Уналт зогсож, өсөлт ирэв, энэ онд. Түүхий эдийн ханшийн муруй чигээ өөрчилж, тэнгэрийн зүг зааж эхэллээ. Сүүлийн зургаан жил үргэлжилсэн үнийн уналт эцэслэж, сэргэлт ирсэн нь энэ. Өсөлт алтаар эхэлж, нүүрсээр буухиалав. "Bloomberg”-ээс тооцдог түүхий эдийн жишиг индекс энэ онд 2010 оноос хойш анх удаа өслөө.

Манай голлох түүхий эдүүдийн ханш ч цойлов. Нүүрс л гэхэд хэдхэн сарын дотор гурав дахин өсчихөв. Зэс, төмрийн хүдэр ч чамлахааргүй чангарсан. Гэвч уулга алдуулах дөхсөн өсөлт удсангүй. Энэ оныг тун өнгөлөг эхлүүлсэн алтны үнэ оны сүүлийн улирлаас эхлэн доошилж, өсөлтийн өмнөх рүүгээ дөхөж байна. Зэс, нүүрс ч уналтын аянд нэгдчихсэн, уруудаж явна. Дийлэнх түүхий эдийн өсөлтийн эрч саарав. Тиймээс ирэх онд түүхий эдийн үнэ өсөх, эсэх нь эргэлзээ дагуулсан хэвээр. Энэ асуултад харин шинжээчид хэрхэн хариулсныг тоймлон хүргэе.

ИТГЭЛ АЛДАЖ МЭДЭХ АЛТ

Энэ оныг өсөлттэй эхлүүлсэн алтны ханш жилийн төгсгөлийг бүүдгэр үдэж байна. 1000 ам.доллар байсан шаргал металлын ханш оны эхнээс цойлж, 1400 ам.долларыг шүргэсэн. Өөрөөр хэлбэл, 30 орчим хувиар өссөн юм. Гэвч эргэн уруудлаа. Энэ сарын 25- ны байдлаар унци алтны үнэ 1133 ам.доллартай тэнцэв. 2016 оны оргил цэгээс энэ нь 20 гаруй хувиар буурсан дүн. Одоогийн уналт ирэх онд ч үргэлжлэх төлөвтэй.

Алтны ханшид ирэх онд уруудах таамаг давамгайлж байна

Унахгүй юмаа гэхэд өсөхгүй гэж шинжээчид таамаглажээ. Бас ийн таамаглах хэд хэдэн шалтгаан бий аж. Мэдээж, хэд хоногийн өмнө гарсан АНУ-ын төв банкны мөнгөний бодлогын шийдвэр эхний шалтгаан нь. Холбооны нөөцийн банк бодлогын хүүгээ 0.25 нэгжээр өсгөж, 0.75 хувьд хүргэв. Дэлхийн тэргүүлэх эдийн засаг мөнгөний бодлого чангалж, ам.долларын нийлүүлэлтээ хумилаа.

Ингээд зогсохгүй ирэх онд ч өсгөхөө мэдэгдэв. 2017 онд ам.доллар ховордох төлөвтэйг Холбооны нөөцийн банкны тэргүүн Жанет Йеллений мэдэгдлээс түвэггүй ойлгож болно. "Ногоон”-ы нийлүүлэлт ховордохоор ханш нь өснө. Харин ам.доллартай урвуу хамааралтай алтны үнэ суларч магадгүй байна. Тиймээс тус металлын ханшид бүүдгэр таамаг давамгайллаа. Шаргал металлын ханш 1500 ам.долларт хүрнэ гэж үзэж байсан шинжээчид төлөвөө танаж, 900-1000 ам.долларын таамаг дэвшүүлж байна.

Гэхдээ алт бол "хатуу валют”. Олон аравныг элээсэн ч үнэ цэнээ алддаггүй, эрсдэлгүй хөрөнгө оруулалт. Ертөнцийн нэг хязгаарт геополитикийн эрсдэл учрахад дэлхий даяар алтны ханш чангардаг зүй тогтолтой. Тиймээс улс хоорондын харилцаа, геопилитикийн эрсдэлээс үүдэн алтны ханш ирэх онд цойлж магадгүйг шинжээчид сануулсаар байна.

Монгол Улс ирэх онд унци алтаа 1255 ам.доллараар борлуулахаар төлөвлөсөн. 14.8 тонн алт экспортолж, 56 тэрбум төгрөг улсын төсөвт төвлөрүүлэхээр тусгачихаад байгаа. Тэгвэл шинжээчдийн шинэ төлөвийг аживал ирэх онд алтны орлого таамгаас дутаж магадгүй байна. Эрсдэлгүй хөрөнгө оруулалт ирэх онд итгэл алдаж болзошгүй нь.

ЗЭСИЙН ХАНШИЙН ТӨЛӨВ

Алтны ханш оны эхээр өсөж, эцсээр нь буурсан. Харин зэс эсрэгээрээ. Энэ жилийг тун баргар эхлүүлээд, сүүлийн улирлаас нь чангарлаа. Тодруулбал, дөрөвдүгээр улирлаас шар металлын үнэ 20 хоног дараалан өсөв. АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Д.Трамп ялалт байгуулж, түүний мөрийн хөтөлбөрт тусгасан бүтээн байгуулалтын төслүүд урагшлах хүлээлт бий болов. Энэ нь зэсийн ханшийг дэмжсэн юм.

