Америкийн CNBC мэдээ мэдээллийн сайтанд тавигдсан нийтлэлийг хүргэж байна.

Нэгэн цагт гадаадын зах зээлд олны сонирхлыг татаад байсан Монгол улсын хувьд түүхий эд хямдарсантай зэрэгцэн хүнд хэцүү үеийг туулан өнгөрүүлж байна.  Монголын засгийн газар хоёр идэхгүй хоосон хонохгүйн тулд бүхий л арга чаргаа хэрэглээд байгаа билээ. Харин нүүрсний үнэ дэлхийн зах зээд дээр нэмэгдсэнээр тус улс эргэн сэргэх боломжийг олгож байна.

Эрдэс баялгаар баян Монгол улсын эдийн засгийн өсөлт уур уурхайн ид цэцэглэлтийн үед  17.3 хувьд хүрч байсан ч дэлхийн зах зээл дээрх түүхий эдийн үнийн уналт дээрх тоонд хүчтэй нөлөөлсөн юм. Moody агентлаг Монголын эдийн засгийн өсөлт 2016 онд онцгой өөрчлөлтгүй байх ба 2017 онд 1%-тай байна хэмээн урьдчилан таамаглаад байгаа юм.

Харин энэ жил БНХАУ-ын үйлдвэржилтэндээ хийх шинэчлэл болон Ази Номхойн далайн бүс нутгийн эрэлтийн улмаас нүүрсний үнэ өсөөд байна. Reuters агентлагийн мэдээлснээр Австрали улсад коксжих нүүрсний үнэ 1 тонн нь өнгөрсөн 6-р сард 85 ам.доллар байсан бол одоо 289.30 ам.доллар болтлоо өсөөд байна. Коксжих нүүрс нь ган үйлдвэрлэлийн гол түүхий эд юм.

Нүүрсний үнийн өсөлт говьд байрлах Таван Толгой нүүрсний уурхайн бүтцэд цогц өөрчлөлт оруулах найдлага төрүүлж байгаа юм. Ингэснээр Хятадын хөнгөн цагаан үйлдвэрлэгч Чалко Группэд төлөгдөөгүй байгаа өрийн асуудал шийдэгдэх юм. Таван Толгойн хямрал дууссанаар Хятадын Шинхуа Групп зэргийн шинэ хөрөнгө оруулагчдыг татах боломжтой болж байгаа бөгөөд гол зах зээл болсон Хятад улс руу ашигтай үнээр түүхий эд гаргах боломжийг нээж өгч байгаа аж.

7.4 тэрбум тонн коксжих болон түлшэнд хэрэглэх нүүрсний нөөцтэй орд газар болох Таван Толгойн ашгаа өгч амжаагүй байгаа бөгөөд сүүлийн хэдэн жил улс төрийн болон эдийн засгийн олон тооны цохилтонд өртөөд байгаа

Монголын үл хөдлөх хөрөнгийн бизнес эрхлэгч Asia Pacific Investment Partners компанийн захирал Лэйтон Крофтийн CNBC сувагт мэдээлснээр, "Нүүрсний чанар, хүрэлцээ болон хямд үнийн хувьд Монголын талаас ямар ч өөрчлөлт гараагүй байгаа. Зарим тохиолдолд нүүрсийг угааж баяжуулах, түүнчлэн нүүрсийг тээвэрлэх хугацаа  болон зай багасч байгаа нь нүүрсний чанарт эерэгээр нөлөөлж байгаа зэрэг нь Монголоос түүхий эд авах давуу тал болоод байгаа юм” гэжээ.

7.4 тэрбум тонн коксжих болон түлшэнд хэрэглэх нүүрсний нөөцтэй орд газар болох Таван Толгойн ашгаа өгч амжаагүй байгаа бөгөөд сүүлийн хэдэн жил улс төрийн болон эдийн засгийн олон тооны цохилтонд өртөөд байгаа юм. Харин өнгөрсөн 7-р сарын сонгуулиар Монгол Ардын Нам олонх болсноор Таван Толгой нөхцөл байдал байрнаасаа хөдлөх хандлагатай байна.

Түүнчлэн Олон улсын Эрчим хүчний агенлагаас энэ сард гаргасан мэдээллээр дэлхийн нүүрсний эрэлт хэрэгцээ тогтвортой хэвээр байх ба Хятад улс нүүрсний хэрэглээгээ багасгахыг зорьж байгаа бөгөөд эрчим хүчний өөр эх үүсвэрүүдийг хөгжүүлэх тал дээр ажиллаж байгааг онцолсон байна.

Өнгөрсөн баасан гарагт Монголын засгийн газар Хятадын Шинхуа Группийн удирдлагуудтай уулзалт хийсэн юм. Шинхуа Групп нь Таван Толгойн уурхайн ажиллагааг засгийн газрын эзэмшлийн Эрдэнэс Таван Толгой компаниас авах талаар хэлэлцэж байгаа юм.

