М.Блантер, М.Исаковский нарын хамтран бүтээсэн "Катюша” дуу анх 1938 онд гарсан ч дайны жилүүдэд алдаршсан юм. ЗХУ дэлхийн II дайныг даван туулахад энэ дууны нэртэй адилхан нэртэй зэвсэг өөрийн гэсэн үнэ цэнэтэй хувь нэмэр оруулсан байдаг. Харин энэ дууны талаар Исаковскийн зээ хүү ийнхүү дурсаж байна. "Манай өвөө Михаил Фёдорович Исаев дайнаас өмнө Өмнөд Уралын хөдөө амьдарч байлаа. Мужаан, мундаг гармони хөгжимчин байлаа.

Тэр гармони хөгжим дээрээ өөрийн гэргийдээ зориулж "Катюша” дуугаа зохиосон. 1941 онд дайнд яваад, гармони хөгжимтэйгөө хамт Австри хүрсэн. 1943 онд Курскт түр үдлэх үеэрээ "Землянка” дуугаа зохиосон. Энэ үеэр миномётын дэлбэрэлт болж, минаны хэлтэрхий шууд гармони хөгжмийг нь нэвтрээд өвөөгийн гарыг оносон гэдэг. Сарын дараа тагнуулынхан түүнд шинэ гармони хөгжим авчирч өгсөн. Энэ хөгжим дээрээ өвөө хайртай хань Катюшагийнхаа нэрийг бичиж, хөгжимтэйгөө Европыг бүтэн туулсан юм.

Түүний хөгжмийн зэмсэг дээрх бичсэн үгийг хармагцаа дайчид шууд л "Катюша”-г тоглоод өгөөч гэж гуйдаг байсан гэдэг. Харин дараа нь ялалтын өдөр ирсэн ч гармонийн дуу тасарсангүй. 1945 оны есдүгээр сард л өвөө гэртээ харьсан гэдэг. Ингээд хайрт Катюшатайгаа амьдарч, долоон хүүхэдтэй болсон. Эмээтэй 65 жил хамт амьдарч, нэг жил өөд болсон доо” хэмээн зээ хүү нь дурсчээ. Харин дайны жилүүдэд тийрэлтэт артилерийн буунд яагаад "Катюша” гэдэг нэр өгсөн юм бол.

"К” индекстэй байсан, тухайн үед Блантер, Исаковскийн "Катюша” дуу хит болсон байсан учраас "БМ-13” төхөөрөмжид ийм нэр өгсөн биз ээ. Сонирхуулахад 1941 оны долдугаар сарын 14-нд 15:15 цагт Зөвлөлтийн арми дайны түүхэнд анх удаа тийрэлтэт артилерийн галаар дайсанд цохилт өгчээ. Энэ үед фашистын арми Днепр мөрөн рүү цөмөрч, Орша хот болон Смоленскийн урд хэсгийг эзлэн аваад байжээ. Цахилгаан шиг хурдтай энэ зэвсгийг оросууд 1941 онд Зис машинд суурилуулан үйлдвэрлэжээ.

16 тийрэлтэт сум бүхий бүхий машиныг "Бм-13” гэж нэрлэж, кабин дээр нь томоор "К” үсэг бичсэн тул "Катюша” гэж нэрлэх болсон аж. Зөвлөлтийн арми 1943 оны долдугаар сарын 12-ны өглөө Ока голын хөвөөнд орших Толкачевын эсэргүүцлийн зангилаанд их буу, нисэх онгоцтой хүч хавсран "Катюша”-аар ээлжит цохилтоо өгчээ. Болхов руу нэвтрэх замыг хаах зорилгоор Орёлын түшиц газрыг хориглон хамгаалж байсан энэ зангилаанд фашистууд чухал ач холбогдол өгч, Толкачева тосгоны эргэн тойронд төмөр утсаар тор татан зайгүй мини булсан байжээ.

Өглөөний 05:05 цагт "Катюша”-гийн хоёрдугаар бригад бэхэлсэн район руу гал нээсэн байна. 300 мм-ийн их бууны 2304 сумтай тэнцүү Катюшагийн сум тус бүр тэсрэхдээ 1.5 метр гүн, 5-8 метр урт нүх үүсгэсэн. Эсэргүүцлийн зангилааг ердөө наймхан минутад бут цохисон бол 400-500 хүнтэй фашистын гарнизоноос 28 хүн амьд үлдэн буудлага дуусахад бууж өгсөн” хэмээн бэлтгэл генерал А.Нестеренко дурссан талаар "Улаан-Од” сонин 1970 оны дөрөвдүгээр сарын 04-ний дугаартаа мэдээлжээ.

1941 оны наймдугаар сарын 8-нд ерөнхий командлагч Сталины тушаалаар тийрэлтэт артиллерийн анхны найман хороог бий болгосон бөгөөд есдүгээр сарын 12-нд ес дэх хороог байгуулж байжээ. Тухайн үед тийрэлтэт артиллерийн нэг хороо нь 5-10 секундын хугацаанд 576 ширхэг пуужин харвах чадалтай байсан бөгөөд эдгээр пуужин нь 100 га талбайд байрлаж буй дайсныг устгах боломжтой байлаа. Пуужингийн толгой нь газарт унаж задраад, задарсан хэлтэрхий нь 800 хэмийн халуун үүсгэж, эргэн тойрныхоо бүх зүйлсийг шатаадаг байсан учраас дайснууд зэвсгийг аюултайд тооцож байсан юм.

Бэлтгэсэн Э.ЗАЯА