Зах зээлийн жам ёсоор өсөлт ард хоцорч, уналт урдаас тосов. Таваарын зах зээлийн сэргэн мандалт буюу супер циклийн үе өндөрлөлөө. Уул уурхайн голлох түүхий эдийн ханш 2014 оноос хойш дунжаар 60 орчим хувиар уначихаад байна. Түүхий эдийн үнэгүйдлийн шуурга дэлхий нийтийг нөмөрч буй нь энэ. Гэхдээ энэ уналтын давалгаан дунд өсөлт байгааг та анзаарав уу? Зах зээлийн хүчтэй шуургыг сөрөн зарим түүхий эдийн үнэ чимээгүйхэн дээшилж байна. Харамсалтай нь, энэ өсөлтийг үл анзаарч, анхаарлынхаа гадна үлдээсээр. Хачирхалтай нь, энэ дунд бидэнд хамаатай, Монгол Улсын төсвийг тэтгэгч цөөнгүй түүхий эд багтаж байгаа юм.

ЦОЙЛЖ БУЙ ЦАЙР

Урсгал сөрж, үнийн өсөлтийг өнгөлж буй эхний түүхий эд бол цайр. Шинэ оны босгон дээр 1476 ам.доллар байсан цайрын ханш өнгөрсөн баасан гарагт Лондоны металлын биржид 2260 ам.долларыг даваадахав. Энэ ханш өнгөрсөн сарын сүүлчээр бүр 2300 ам.доллар шүргэж байсныг хэлэх нь зүйтэй. Ингээд бодохоор цайрын ханш 50 хувиар цойлжээ. Ирэх оны төсөвтөө 80 мянган тонн цайрын баяжмал борлуулж, 36.6 тэрбум төгрөг төвлөрүүлэхээр зэхэж буй Монгол Улсад энэ мэдээж сайн мэдээ.

• Ирэх оны төсөвтөө 80 мянган тонн цайрын баяжмал борлуулж, 36.6 тэрбум төгрөг төвлөрүүхээр зэхсэн.
• Өгөөж өгөх, зогсчих гээд буй Монголын эдийн засгийг дэмжих өсөлт чимээгүйхэн өрнөж байна.
• Ирэх онд 14.7 тонн алтыг 1255 ам.доллараар борлуулахаар төсвийн төсөлд суулгасан.
• Түүхий эдийн дараагийн циклийг хөдөлгөх эрэлт Зүүн өмнөд Азид бүрэлдэж байна.

Монгол Улс энэ оны эхний есөн сарын байдлаар цайрын баяжмалаа экспортолж, нийт 11 сая ам.долларын орлого олсон дүн бий. Цайрын баяжмал экспортолдог "Цайрт Минерал” компани жилд дунджаар 100 мянга орчим тонн баяжмал хилийн чанадад борлуулдаг. Цайрын ханшийг цайвар ирээдүй хүлээж байгаа. Тус металлын томоохон уурхайнууд хаагдаж, олборлолт буурах хүлээлттэй. Тиймээс ирэх онд ханш дахин 20 хувиар өснө гэсэн таамгийг Дэлхийн банкнаас дэвшүүлж байна.

АХИЖ БУЙ АЛТ 

Өмнөх оны сүүлчээр 13 ам.доллар байсан мөнгөний ханш 20 хувиар өсөв

Дахиад нэг таатай мэдээ. Цайраас дутахгүй өсөлт үзүүлж буй металл бол алт. Өнгөрсөн оныг 1000 ам.доллараар үдсэн шар металлын ханш Нью- Йоркийн "Comex” биржид баасан гарагт 1270 ам.долларт хүрээд байна. Алтны ханш сүүлийн гурван сар дараалан 1300 ам.долларт хэлбэлзсэн. Гэхдээ Америкийн төв банк мөнгөний бодлогоо хумих магадлал сүүлийн үед нэмэгдсэнээс шар металлын ханш үл ялиг буураад байна. Үүнийг эс тооцвол алтны ханш бараг 25 хувиар өсчихжээ. 

Улсын төсвийг бүрдүүлэгч үндсэн түүхий эдүүдийн нэг энэ металлын ханш ирэх онд өсөх төлөвтэй. Сангийн яамныхан ирэх онд 14.7 тонн алтыг 1255 ам.доллараар борлуулахаар төсвийн төсөлд суулгасан. Тэрчлэн Гацууртын алтны уурхайн ажлыг эхлүүлэхээр зэхэж байгаа шүү дээ.

