь шатны төслийг хэрэгжүүлэхээр өнгөрсөн онд Монголын Засгийн газартай хэлэлцээр байгуулсан. Гэвч шинээр нэмэгдэж буй таван тэрбум ам.долларын санхүүжилт Rio-гоос тусдаа өнгөрсөн. "Rio-д өөрийнх нь зэсийн бизнес хангалттай олон” хэмээн өгүүлж буй Nomura-гийн шинжээч Патрик Жонс тус групп Оюутолгойд гаргах зардлаа багасгах ёстой хэмээн үзэж байна.

Rio-гийн Ази дахь зэсийн бас нэг хөрөнгө нь Индонезид Freeport McMoRan-ы эзэмшдэг Грасбергийн уурхай. АНУ-ын олборлогч, газрын тос үйлдвэрлэгч компанитай байгуулсан гэрээгээр Rio нь 2021 он хүртэл Грасбергийн олборлолтоос багахан хувийг, 2021 оноос хойш нийт олборлолтын 40 хувийг эзэмшинэ.

Rio-гийн "+2”-ын хувьд, ажиллуулах зөвшөөрөл одоо л авах гэж буй, Аризон дахь Resolution Copper болон Перу дахь La Granja уурхайнууд багтана. Уг хоёр уурхай аль аль нь ажиллаж эхлэх хүртэл олон жил шаардлагатай.

"Rio-д сунжирсаар ирсэн зэсийн өөр бизнес байгаа ч хэдэн жилдээ ашиглалтад оруулж амжихгүй тул олборлолт нь яг ойрын үед өсөхгүй болов уу” хэмээн RBC Capital Markets-ийн шинжээч Тайлер Брода өгүүлэв. Худалдаж авах замаар хугацааг богиносгож болохгүй гэж үү? Тurquoise Hill дэх хувиа ихэсгэх замаар Оюутолгойгоос ахиухан хүртэх маргаантай сонголт бий. Гэхдээ ноён Жак Монгол дахь Rio-гийн хувийг ихэсгэх асуудалд тун болгоомжтой хандах төлөвтэй байна.

Зэс, газрын тосны үнэ унаснаас хойш Freeport-ын санхүү хүндэрч Grasberg-ийг оролцуулаад ямар ч хөрөнгөө зарж болзошгүй эрсдэлтэй нөхцөл үүслээ. Гэвч Индонезид улс төрийн цогц бодлого үйлчилдэг тул Grasberg-ийг мэдэлдээ авах тохиолдолд уг уурхайн ашиглалтыг эртнээс шүүмжилж ирсэн байгаль хамгаалах болон хүний эрхийг хамгаалах хөдөлгөөн өрнүүлэгчдийн зүгээс Rio-д эсэргүүцэл үзүүлж болзошгүй.

"Freeport-той наймаалцаж Grasberg-ийг мэдэлдээ авах боломж бий. Сайн хөрөнгө хэдий ч толгой өвтгөсөн асуудал ихтэй учраас Rio дурлах болов уу даа?” хэмээн Liberum-ын шинжээч ноён Ричард Найтс асуулт тавьж байлаа.

Rio-гийн хувьд бэрхшээл нь олон жилийн турш хямд өртгөөр олборлох боломжтой аварга хөрөнгийн тоо хязгаартай байгаа явдал. "Ийм шаардлагад нийцсэн уурхай тийм ч олон бус” хэмээн ноён Брода өгүүлсэн юм.

Barclays-ийн шинжээчид саяхан орлого сайтай зэсийн уурхайн жагсаалт гаргахдаа Чилийн төрийн өмчийн Codelco уул уурхайн группийн эзэмшдэг, Rio худалдаж авах боломж багатай уурхайнуудыг хасаж тооцсон.

Уг жагсаалтад мөн л Freeport-ын эзэмшдэг, Перу дахь Cerro Verde хэмээх томоохон уурхай багтлаа. Уг уурхай нь Rio-гийн сонирхлыг татаж дөнгөх хөрөнгө болж чадах ч үнэ хэт өндөр. "Үнэ уначихаад байхад ч зэсийн уурхайг өндөр үнээр арилждаг. Үнэ хямд атлаа нэгдүгээр зэрэглэлд багтдаг л бол зэсийн уурхай худалдаж авах наймаа хийж л таарна. Гэвч одоогийн нөхцөлд зах зээл дээр ийм уурхай алга” хэмээн ноён Брода өгүүлж байлаа.

Rio-гийн сонирхлыг татах наймаа бүхэн гол өрсөлдөгч ВНР-д хамаатай гэж үзэж буй ноён Жонс "Зарим уурхайн хувьд худалдан авах ашиг сонирхол давхцах эрсдэл бий” хэмээн анхааруулав. Юутай ч долоон жилийн өмнө хэт өрөнд баригдаж байсан гашуун сургамж бүхий Rio аварга цар хүрээтэй наймаанд болгоомжтой хандсаар байх бололтой. Уг шалтгаанаар ноён Жакийн зэсийн сонирхол ч тодорхой хязгаартай байгаа юм.

"Rio ногдол ашгаа багасгасан ч төмрийн хүдрийн үнэ тонн нь 35 ам.доллараас доош хэвээр хэдэн жил үргэлжлэх аваас тайлан тэнцэл дахиад л хэцүүднэ. Ийм ч учраас Rio амбийцтай наймаанд хэт хутгалдахгүй болов уу. Хувьцаа эзэмшигчид ч үүнд бэлэн бус байна” хэмээн тэрбээр өгүүлж байна.