Чацарганы оргилуун дарснаас Эрдэнэтийн зэсээр хийсэн уртасгагч хүртэл 

Эх орны үйлдвэрлэл эхнээсээ импортыг орлож, гадаадын бүтээгдэхүүнээс дотоодын зах зээлээ эргүүлэн авч буй жишээ олон бий. Том гэгчийн "гахай” чирэн, хил дамнан наймаа хийж, хэд нугалсан ашиг хүртэхийг л бизнес хэмээн ойлгож байсан монголчууд одоо бүтээхийн ид шидийг ухаарч, аж үйлдвэрийн зүг эргэлт буцалтгүй алхлаа.

Өрхөөс эхлээд үндэсний хэмжээний компаниуд хүртэл үйлдвэржих хөдөлгөөнд нэгдэж, цөм бүтээхийн хүсэлд автаж буй. Энэ хөдөлгөөн эх орон даяар өрнөж байна. Монголын баруун хязгаарт чацарганаар шампанск буюу оргилуун дарс нэрж байна. Нийслэлд ч тэр бүр нэрдэггүй энэ идээг алс баруун хязгаарт үйлдвэрлэж эхэлжээ.

Тэгвэл Эрдэнэтийн зэсээр эрчим хүч түгээж байна. Эрдэс баялгаа түүхийгээр нь бус эцсийн бүтээгдэхүүн болгохыг монголчууд мөрөөдсөөр ирсэн. Тэгвэл энэ хүсэл эх нутгийн хойд хязгаарт биелж байна. "Засгийн газрын мэдээ” сонин "Бүтээлч Монгол” буландаа Монгол орон даяар эрчээ авч буй үйлдвэрлэлийг онцлон хүргэж байна.

ХӨДӨӨД ҮЙЛДВЭРЛЭЛ ЭРХЛЭХ БОЛОМЖ БИЙ

Говь-Алтай аймгийн "Ентүм” компани "Алтай” нэрийн оргилуун дарс үйлдвэрлэж байна. Энэ оргилуун дарсны гол түүхий эд нь Алтай нутгийн чацаргана. Тиймээс ч жинхэнэ монгол брэнд.

"Алтай” дарсыг амтлахад уруул чимчигнэж, хамар цоргино. Нялуун биш исгэлэн, үл ялиг шорвог энэ дарснаас үл мэдэг чацарганы амт сэнгэнэнэ. Энэ оргилуун дарс амт, үзэмжийн хувьд Оросын "Советское”-оос дутахгүй.

Ер нь оргилуун дарсны борлуулалтын оргил үе нь шинэ жил байдаг аж. "Гэвч ОХУ, Монголын хооронд визгүй зорчдог болсноор иргэд шинэ жилээр хойд хөршөөс их хэмжээний оргилуун дарсыг хяналтгүй оруулж ирэн хямдаар борлуулсан. Ингээд оргил үеэр хангалттай борлуулалт хийгээгүй” гэж "Ентүм” компанийн Улаанбаатар дахь борлуулалтын менежер учирлав.

Импортын зарим бүтээгдэхүүн Монголын хилээр татваргүй нэвтэрдэг. Ингэж "давуу” эрх эдэлсэн импортын бүтээгдэхүүний өмнө хуулийн хүрээнд бизнес эрхэлж буй үндэсний үйлдвэрлэгчид хүчин мөхөсддөг гэдгийг ч "Ентүм” компанийн гүйцэтгэх захирал Т.Гантөмөр бидэнд утсаар хэлсэн юм.

Орон нутагт үйлдвэрлэл эрхлэхэд сав, баглаа боодол тулгамдсан асуудал болдог. Жилд 30 мянган оргилуун дарс борлуулдаг тус компани шилээ нийслэлээс зөөдөг. Ингээд орон нутагт авчран савлаад, Улаанбаатар хот руу буцаагаад тээвэрлэдэг байна. Энэ мэт зардлаас үүдэн бүтээгдэхүүний үнийг өдгөө худалдаж буй 6000 төгрөгөөс буулгах боломжгүй гэдгийг ч компанийн удирдлагууд тайлбарлалаа. Гэхдээ хөдөөд үйлдвэрлэл эрхлэх боломж бүрэн байгааг тэмдэглэв.

