Монгол, Канад улсын эдийн засгийн хамтын ажиллагааны талаар Монгол улсаас Канад улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхэт  Элчин сайд Р.Алтангэрэлтэй MMJ-ийн Э.Оджаргал онлайнаар ярилцлаа. 

Хоёр орны харилцаанд худалдаа, эдийн засаг, хөрөнгө оруулалтын хамтын ажиллагаа тэргүүлэх байр суурийг эзэлдэг. Тийм ч учраас хоёр орны Засгийн газар сүүлийн 10 гаруй жилийн хугацаанд үргэлжилсэн Хөрөнгө оруулалтын асуудлаарх хэлэлцээрийг сүүлийн 2 жилийн хугацаанд идэвхжүүлснээр өнгөрсөн оны есдүгээр сард байгууллаа. Эдийн засгийн хамтын ажиллагааны чиглэлд уул уурхайн салбарын хамтын ажиллагаа зонхилохын зэрэгцээ хөдөө аж ахуй, дэд бүтэц, байгаль орчин, барилга хот байгуулалт зэрэг салбарт мөн идэвхтэй хөгжиж байна. 

Монгол улсын Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Ц.Дашдорж тэргүүтэй манай Засгийн газрын өргөн бүрэлдэхүүнтэй төлөөлөгчид ирж оролцлоо.  Өнгөрсөн хоёр жилийн хугацаанд хэрэгжүүлсэн ажлаа дүгнэж, ирэх хоёр жилд хийхээр төлөвлөсөн ажлаа хэлэлцэн тохирсон. Энэ хүрээнд Канадаас Монголд оруулах хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх, Канад улсын манай оронд үзүүлэх хөгжлийн тусламжаа үргэлжлүүлэх, хөдөө аж ахуй, дэд бүтэц, барилга, байгаль орчны салбарт хөтөлбөр, төсөл хэрэгжүүлэхээр нэгдсэн тохиролцоонд хүрсэн.

Түүнчлэн, ардчилал, сайн засаглалыг бэхжүүлэх, хүний эрх, ялангуяа эмэгтэйчүүдийн эрх ашгийг хамгаалах чиглэлд Канад улс Монгол улстай илүүтэй хамтран ажиллах сонирхлоо илэрхийллээ. Мөн хоёр орны батлан хамгаалах салбарын хамтын ажиллагааг үргэлжлүүлж, НҮБ-ын энхийг сахиулах хүчний хүрээнд хамтран ажиллахаар тохирсон.

Боловсрол, шинжлэх ухаан, соёл, спортын чиглэлд хамтын ажиллагааг идэвхжүүлэх, Канадад суралцах Монгол оюутны тоог нэмэгдүүлэх, их дээд сургуулиуд хоорондын хамтын ажиллагааг идэвхжүүлэн өргөжүүлэх, шинэ техник, технологи нэвтрүүлэх, Монгол судлалыг хөгжүүлэх, соёлын солилцоог нэмэгдүүлэх, өвлийн спортыг хөгжүүлэхэд хамтран ажиллах арга хэмжээнүүд хэрэгжүүлэх зорилт тавилаа. 

Яг энэ чухал үед манай Засгийн газар өндөр түвшний олон төлөөлөгч илгээж оролцуулсан нь чухал ач холбогдолтой цагаа олсон арга хэмжээ болсон. Чуулга уулзалтын эхний өдөр буюу гуравдугаар сарын 5-ны өдөр "Монголын уул уурхайн хөрөнгө оруулалтын форум” арга хэмжээг зохион байгуулж, Монголын Засгийн газраас уул уурхайн салбарын бодлого, авч хэрэгжүүлж эхэлсэн ажлуудаа танилцуулсан бөгөөд манайд хөрөнгө оруулж, үйл ажиллагаагаа явуулж буй Канадын компаниуд төслөө танилцуулж, Канадын болон бусад гадаад орны хөрөнгө оруулагчид зэрэг нийтдээ 300 гаруй хүн оролцсон нь өмнөх жилүүдтэй харьцуулахад дэвшилттэй болсон. 

