Түүхий эдэд хэт найдах хэрэггүй. Ийм зөвлөгөөг олон улсын санхүү, эдийн засгийн томоохон байгууллагын нэг Дэлхийн банкнаас өгч байна. Дэлхийн 189 улсыг эгнээндээ нэгтгэсэн тус банкны шинжээчид таваарын зах зээлийн таамгийг улирал тутам танилцуулдаг. Өнгөрсөн нэгдүгээр сард энэ оны эхний төлөвөө танилцуулж байсан бол хэдхэн хоногийн өмнө шинэ таамгаа олон нийтэд ил болгосон байна. Ингээд Вашингтонд төвтэй Дэлхийн банкны шинжээчид зах зээлийн тоймыг хэрхэн зурагласныг сонирхоё.

ӨСӨЛТ ДАГУУЛАХ ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН ТҮҮХИЙ ЭД

Зэс, цайр зэргийг багтаасан үйлдвэрлэлийн түүхий эдэд өсөлт давамгайлах төлөвтэй. Энэ төрлийн бүлэг таваарын ханш 2017 онд 16 хувиар өснө. Гэхдээ энэ нь дундаж өсөлт.

Түүхий эдэд хэт найдах хэрэггүйг Дэлхийн банк зөвлөв

Харин задлаад харвал харилцан адилгүй дүр зураг бууж байна. Тодруулбал, цайр, хар тугалгын ханш 18-32 хувиар чангарч, үнийн өсөлтийг тэргүүлэх нь. Харин бидэнд хамгийн их хамаатай зэсийн үнэ 18 хувиар дээшилнэ. Шалтгаан нь шаргал металлын гол олборлогчид болох Пери, Индонез зэрэг улсад зэсийн олборлолт, экспорттой холбоотой зарим эрсдэл учирч магадгүй нь ханшийг дэмжихээр байна.

Учир нь өнгөрсөн улиралд зэс, төмрийн хүдэр зэрэг түүхий эдийн ханш өсөхөд хөндлөнгийн нөлөө хүчтэй байсан. Тодруулбал, эрсдийн гол экспортлогчдын нэг Австралийг хар салхи дайрч, Чилид уурхайчид ажил хаялт зарласан гээд зах зээлийн бус хүчин зүйл ханшид хүчтэй нөлөөлсөн юм.

ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ЭХ ҮҮСВЭР

Өнгөрсөн улирал руу өнгийвөл газрын тосны ханш өмнөх оны аравдугаар сараас хойш төдий л өөрчлөгдөөгүй байна. Харин 2016 оны сүүлээс гэнэт цойлж, зах зээлийг цочроосон нүүрсний ханш нэгдүгээр улиралд 13 хувиар буурсан байх юм. Тэгвэл өнгөрсөн улирлыг уналтаар үдсэн энэ төрлийн түүхий эдийн ханш ирэх улирлуудад өсөх таамагтай байна. Ялангуяа, бидэнд хамаатай, Монгол Улсын экспортын нийт орлогын 41 хувийг дангаар бүрдүүлсэн нүүрсний ханш зургаан хувиар өснө.

Дэлхийн нүүрсний нийлүүлэлтийн тэн хагасыг залгидаг БНХАУ-ын бодлого хар "алт”- ны зах зээлд шийдвэрлэх нөлөө үзүүлэхийг Дэлхийн банкны шинжээчид онцолж байна. Өнгөрсөн онд Хятадын Үндэсний хөгжил, шинэтгэлийн хороо нүүрс олборлох хугацааг албадан бууруулж, 330 өдрийг 276 болгосныг бид өмнө нь мэдээлж байсан. Ингэснээр хар "алт”-ны олборлолт 16 хувиар буурсан байдаг.

Гэхдээ олборлолтод ийн хязгаарлалт тавьснаар нүүрсний ханш цойлсон. Тиймээс урд хөршийн Засгийн газраас нүүрсэнд тавьсан зарим хоригоо хөнгөлөөд байгаа юм. Үүнээс үүдэн нүүрсний ханш өнгөрсөн улиралд 13 хувиар суларчээ. Харин энэ онд өнгөрсөн оныхоос зургаан хувиар өсөж, тонн нүүрс 70 ам.долларт хэлбэлзэхээр байна. Манай эдийн засагт багагүй хэмжээний доллар далалдаг газрын тосны ханш яльгүй өсөх нь. OPEC-ийн гишүүн болон гишүүн бус орнууд олборлолтоо танаснаар ханш чангарах үндсэн нөхцөл бүрдэх аж. Өдгөө 50 ам.долларт дэнжигнэж буй газрын тосны ханш дээшилсээр 2018 он гэхэд 60 ам.долларт хүрэх таамагтай байна.

ҮНЭТ МЕТАЛЛЫН БҮҮДГЭР ТӨЛӨВ

Тэгвэл үнэт металлын ханш буурах төлөвтэй. Гэхдээ огцом уначихгүй. Дунджаар нэг хувиар буурах прогнозыг Дэлхийн банк тооцоолжээ. Үүнд олон улсын геополитикийн эрсдэл болон дэлхийн томоохон банкуудын мөнгөний бодлого нөлөөлөх аж. Тухайлбал, АНУ-ын мөнгөний бодлогын нөлөөгөөр алтны ханш хоёр хувиар доошлохоор байна. Харин мөнгө болон цагаан алтны ханш нэг хувиар өснө.

Үнэт металлын ханш буурах төлөвтэй

Ер нь ам.доллар атгадаг Америкийн мөнгөний бодлого алт тэргүүтэй үнэт металлын ханшид нөлөөлсөөр ирсэн. Цаашид ч үр нөлөө нь үргэлжлэх нь. Учир нь АНУ-ын макро эдийн засаг улам хүчирхэгжээд байгаа. Тус улсын хөдөлмөрийн зах зээл сүүлийн 10 жилийн хамгийн таатай үед ирлээ.

Ажилгүйдлийн түвшин нь гэхэд 2009 оны дэлхийн эдийн засгийн хямралын дараах үеийнхээс даруй хоёр дахин буурч, 4.4 хувьд хүрээд байгаа. Тиймээс сүүлийн хэдэн жил тууштай хадгалсан мөнгөний сул бодлогынхоо жолоог татахаа мэдэгдээд байгаа юм.

Хэрэв энэ нь биеллээ олбол ам.долларын ханш чангарч, үнэт металлын үнэ уруудах эрсдэлтэй. Гэхдээ энэ таамгийг өөрчилж болох хэд хэдэн хүчин зүйл бий. Тодруулбал, олон улсын геополитикийн харилцаа улам хурцдаж байгаа нь эрсдэл багатай атлаа өндөр үнэтэй металлын ханшид дэмжлэг болж магадгүй. Ялангуяа, Афганистан, Сири, Умард Солонгос болон ОХУ, АНУ-ын харилцаа энэ онд олон улсад хүчтэй нөлөөлөхөөр байна. Эцэст нь, Дэлхийн банкны таамгаар энэ онд эрдсийн зах зээлд уналт, өсөлт хосолсоор байх нь.

Г.Байгал