САНХҮҮГИЙН БЭРХШЭЭЛ ТУЛГАРЧ БАЙНА

Тэгвэл монголчуудын хувьд шинэ тутам боловч хэрэглээ нь өсөж буй нэгэн бүтээгдэхүүнийг танилцуулъя. Энэ бол шорлогны нүүрс. Хэн хүнгүй хөдөөг бараадаж, голын эрэг, ногоон зүлгийг зүглэдэг цаг хаяанд ирлээ. Голын эрэг дээр мах шорлон сэвээд зогсох хэчнээн сайхан. Ингэж зогсох иргэдийн тоо олширч, шорлогны нүүрсний хэрэглээ нэмэгджээ. Тиймээс шорлог болгох зориулалтын түлшийг монголчууд үйлдвэрлэж байна. МСРТ компани модны хаягдал ашиглан илчлэг өндөр, утаа багатай түлш бүтээжээ.

БНСУ-ын технологиор үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүн чанарын хувьд олон улсын бүтээгдэхүүнтэй өрсөлдөхүйц болохыг ч тогтоожээ. Тиймээс экспортлохоор зэхэж буйгаа компанийн гүйцэтгэх захирал Д.Бямбадаш хэлэв. Учир нь энэ төрлийн бүтээгдэхүүний хэрэглээ Зүүн Азид өндөр байдаг аж.

МСРТ компани дотоодын түүхий эдээр бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. Тодруулбал, модны үртэс тэргүүтэй хаягдлаар модны нүүрс хийдэг. Энэ ч утгаараа дэлхийд өрсөлдөх бас нэгэн монгол брэнд. Гэвч үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэхэд санхүүжилтийн бэрхшээл тулгарч байгааг уламжиллаа.

БОРЛУУЛАХ СҮЛЖЭЭ СУЛ БАЙНА

Тэгвэл Эрдэнэтийн зэсээр эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байна. Тус ордын овоолгод олборлолт хийж, катодын зэс үйлдвэрлэдэг "Эрдмин” компани түүхий эдээрээ цахилгааны утас, уртасгагч залгуур бүтээж байна. Тус компани Германы тоног төхөөрөмж, ОХУ-ын технологиор эрчим хүч түгээгч үйлдвэрлэжээ. "Гэвч зах зээлийн багтаамжаас шалтгаалан үйлдвэрийнхээ хүчин чадлыг бүрэн ашиглаж чадахгүй байна” компанийн захирал Ж.Баатар ярилаа.

Бас гадаад зах зээлд нийлүүлэхээр оролдсон ч арга мухарджээ. "Учир нь урд болон хойд хөрш ийм төрлийн бүтээгдэхүүнд импортын өндөр татвар тавьдаг. Ингэснээр нэгж бүтээгдэхүүний үнэ нэмэгдэж, өрсөлдөх чадвар нь буурсан. Гадаадын орнууд үндэсний бүтээгдэхүүнээ ингэж хамгаалдаг” гэж "Эрдмин” компанийн захирал Ж.Баатар хэлэв.

Тус компанийн бүтээгдэхүүн үнийн хувьд ОХУ-аас хямд, чанараар Хятадынхаас хавьгүй илүү гэж компаниас мэдээлсэн. "Эрдмин” компани бүтээгдэхүүнээ гурван сүлжээ дэлгүүрээр борлуулдаг. Монголын хэрэглэгчдэд бүтээгдэхүүнээ хүргэхэд борлуулалтын сүлжээ сул байгааг ч уламжилж байна. Учир нь томоохон дэлгүүрүүд бүтээгдэхүүний орлогын 30 хувийг авна гэдэг аж. Ийм нөхцөлд үйлдвэрлэгчид ашиг олох боломж бараг байхгүй хэмээн компанийн удирдлага хэллээ.

Ийнхүү Монгол орон даяар үйлдвэрийн хүрд эргэж байна. Харин энэ эриний шинэ бүтээгдэхүүнийг өлгийдөн авч, брэнд болгоход бодит сорилтууд тулгарсаар байна. 

Г.Байгал

Засгийн газрын мэдээ