Газар нутгаа хамгаалагчдын хувьд 2015 он сүүлийн 14 жилд тохиосон хамгийн том гарзтай жил байлаа. Энхийн цагт 185 хүн газар нутаг, ой мод, гол усаа халуун амиараа хамгаалжээ. Энэ талаар авлигын эсрэг кампанит ажил өрнүүлэгч "Global Witness” байгууллага мэдээлсэн байв. Нэг ёсондоо орчин үед хүний эрх хамгийн ноцтой зөрчигддөг талбар нь байгаль орчин болж хувирлаа. Тиймээс өнгөрсөн долоо хоногт Гааг дахь олон улсын Эрүүгийн шүүх байгаль орчны эсрэг үйл ажиллагааг эрүүгийн гэмт хэрэгт тооцохоор болсноо мэдэгдэв.
Олон улсын Эрүүгийн шүүх байгаль орчны эсрэг гэмт хэргийг хамаарахаар зэхэж байна
Бидний нэрлэдгээр олон улсын ГАГ-ын шүүх мэдэгдлээ байгаль орчныг сүйтгэх, байгалийн баялгийг зүй бусаар олборлох, бусдын газар нутгийг түрэмгийлэн эзлэх зэргээс үүдсэн аливаа хэрэг, зөрчлийг нэн тэргүүнд анхаарахаа илэрхийлжээ. " Global Witness” байгууллагын судалгаагаар 2002 оноос хойш нийт 1176 хүн байгаль хамгаалах үйл хэргийн золиос болсон байна. Хоолой зангирам мэдээ гэвэл, дээрх тоо жил бүр өссөөр. 2015 онд амиа алдсан 185 хүн өмнөх оныхоос 59 хувиар нэмэгдсэн байна.
Өөрөөр хэлбэл, нэг долоо хоногт гурваас олон хүний амь нас дээрх шалтгааны улмаас хохирдог гэсэн үг. Засгийн газруудын эцсийн шатны шүүх гэгдэх олон улсын Эрүүгийн шүүх нь цэргийн гэмт хэрэгтнүүд, босогчдын толгойлогчид, хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэгтнүүдийг шүүдэг байгууллага. Гэтэл дээрх гэмт хэрэгтнүүдийн эгнээг улс дамнасан корпорациудын эзэд, улстөрчид тэлэх, эсэх маргаан мэдэгдлийн дараа хүчтэй өрнөв.
Мэдэгдлийн эсрэг хэд хэдэн байр суурь цухалзаж буй аж. Нэг хэсэг нь олон улсын Эрүүгийн шүүх гэмт хэргийн тухай өнөөг хүртэл тогтсон ойлголт, тодорхойлолтыг өөрчлөх гэсэн санаархал гэж үзэж байна. Гэхдээ тус байгууллагад мэдүүлсэн заргуудын дунд байгаль орчинтой холбоотой хэрэг аль хэдийнэ зонхилох байр суурь эзлэх болсныг ГАГ-ын шүүхийн ерөнхий прокурор Фату Бенсуда мэдэгдэлдээ дурджээ.
Харин Харвардын хуулийн Бразил 50 Филиппин 33 Колумб 26 Перу 12 Конго 11 Хамгийн олон хүн амь үрэгдсэн орнууд Хамгийн их хүн амь үрэгдсэн төрөл Уул уурхай ХАА-н тариалалт УЦС-ын далан Мод бэлтгэл 40 20 15 15 Байгалиа хамгаалах тэмцэлд амь үрэгдэгсэд 2002-2015 онд 1176 тохиолдол бүртгэгдсэн. Үүнээс 2015 онд 16 оронд 185 хүн амь үрэгдсэн.
Амиа алдагсдын нутгийн у 40% угуул оршин суугчид 2014 оноос 5 9 % өссөн үзүүлэлт сургуулийн профессор Алекс Уайтинг "Эл өөрчлөлтийн улмаас гэмт хэрэг гэж юу вэ гэсэн ойлголт өөрчлөгдөхгүй. Бас өөр шинэ төрлийн гэмт хэрэг бий болгож, хуулийг өргөжүүлэх гэсэн оролдлого биш. Харин байгаль орчинд учруулсан сөрөг нөлөө, уршгийн улмаас бий болсон гэмт хэрэгт олон улсын Эрүүгийн шүүхийнхэн онцгойлон анхаарч эхэлж байгаагийн илрэл” гэжээ. Мөн "Global Witness”-ийн гүйцэтгэх захирал Жиллиан Колдуэлл "Оршин суугчдын газрыг түрэмгийлэн авах замаар хүчирхийлэл үйлдэж, халуун орны ойг юу ч үгүй цөлмөж, цэвэр усны эх үүсвэрийг бохирдуулсан хэн боловч цэргийн гэмт хэрэгтэн, дарангуйлагчдын адил ГАГ-ын шүүхийн өмнө шүүгдэх болно” хэмээв.
Тус байгууллага "Аюултай газар нутгууд” хэмээх тайландаа хувийн компаниудад газраа ашиглуулах нь ард иргэдээ хүчээр нүүлгэн шилжүүлэх, уугуул оршин суугчдын эсрэг соёлын геноцид үйлдэх, хоол тэжээлийн дутагдалд хүргэх, байгаль орчныг сүйдлэх зэрэг олон уршиг дагуулдаг улстөрчид, эрх мэдэлтнүүдийн увайгүй үйлдэл гэдгийг дэлгэн тавьсан байна. Энэ үзэгдэл Өмнөд Америк, Африк, Зүүн Өмнөд Азийн орнуудад түгээмэл байгаа аж. 2015 онд нийт амиа алдагсдын 50 хувь нь Бразилын иргэд байжээ. Хууль бус мод бэлтгэлийн улмаас туйлдаж гүйцээд байгаа Амазоны ширэнгэн ой байгалиа хамгаалагчдын хувьд хамгийн аюултай газар нутгуудын нэг болдог байна.