МӨНГӨ БА БУСАД

Он гарсаар мөнгөний ханш өсөлттэй байна. Нью-Йоркийн "Comex” биржид баасан гарагийн байдлаар унци мөнгө 17.5 ам.доллартай тэнцэж байна. Өнгөрсөн оны сүүлчээр 13 ам.долларт дэнжигнэж байсан мөнгөний ханш 20 хувиар өсөөд буй нь энэ. Мөнгөний ханшийн сүүлийн гурван жилийн хандлагыг харвал ёроолын цэгээс эргэн сэргэж байгаа. Гэхдээ мөнгө нь дайвар түүхий эд байдлаар улсын төсөвт орлого нэмнэ. Тиймээс голлох түүхий эдүүдийн адил мөнгөний орлого, үнийн төсөөллийг ирэх оны төсвийн төсөлд тусгаагүй байна.

Шинэ оны босгон дээр 1476 ам.доллор байсан цайрын ханш өнгөрсөн баасан гарагт 2260 ам.долларыг давжээ.Алт, мөнгө, цайр зэрэг бидэнд хамаатай түүхий эдийн ханш ийн өнгөтэй, өсөлттэй графикийг харуулж байна. Үүнээс гадна бусад төрлийн түүхий эд ч өсөлттэй байгаа. Мөн тогтвортой түвшинд хадгалагдаж буй жишээ ч бий. Тухайлбал, элсэн чихрийн үнэ тогтвортой түвшинд байна. Мөн бидний сайн мэдэх рапсын төрөлд багтах канолагийн ханш бас аядуу тайван харагдана. Какаоны үнэ ч өндөр хэвээр.

Уул уурхайн түүхий эдийн үнэ уруудаж, 2009 оны дайтай дэлхийн санхүү, эдийн засгийн хямрал дахин нүүрлэж болзошгүй байгааг олон улсын шинжээчид тэмдэглэж байгаа. Хэдийгээр түүхий эдийн үнэ тэнгэр хадахаа больсон ч өсөлт өрнөж буй жишээ энэ. Өгөөж өгөх, зогсчих гээд буй Монголын эдийн засгийг дэмжих өсөлт чимээгүйхэн өрнөж байна. Өсөлт биднийг орхичихоогүй, үл мэдэг урагшилсаар. Гагцхүү түүнийг ашиглах, аливаа өсөлтөд бэлэн байх нь чухал болохыг дээрх жишээ баталж буй.

Цайрын ханш ирэх онд дахин 20 хувиар дээшлэх таамгийг Дэлхийн банкнаас дэвшүүлж байна

Энэ чимээгүй өсөлттэй зэрэгцэн Монгол Улс дэлхийн хамгийн тэсрэлттэй бүс нутагт оршдог. Ирэх жилүүдэд өсөлтөөрөө дэлхийн эдийн засгийг тэргүүлэх улсууд Ази, Номхон далайн бүс нутагт бий. Барууны шинжээчид Энэтхэг, Вьетнам тэргүүтэй Зүүн өмнөд Азийн орнуудыг дэлхийн эдийн засгийн дараагийн хүч гэдгийг хүлээн зөвшөөрдөг. Олон улсын шинжээчдийн таамгаар ирэх 10 жилд Энэтхэгийн эдийн засгийн дундаж өсөлт 6.4 хувиар тэлнэ.

Бас ирэх таван жилд Камбож, Вьетнам зэрэг Зүүн өмнөд Азийн хөгжиж буй орнуудын ДНБ дунджаар долоон хувиар өсөх таамаг бий. Эдийн засаг тэлэхийн хэрээр эрэлт бий болно. Өсөлт бол эрэлт гэсэн үг. Ингэхээр түүхий эдийн дараагийн циклийг хөдөлгөх эрэлт Зүүн өмнөд Азид бүрэлдэж байна. Хэдийгээр Хятад шиг нүд ирмэх зуур их хэмжээний эрэлтийг бүтээхгүй ч аажмаар, алгуурхан сэргэх магадлал бий. Харин энэ өсөлтөд бид бэлэн үү.

Г.Байгал

Засгийн газрын мэдээ