Олборлогчид буулт хийж байна. Тэд сүүлийн хоёр жил тэссэний эцэст тэвчээр алдаж буй нь энэ. Газрын тосны ханш энэ онд дунджаар 40 ам.долларт хэлбэлзэж буй. Үүнээс жилийн өмнө буюу 2015 онд 50 ам.долларт дэнжигнэж байсан. Өөрөөр хэлбэл, сүүлийн хоёр жилийн турш ханш 60 ам.доллараас доогуур хадгалагдаж ирэв. 

Унаад буй үнийг өсөж байгаа нийлүүлэлттэй холбон тайлбарлаж болно. Нийлүүлэлт хэтрэхийн хэрээр үнэ уруудаж байна. Уг нь зах зээлд нийлүүлэлт илүүдэж эхэлсний анхны дохио одоогоос бараг гурван жилийн өмнө хангинасан байдаг. Гэвч орлогоо бууруулж, төсвөө хүндрүүлэхгүйн тулд олборлогчид гарцаа өсгөсөөр ирсэн. 160 ам.долларыг давж байсан газрын тосны ханш дөрөв дахин хямдарсан сүүлийн жилүүдэд олборлолтоо танасан түүх ховор.

Гарцаа танах давалгаа эхэллээ

Тэгвэл тэд одоо үнийн уналтыг тэсэхгүй гэдгээ мэдэгдэж байна. Эхний дохиог OPEC асаалаа. Яг долоо хоногийн өмнө газрын тос олборлогч 14 улсаас бүрдэх OPEC-ийн төлөөлөгчид Венад чуулж, олборлолтоо бууруулахаар санал нэгдэв.

Энэ бол сүүлийн найман жилийн хугацаан дахь гарцаа танах анхны шийдвэр.

Үүнээс удалгүй газрын тос экспортлогч дөрвөн улс ирэх онд нийлүүлэлтээ хумихаа мэдэгдэв. OPEC-ийн гишүүн бус ОХУ, Мексик, Азербайжан, Оман улс сэтгэл шулууджээ. Эдгээр улс нийлээд өдрийн гарцаа 591 мянган баррелиар багасгана. Үүний 345 мянган баррель нь ОХУ, Оманд, үлдсэн 246 мянга нь Мексик, Азербайжанд ногдож байгаа ажээ. Хойд хөршийн Эрчим хүчний сайд Александр Новак 2017 оны эхний хагаст олборлолтоо хоногт 300 мянган баррелиар бууруулахаа албан ёсоор мэдэгдэв. Мөн энэ асуудлаар томоохон компаниудын төлөөлөлтэй уулзаад эхэлжээ.

Танах давалгаа үүгээр дуусахгүй. Бусад олборлогч ч нэгдэж байна. Казахстан энэ давалгаанаас хоцрохгүй гэх мэдээлэл бий. Бас Конго, Узбекистан, Боливи зэрэг улс нэгдэх аж. Энэ талаарх уулзалтууд ч үргэлжилж байна. Тухайлбал, OPEC-ийн гишүүн бус орнууд энэ сарын 10-нд Брюссельд чуулна. Ийнхүү олборлогчид шил шилээ даран шийдвэр гаргаж эхэллээ. Гэхдээ үйлдвэрлэлээ хумихгүй гэдгээ албан ёсоор мэдэгдсэн Бразил болон Норвеги зэрэг улсыг мартаж болохгүй.

Гарцаа танах шийдвэр гаргаж эхэллээ

Олон улсын валютын сангийн тооцоогоор газрын тосны ханш энэ онд сул хэвээр байвал OPEC- ийн орнууд нийт 500 гаруй тэрбум ам.долларын алдагдал хүлээх магадлалтай. Алдагдал хүлээх, эдийн засаг нь хүндрэх улсууд OPEC-ийн орнуудаар зогсохгүй. Иймд үнийн уналтыг зогсоож, ёроолдсон ханшийг сэргээх алхмыг олборлогчид хийж эхэллээ.

Үүнээс үүдэн ханш өсөв. Одоогоор Brent төрлийн газрын тосны ханш 53 ам.долларыг даваад байна. Зах зээлийн нөхцөл байдал эргэжээ. Өөрөөр хэлбэл, ирэх онуудад үнэ чангарах хүлээлт нэмэгдлээ. Дийлэнх шинжээч газрын тосны ханшийг ирэх онд 40-50 ам.долларт хэлбэлзэнэ гэж таамаглаж байв. Харин олборлогчдын шийдвэрийн дараа таамгаа өсгөж, 60-70 ам.долларын төлөв танилцуулж эхлээд байна.

"Andurand Capital Management”- ийг үндэслэгч Пьер Андуранд шингэн "алт”-ны ханш энэ оныг 60 ам.долларын түвшинд үднэ. Ирэх оноос 70 ам.долларт хэлбэлзэнэ гэж таамаглажээ.

Ирэх онд нэг сая баррель газрын тос экспортлох зорилт тавьчихаад байгаа Монгол Улсад OPEC тэргүүтэй олборлогчдын дээр дурдсан шийдвэр хамаатай. 2017 онд ханш 50 ам.доллараас дээшлэх төлөвтэй байна. Энэ нь манай улсын төсөвт суулгасан үнийн дүнгээс есөн ам.доллараар илүү үнэ. 2017 оны улсын төсөвт Монгол Улс 1.06 сая баррель газрын тосыг нэгж бүрийг нь 41 ам.доллараар борлуулахаар тусгачихаад байгаа юм. Үүнээс үзэхэд бид газрын тосноос төлөвлөсөн, түүнээс давсан орлого олох боломжтой.

Газрын тосноос төлөвлөсөн, түүнээс давсан орлого олох боломжтой

Харин газрын тосны экспорттойгоо дүйх хэмжээний нефтийн бүтээгдэхүүн худалдан авдаг манай улсад үнийн өсөлт нөлөөлөх нь дамжиггүй. Өнгөрсөн аравдугаар сарын байдлаар нефтийн бүтээгдэхүүнийг дунджаар 527.8 ам.доллараар худалдан авсныг Монголбанкны гадаад худалдааны тоймд дурджээ. Энэ нь 2012 оны эцэстэй харьцуулахад хоёр дахин буурсан дүн.

Хилийн чанадаас худалдаж авдаг нефтийн бүтээгдэхүүний үнэ ийнхүү буурчихаад байхад хэрэглэгчид хүрдэг жижиглэнгийн үнэ харьцангуй тогтвортой байсныг хэлэх хэрэгтэй. Учир нь автобензин, дизель түлшний онцгой албан татварыг өсгөх замаар төсөвт орлого хуримтлуулж байсан юм. Тэгвэл энэ оны аравдугаар сард Засгийн газраас зарим боомтоор нэвтэрч буй шатахууны онцгой албан татварыг 30-50 хувиар бууруулсан. Гэхдээ шатахууны үнийг тогтвортой хадгална гэдгээ мэдэгдээд байгаа юм.

Гарцаа танахаар гараа өргөсөн орнууд өөрсдийн үүрэг, амлалтаа хэрхэн биелүүлэхээс газрын тосны ханшийн хөдөлгөөн хамаарна. OPEC, ОХУ тэргүүтэй олборлогчдын шийдвэр Монголд сайн бөгөөд саар нөлөөллийн аль алиныг авчирч магадгүй байна. 

Г.Байгал