Засгийн газар энэ сарын 9-нд 311 дүгээр тогтоолоо баталсан юм. "Сайн хувьцаа” арга хэмжээг хэрэгжүүлэх тухай энэ тогтоолд иргэдийн "Эрдэнэс таван толгой” ХК-д эзэмшиж буй хувьцаанаас эхний ээлжинд 300 ширхгийг нь худалдан авах тухай заасан.

 Бэлэн мөнгөгүй засаг хаанаас, хэрхэн зээл авч, иргэдийн хувьцааг худалдан авах вэ?

• "Сайн хувьцаа” арга хэмжээг санхүүжүүлэх зорилгоор Засгийн газрын үнэт цаасыг 15 хүртэл жилийн хугацаатай, дотоодын зах зээлд үе шаттай гаргана.
• "Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн (ЭТТ) төрийн эзэмшлийн энгийн хувьцааны ногдол ашиг болон тус компанийн төрийн эзэмшлийн хувьцааг худалдсанаас олох орлогоос эргэн төлнө.

Засгийн газар дээрх хоёр эх үүсвэрээр бидний хувьцааг худалдаж авах нь ээ. 

Засгийн газар ЭТТ-н нийт хувьцааны 85 хувийг эзэмшдэг. Энэ хувьцааг эзэмшсэнээр өнгөрсөн хугацаанд ямар хэмжээний ноогдол ашиг хүртсэн бол? Тодорхой хэмжээний ноогдол ашиг хүртсэн болоод л ирээдүйд олох орлогоороо "Сайн хувьцаа”-г санхүүжүүлнэ гэж эрх баригчид шийдвэрлэсэн. Тэгвэл ЭТТ компанийн үйл ажиллагааг илтгэх тоон үзүүлэлтүүдийг танилцуулъя.

Тэгэхээр цаашид ЭТТ компанийн олох экспортын орлогыг улсын төсөв рүү биш, 322 ширхэг хувьцааны төлбөрт л ашиглах болж байна. Энэ компани 2012 оноос хойш Чалкогоос авсан 350 сая ам.долларын өрийг төлсөөр 120 сая болгосон. Тэгвэл ирэх жилүүдэд 1.6 их наядаар яригдаж буй бондоос өнгийхөөргүй боллоо. Ингэснээр тус компани хөрөнгө оруулалт хийж, төмөр замаа барьж чадахгүй, нүүрс баяжуулах үйлдвэрээ ч босгож чадахгүй. Өрсөлдөх чадвар нь өсөхгүй тул нүүрсний үнэ нь ч өөдөө явахгүй байх дүр зураг бий болчихлоо.       

311 дүгээр тогтоол дахь "Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн төрийн эзэмшлийн хувьцааг худалдсанаас олох орлогоос эргэн төлнө” гэсэн өгүүлбэрт одоо анхаарлаа хандуулъя. Төрийн эзэшлийн хувьцааг худалдсанаас олох орлогоос эргэн төлнө гэхээр Засгийн газар 85 хувийнхаа тодорхой хувийг худалдана гэсэн үг юм. Гэвч энэ онд багтаан хувьчлах төрийн өмчийн компаниудын жагсаалтад ЭТТ багтаагүй.  

• Дулааны цахилгаан станц- 2, 3, 4,
• Дарханы дулааны цахилгаан станц,
• Эрдэнэтийн дулааны цахилгаан станц ТӨХК-уудын нийт хувьцааны 70 хувийг,
• "Багануур” ХК,
• "Шивээ-Овоо” ХК-ийн нийт хувьцааны 51 хувийг,
• "Монгол шуудан”-гийн 34 хувийг
• Хөдөө аж ахуйн биржийн нийт хувьцааны 34 хувийг тус тус төрийн эзэмшилд үлдээж,
• Оргил рашаан сувилал,
• Хөтөлийн цемент шохой ТӨХК-ийг 100 хувь,
• Хөрөнгийн биржийг 100 хувь
• Кино урлагийн дээд сургууль,
• "Авто импекс” ХК-ийн одоо байгаа төрийн эзэмшлийн хувьцааг хувьчлах шийдвэрийг өнгөрсөн наймдугаар сард гаргасан.

Дээрх жагсаалтаас нэг л компанийн хувьчлалыг энэ оны эхээр амжилтттай хэрэгжүүлсэн нь "Монгол шуудан” ХК. Уг нь дээрх компаниудыг энэ онд багтаан хувьчлах ёстой байв. Гэвч Сангийн яам, "Эрдэнэс Монгол” компани өмч хувьчлалыг хэрэгжүүлсэнгүй. Оронд нь өндөр хүүтэй зээл авч, бонд босгохыг илүүд үзлээ. Төрийн эзэмшлийн хувийг үнэд хүргэн худалдах андеррайтерын компанийг сонгон шалгаруулна гэж баахан зар явуулаад таг боллоо.

Мөн Засгийн газар ЭТТ дахь хувьцааныхаа хэдэн хувийг, хэнд худалдах нь тодорхойгүй байна. Таван толгой бол стратегийн орд. Энэ ордын тодорхой хувийг худалдах бол эхлээд УИХ-ын, дараа нь Засгийн газрын тогтоол батлах ёстой. Төрийн өмчийн хороог татан буулгасан тул Сангийн яам өмч хувьчлалыг хариуцаж байна. Тэгэхээр сайдын тушаал ч гарах нь. Үүний зэрэгцээ олон нийтэд ил тод нээлттэй хувьчлах уу, жижиг хувьцаа эзэмших иргэд, ААН-үүдэд давуу эрх олгох уу, гадаадын иргэн, ААН-үүдийг ямар зарчмаар арилжаанд оролцуулах вэ гээд олон асуудлыг шийдвэрлэх ёстой.  

Хэрэв сонгуулийн дараа АН үргэлжлүүлэн эрх баривал энэ бүх үйл явц дорхноо шуударна. Харин сөрөг хүчин ялалт байгуулбал 311 дүгээр тогтоолыг хэрэгжүүлэхгүй ч байж мэдэх юм. 

Инфографикийг Д.Жавхалантөгс,  гэрэл зургийг Б.Бямба-Очир