Шинжээчид ч зэсийн ханшийг муугүй төсөөлж байна. Тухайлбал, "Goldman Sachs” группийн шинжээчид зэсийн ханш ирэх оны эхний улиралд 5000 ам.долларт хэлбэлзэнэ гэж таамаглажээ. Ер нь шинжээчдийн дийлэнх зэсийн ханшид 4800-5000 ам.долларын таамаг дэвшүүлцгээж байгаа. Энэ нь манай төсөвт тусгасан үнээс 100 гаруй ам.доллараар өндөр үнэ. Шар металлын ханш ирэх онд огцом цойлж, 2009 оны өндөр түвшиндээ хүрэхгүй. Гэхдээ тогтвортой, үл ялиг өсөлттэй байна гэж шинжээчид таамаглаж байна.

НҮҮР БУРУУЛЖ МЭДЭХ НҮҮРС

Нүүрсний ханш 2016 онд сэргэсэн. Урд хөршийн зах зээлд өндөр чанартай коксжих нүүрсний ханш 250 ам.долларыг давав. Эрчим хүчний нүүрс ч өсөлтөөс хоцорсонгүй. Хоёр жилийн дээд цэгтээ хүрэв. БНХАУ дотоодын нүүрсний олборлолтоо хумисан нь ханшийг дэмжсэн юм. Одоогоос жил орчмын өмнө тус улс коксжих нүүрсний олборлолтдоо хязгаар тогтоосон. Энэ нь нүүрсний үнэ тэнгэрт хадах шалтгаан болсныг шинжээчид хэлдэг.

Зэсийн үнэ ирэх онд тогтвортой байна

Харин нүүрсний үнийн өсөлттэй нүүр тулсан Хятад улс төд удалгүй шийдвэрээсээ ухарлаа. Урд хөршийн Засгийн газар олборлолтоо нэмэхээр хувийн хэвшлийнхэнтэйгээ хэлэлцсэн байна. Үүнээс үүдэн энэ онд огцом өссөн нүүрсний үнэ эргэн буурах хандлага ажиглагдсан нь энэ. Шинжээчдийн таамаг ёсоор одоогийн үнийн түвшин удлаа гэхэд оны эцэс хүргэнэ. Улмаар уруудах аж. Өөрөөр хэлбэл, нүүрс ирэх онд нүүр буруулж магадгүй. Монгол Улс ирэх оны төсөвтөө 31.3 сая тонн нүүрс олборлож 225.5 тэрбум төгрөг олохоор төлөвлөсөн. Сангийн яам тонн нүүрсний үнийг 44.1 ам.доллараар төсөөлөөд байгаа юм.

ТЭНЦВЭРЭЭ ОЛОХ ЗАХ ЗЭЭЛ

Газрын тос олборлогчид энэ сард гарцаа танахаар нэгдлээ. Энэ нь түүхий эдийн зах зээлд түүхэн үйл явдал болов. Гарцаа танах эхний санаачилга OPEC-оос гарсан. Энэ нь сүүлийн найман жил дэх OPEC-ийн орнуудын гарцаа танах анхны шийдвэр. Тэр утгаар зах зээлд хүчтэй нөлөөлөв. Олборлогчид гарцаа танасаар газрын тосны зах зээл тэнцвэржих эхний дохио аслаа.

Ингэснээр зах зээлийн хуулиар нийлүүлэлт татарч, үнэ өснө. Шинжээчид ирэх онд газрын тосны ханш 55 ам.долларт хэлбэлзэнэ гэж таамаглаж байна. Улмаар ирэх жилүүдэд тогтвортой дээшлэх аж. Гэхдээ олборлогчдын гарцаа танах амлалтаа хэр биелүүлэхээс ханшийн муруй тодорхой болох аж. Монгол Улс ирэх онд 1.06 сая баррель газрын тосыг нэгж бүрийг нь 41 ам.доллараар борлуулахаар тусгачихаад байгаа юм. Үүнээс үзэхэд бид газрын тосноос төлөвлөсөн, түүнээс давсан орлого олох боломжтой. Монгол Улсын голлох түүхий эдийн ханш ирэх онд одоогийнхоос төдий л өөрчлөгдөхгүй байх нь. Зарим түүхий эдэд уналт давамгайлж мэдэхээр байна.

Тухайлбал, алтны ханш тун бүүдгэр байх төлөвтэй. Харин зэс, нүүрсний үнэ ерөнхийдөө сэргэх чиглэлд шилжинэ. Гэхдээ өслөө гэхэд огцом тэлэхгүй. Өөрөөр хэлбэл, түүхий эдийн зах зээлд бүүдгэр төлөв ажиглагдаж байна. Дэлхий даяар санамсаргүй үйл явдлаар дүүрэн байгаа тул түүхий эдийн зах зээлийг таамаглахад хүндрэлтэй гэдгийг эдийн засагчид сануулсаар байна. Уул уурхайгаас хамааралтай Монголын эдийн засагт ч эрсдэл дагуулж мэдэхээр байна.

Г.Байгал