Тус бүсээс Бразилын хууль бус банз бэлтгэлийн 80 хувийг нийлүүлдэг. Харин дэлхийн хууль бус мод бэлтгэлийн 25 хувийг Бразил бүрдүүлдэг бөгөөд гол худалдан авагч нь АНУ, Хятад, Европын холбооны орнууд. Мөн уул уурхай, хөдөө аж ахуйн бизнесийн улмаас Филиппин болон Өмнөд Америкийн уугуул оршин суугчид, үндэстний цөөнхүүдийн соёл устах аюул нүүрлээд буй. 2015 онд нутаг усаа хамгаалагч амиа алдагсдын 40 орчим хувь нь нутгийн уугуул оршин суугчид байжээ. Ийм учраас энэ нь энхийн цагт хүн төрөлхтний эсрэг үйлдэж буй гэмт хэргийн хэмжээнд тооцогдох эмгэг болон хувирсан байна.
Хүнсний хямралаас хойш газрыг түрэмгийлэн эзлэх нь эрс нэмэгджээ
Филиппиний газар нутгийн 30 гаруй хувь нь дэлхийд нэн эрэлттэй алт, зэс, никель зэрэг металл эрдэстэй. Гэтэл тус улсын уул уурхайн олборлолтын 97 хувь нь гаднын сонирхлоос хамааралтай байдгийг "Аюултай газар нутгууд” тайланд дурджээ. Энэ мэтээр сүүлийн 10 жилд дэлхий дахинаа газрыг нь түрэмгийлэх үйлдэл эрс нэмэгдэж байна. Энэ нь 2007- 2008 онд болсон хүнсний хямралтай холбоотой аж. Гэхдээ олон улсын Эрүүгийн шүүх шинэ зууны колоничлогчид гэгдэх корпораци, бизнесийнхэнтэй холбоотой хэргийг шүүх нь амьдралд буух боломжгүйг зарим нэг шинжээч хэлж байна.
Тус байгууллагын талаар "Болхи шүүх тогтолцоо” номын зохиогч, профессор Дэвид Боско "Бизнесийн томчууд, тэдэнтэй сүлбэлдсэн улстөрчидтэй холбоотой хэргийг амьдрал дээр мөрдөөд, шүүх магадлал бага. Үүнийг биелүүлэхэд тун амаргүй” гэсэн байна. Гэхдээ л Гааг дахь шүүхийн энэхүү мэдэгдэл хөрөнгө оруулагч, компанийн боссуудад байгаль орчин бол тэдний тоглоомын талбар байх хугацаа удахгүй эцэслэхийг анхааруулсан гэдгийг авлигын эсрэг "Global Witness”-ийн зөвлөх сануулав.
ЭКОЦИД БОЛ ШИНЭ ОЙЛГОЛТ БИШ
1970-аад оноос идэвхтэй яригдах болсон экоцид гэх ойлголт байгалийн баялгийг асар их хэмжээгээр нь сүйтгэх гэмт үйлдлийг хэлдэг аж. Яг л ард иргэдийг үй олноор нь устгахыг геноцид гэдэг шиг. Тиймээс эртний танил экоцид нь 1996 оныг хүртэл НҮБ-ын түвшинд Энх тайвны эсрэг гэмт хэрэгт тооцогдож байсан юм. Тухайн үед НҮБ-аас хүн төрөлхтний эсрэг үйлдэлд тооцсон дөрвөн гэмт хэргийн дараа буюу тавдугаар экоцид орж байсан аж.
Экоцид үйлдсэн гэмт хэрэгтэнг хамгийн багадаа найман жил гянданд хорихоор зааж өгсөн байдаг.
Экоцид гэх үгийг тодорхойлж, үндэсний хууль тогтоомждоо оруулсан 10 улс дэлхий дээр бий. Тэдгээр заалтад "Экоцид гэж ургамал болон амьтны аймгийн төрөл зүйлийг олноор нь устгаж, агаар, усны эх үүсвэрийг бохирдуулах. Түүнчлэн экологийн гамшигт хүргэх аливаа үйлдэл бөгөөд энх тайван, хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэгт тооцно” гэсэн байдаг байна.
Экоцидийг 1990 онд Вьетнам улс эрүүгийн гэмт хэрэгт тооцон анх хуульчилж байжээ. Харин хамгийн сүүлд 2003 онд Бүгд Найрамдах Армен улс Эрүүгийн хуулийн зүйл заалт болгосон түүх бий. Дээрх хууль тогтоомжуудад экоцид үйлдсэн гэмт хэрэгтэн хамгийн багадаа найман жил гянданд хоригдохоор зааж өгсөн байдаг юм.
З.Цэлмэг
Дэлхийд нүүрлэсэн хүнсний хямралаас хойш газрыг түрэмгийлэн эзлэх нь олон оронд эрс нэмэгджээ. Иймд олон улсын ГАГ-ын шүүх байгаль орчны эсрэг гэмт хэргийг хамаарахаар зэхэж байна.
