Уг тохиролцооны шүүмжлэл хүлээсэн гол өнцөгүүд нь нүүрс нийлүүлэх хугацаа нь 20 жил, хэмжээ нь нэг тэрбум тонн. Мөн төмөр зам нь нарийн царигаар баригдах явдал байв. Нүүрсээ Япон, Солонгос руу гаргаж өндөр үнээр зарах  бодлого салхинд хийсэж, урд хөршийн төрийн өмчит компанид нүүрснийхээ нийлүүлэлтийг 20 жилийн хугацаанд бүрэн даатгах нь хэн хүний хүлээж авах сэдэв биш байв. Дээрээс нь өргөн, нарийн царигийн асуудал Үндэсний аюулгүй байдлын хэмжээнд хүртлээ өндрөө авч, Х.Баттулгын хүчтэй тархи угаалтан дор ажил зогссон гэх шүүмжлэл өнөө ч явж байна. Ямартай ч энэ асуудал баахан маргаан, үл ойлголцол дэгдээж орхиод, эцэст нь Н.Алтанхуягийн засгийн газрыг унагахад голлох нөлөөгөө үзүүлсэн билээ.

Дараа нь, Ч.Сайханбилэгийн засгийн газрын үед том төслүүдээ хөдөлгөх зорилгоор яамгүй сайдын орон тоог үүсгэж, М.Энхсайханд Тавантолгойн асуудлыг хариуцуулсан. Ажлын хэсэг ч шуурхай ажиллаж, Японы Сүмитомо, Хятадын Шинхуа, Монголын Энержи-Ресурс компаниудын комсорциум үүсгэж, Тавантолгой төлсийг хөдөлгөхөөр болов. Сонгон шалгаруулалт асар бүрхэг байдлаар явагдаж, дэлхийд нэртэй 16 компаниас дээрх консорциумыг сонгосон нь бас л маргаан өрнүүлэхэд хүргэсэн. Тавантолгойн ордыг төрийн өмчит "Эрдэнэс тавантолгой” эзэмшдэг гэдэг утгаараа консорциумд тус компанийг багтаагаагүй нь гол асуудал болж байв.

Ингэснээр Тавантолгойн ордын Монгол төлөөлөл нь засгийн газар биш, Майн инфо, Алтай трейдинг, Моннис, Шунхлай, Эм-Си-Эс, Петровис зэрэг дотоодын 14 компани хамтран консерциум үүсгэж байгуулагдсан түүхтэй, эдүгээ Мongolian Мining Сorporation–ийн 100 хувь эзэмшилт "Энержи Ресурс” хариуцах нөхцөл байдал үүсэхэд хүрсэн түүхтэй. Ч.Сайханбилэгийн засгийн газрын үүсгэсэн уг асуудлаас үүдэн, УИХ-ын дарга асан З.Энхболд Тавантолгойн гэрээний төслийг УИХ-аар оруулах, төрийн өмчийн компанийг консорциумд оролцуулаагүй тохиолдолд ард түмний эрх ашиг ноцтойгоор зөрчигдөх асуудлыг сөхөж тавьснаар  гэрээг зурагдах асуудал хойшилсон.

Үүн дундуур Л.Эрдэнэчимэг нарын санаачилсан Тавантолгойн ордыг ашиглах тухай тогтоолын төсөл өргөн баригдаж, багахан шинэ салхи  үлээсэн ч сонгууль тулж, төслийг хэлэлцэх нөхцөл бүрдээгүй. Мэдээж хуулийн төсөлд АН-ын дарга асан З.Энхболд, Х.Баттулга нарын гол санаа тусгалаа олж, төрийн төлөөлөх эрхийг "Эрдэнэс тавантолгой” компани бүрэн хариуцаж,  менежментийн удирдлагыг гартаа авах асуудал тусгагдсан байсан нь тогтоолын төслийн гол давуу тал нь байв. Гээд яахав. Өргөн баригдсан ч хэлэлцээгүйгээс хойш, энэ засгийн газар дахин Шинхуад найр тавьж байна.

Үндсэндээ манай улсаас сүүлийн гурван жил гурван ажлын хэсэг гарч, Шинхуатай ажиллаж байна. Мэргэжлийн засгийн газар байгуулагдаад удаагүй байхдаа Шинхуаг Тавантолгойн төсөлд оролцох хүсэлт тавихад, өнөөдүүл нь өмнөх шигээ нүүрсээ ч авъя, төмөр замаа  ч тавья. Ингэж байж тогтвортой ажиллана гэх чиг өгснийг Зам тээвэр, хөгжлийн сайд Б.Ганбат мэдэгдэж  байв. Гэвч урд хөршөөс тухайлсан ямар санал тавьсан, засгийн газар саналыг нь хэрхэн хүлээж авсан зэрэг нь өнөөг хүртэл тодорхойгүй байгаа юм. Өнгөрсөн баасан гаригт болсон ажлын хэсгийнхний анхны уулзалт ч тэр, албаны мэдээлэл түгээсэн болоод өнгөрөв. Гэвч Шинхуа уул уурхайн асуудал дээр хэт улстөрждөг, засаг төр нь тогтворгүй манай байдлаас залхсангүй. Төсөлд гурав дахь удаагаа оролцохоор  боллоо. Энэ нь чухам ямар үр дагавар авчрахыг одоохондоо таамаглахад бэрх юм.

 -ЗАСГИЙН ГАЗАР ТАВАНТОЛГОЙ ТӨСӨЛД ММС-ИЙГ ДЭМЖИНЭ 

ГЭДГЭЭ ИЛЭРХИЙЛЖЭЭ-

Тавантолгой төсөл жинхэнэ утгаараар гарцаа байхгүй Шинхуан оролцоотойгоор хөдлөхөөр яригдаж буй энэ өдрүүдэд төсөлд хэн хэн яаж хамтрах нь тодорхойгүй байна. Ямартай ч  өмнөх консорциумаар Тавантолгой төсөлд оролцохоор болсон Японы Сүмитомо энэ өдрүүдэд уг асуудлаар огт ажиллаагүй болохыг эх сурвалж тодотгов.

Мөн Тавантолгой төслийн хэлэлцээрийн үргэлжлүүлэх чиг үүрэг бүхий Монголын талын ажлын хэсэг баасан гаригийн үдээс хойш тус төсөлд оролцох хүсэлтэй үндэсний компаниудын төлөөлөгчидтэй уулзсан. Уулзалтад  "Олборлолт”, "Энержи Ресурс”, "Моннис”, "Хишиг арвин индустриал”, "Гранд повер”, "Үндэсний олборлогч” тэргүүтэй 10 орчим Үндэсний компаниуд оролцжээ. 

Уг уулзалтад оролцсон эх сурвалжийн мэдээлж буйгаар, ажлын хэсгийнхэн Үндэсний компаниудаас Тавантолгой төсөл хамрагдах хүсэлтэй эсэхийг нь лавлаж, нөгөөдүүл нь урт хугацаанд /5-10 жил/ хамтрах саналтай буйгаа илэрхийлсэн байна. Мөн компаниуд олборлолтын үйл ажиллагааны чиглэлээр төсөлд оролцохдоо бодлогын хувьд эхнээсээ тогтвортой байж, техникийн шаардлага хангасан ААН-үүдийг хамруулах нь зүйтэй гэсэн нэгдсэн санал илэрхийлжээ.