Эрдэнэс Таван Толгой компани уул уурхайн зургаан лиценз эзэмшдэг ба эдгээрийн дотор коксжих нүүрсний орд болох Таван Толгойн Цанхийн лиценз байгаа боловч компани Чалко группын өрийн дарамтанд байгаа билээ. Reuters агентлагийн мэдээлж байгаагаар Эрдэнэс Таван Толгой 2011 онд Чалко группээс 350 сая ам. долларын зээл авч, нүүрс нийлүүлэх замаар өрөө цайруулахаар тохиролцсон байна. Эрдэнэс Таван Толгой нь Монголын хамгийн том уурхайн компани учраас дээрх хэлэлцээр нь Монголын нүүрсний экспортын хувьд маш чухал байсан юм. Нүүрсний үнэ унаснаар нүүрсний нийлүүлтээс ашиг олж чадаагүй аж.

BDSec ХК үнэт цаасны компаний үйл ажиллагаа хариуцсан захирал Ник Козины хэлснээр Чалкотой хийсэн хэлэлцээрийн дагуу Монгол улс 1 тонн нүүрсийг олон улсын зах зээлийн үнээс онцгой хямд үнээр буюу $33 ам. доллараар худалдаалж байсан байна.

Эрдэнэс Таван Толгой нь Монголын нүүрс олборлолтын ихэнх хувийг эзэлж байгаа учраас хувийн компаниуд энэ бага үнэтэй өрсөлдөх хэрэгтэй болж байгаа бөгөөд тэд засгийн газрын дарамтан доор байгаа хэмээн Ник Козин CNBC сувагт утсаар ярьсан байна.

ЭТТ компанийн төлөөлөгчийн CNBC сувагт электрон шуудангаар илгээсэн захидалд Монголын засгийн газар болон Шинхуа Группийн хэлэлцээрийн гол сэдэв нь одоогийн үүсээд байгаа асуудлуудыг цогцоор хэрхэн шийдэх талаар гэсэн байна. "ЭТТ-н хувьд энэ хэлэлцээр нь баяжуулаагүй нүүрснийхээ хэт хямд үнийг засч залруулан, баяжуулсан нүүрс болон зүүн баруун Цанхийн уурхайгаас олсон ашгаараа худалдааны эрх чөлөөгөө эргүүлэн авах утгыг агуулж байна” Хэмээн ЭТТ-н төлөөлөгч бүсгүй ярьсан юм. Мөн түүнчлэн 2016 оны сүүлээр Чалко Группт үлдсэн 96 сая ам. долларын өрөө төлж дуусгана гэж найдаж байгаагаа илэрхийлсэн юм.

Монголын засгийн газар 2017, 2018 болон 2022 онд төлөх ёстой бондын өртэй байгаа. 2017 оны 3-р сард л гэхэд засгийн газрын хөгжлийн банкны авсан 580 сая ам.долларын өрийг шилжүүлэх ёстой

ТТ-н үйл ажиллагаа шинэ загвараар явагдсанаар уурхайн ажиллагаа сайжирч, нүүрсээ илүү өндөр үнээр борлуулах боломжийг нээж өгч байна хэмээн хөндлөнгийн ажиглагчид үзэж байна. Энэ нь мөн Монголын дэд бүтцийн бүтээн байгуулалтанд хөрөнгө оруулалт болох юм. Төмөр зам нэмж барин Хятадын төмөр замтай нийлүүлснээр түүхий эдийн экспорт хийж байгаа газрууддаа хурдан очих боломжтой. Ингэснээр хятадууд монгол нүүрснийхээ үнийг нэмсэн ч худалдаж авах болно хэмээн Ник Козин үзэж байнаа аж.

ЭТТ-н хийж байгаа одоогийн гэрээ хэлэлцээр нь Хятадын хойд хэсэгт орших Өвөр Монголын автономит улсад ашигтай тусч байгаа юм байна. "Хятадын хүсдэг ганц зүйл нь дэлхийн эрдэс баялаг, түүхий эдийн нөөцийг байж болох хамгийн бага үнээр худалдаж авах юм.” Хэмээн Ник Козин онцолсон байна.

Өнгөрсөн сард Түвдийн шашны тэргүүн Улаанбаатарт айлчилсны үр дүнд Гашуун Сухайтын боомтоор орж ирж байгаа Рио Тинто компанийн удирддаг Оюу Толгой уурхайн зэсийн баяжмал, Таван Толгой уурхайн нүүрс зэргийн гаалийн татварыг Хятадын талаас нэмсэн юм.

Moody агентлагийн шинжээч Матиас Ангонины хэлснээр Монголын эдийн засгийн нөхцөл байдал уналтанд орсон хэвээр л байх гэнэ. Түүний хэлж байгаагаар Таван Толгой 2020 оноос нааш ашгаа өгөхгүй ба энэ үед эдийн засгийн өсөлт 8.6 хувьтай болох гэнэ. Дээрээс нь Монголын засгийн газар 2017, 2018 болон 2022 онд төлөх ёстой бондын өртэй байгаа. 2017 оны 3-р сард л гэхэд засгийн газрын хөгжлийн банкны авсан 580 сая ам.долларын өрийг шилжүүлэх ёстой.

Moody’s агентлаг манай улсын урт хугацаатай зээлжих зэрэглэлийг B3-аас Caa1  болгон бууруулсан ба үүнийгээ Монголын засгийн газар ойрын хугацаанд зээлээ хэрхэн барагдуулах нь тодорхойгүй хэмээн тайлбарласан байна. Тус агентлагийн мэдээгээр 2016 оны 9-р сарын байдлаар гадаад валютын нөөц 1.1 тэрбум ам. доллар буюу сүүлийн 7 жилд байгаагүйгээр буурсан байна.