Монгол, Канад улсын хооронд байгуулсан Хөрөнгө оруулалтыг хөхиүлэн дэмжих, харилцан хамгаалах тухай Хэлэлцээр хүчин төгөлдөр болж, үйлчилж эхэлснийг энэ үеэр зарласан нь "чихэнд чимэгтэй” мэдээлэл болж, улс төрийн тогтвортой цаг ирж, эрх зүйн ойлгомжтой орчин бүрдэж байгааг олон оролцогчид онцлон ярьж байсан юм. Сонирхолтой нь зарим орны төлөөлөгчид манай арга хэмжээний зохион байгуулалт, арга хэлбэрийг ихэд сонирхон "туршлага судалж” байлаа. Энэ арга хэмжээний хүрээнд манай төлөөлөгчид Торонтогийн хөрөнгийн биржид зочилж, манай уул уурхайн компаниуд энд хувьцаагаа арилжаалах боломж олгох асуудлаар хамтран ажиллахаар тохиролцсон нь мөн тодорхой үр дүнтэй ажил боллоо. 

Энэхүү  баримт бичгийг Монголын тал 2016 оны аравдугаар сарын 26-нд, Канадын тал 2017 оны хоёрдугаар сарын 24-нд тус тус батламжиллаа. Энэ тухай Монгол улсын Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Ц.Дашдорж, Канадын Олон улсын худалдааны сайд Филипп Франсуа Шампэнь нар Торонтогийн олон улсын уул уурхайн чуулга уулзалтын үеэр 2017 оны гуравдугаар сарын 7-нд нийтэд зарласан нь чухал мэдээ болсон юм. Уг хэлэлцээр нь Канадаас Монгол улсад, Монголоос Канад улс руу орох хөрөнгө оруулалтын тогтвортой, ойлгомжтой орчныг бий болгоод зогсохгүй хөрөнгө оруулагчдын эрх ашгийг хамгаалах, маргаантай асуудлыг хэлэлцээрт тусгасан зарчмын дагуу шийдвэрлэх зэрэг чухал заалтууд орсон тул зөвхөн Монгол, Канад төдийгүй гадаадын нийт хөрөнгө оруулагчдад итгэл төрүүлсэн баримт бичиг болсон гэж үзэж байна. 

Канадад хөрөнгө оруулалтын эрх зүйн тогтвортой орчин, өндөр өсөлттэй эрүүл эдийн засаг, Хойд, Өмнөд Америк, Европ, Ази гээд асар их хэрэглээний зах зээлд ойр, өндөр мэргэжлийн ажиллах хүчин, бага хүүтэй татварын таатай, тогтвортой орчин, шинэ техник технологийн төв, бизнесийн соёл өндөр, амьдрах орчны чанар зэрэг олон эерэг хүчин зүйл үүнд шууд эерэгээр нөлөөлж байна. 2015 оны байдлаар Канад нь гадаад улс орнуудад 1005.2 тэрбум канад доллар, гадаад улс орнууд Канад руу 768.5 тэрбум канад долларын хөрөнгө оруулалтыг хийжээ. 

Уул уурхайн салбарт хамтын ажиллагааны нөөц боломж их гэж үздэг. Энэ хөрөнгө оруулалтыг дагаад Канадаас Монголд уул уурхайн үйлдвэрлэлийн сүүлийн үеийн техник технологи, тоног төхөөрөмж орж ирэхийн хэрээр Монголын мэргэжилтэн, ажилтнуудын мэдлэг, туршлага, ур чадвар нэмэгдэх давуу талтай. Бизнесийн шинэ соёл, менежмент нэвтэрнэ. Уул уурхайн салбарын эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгоход Канад улс хөгжлийн тусламжийнхаа хүрээнд Монгол улсад их туслалцаа үзүүлж байгааг онцлохыг хүсч байна. Уул уурхайн хөгжлийг дагасан нийгмийн асуудал, орон нутгийн иргэдийн эрх ашиг, уурхайн ажилчдын нийгэм, эрүүл мэндийн чиглэлээр Канадаас суралцах, нэвтрүүлэх зүйл олон бий. Байгаль орчныг хамгаалах, усны нөөцийн зохистой ашиглалт, ашиглалтын дараах уурхайн хаалт зэрэг чиглэлээр хоёр улс төсөл хэрэгжүүлж хамтран ажиллаж байна.

Монгол улсын Засгийн газраас батлан хэрэгжүүлж эхлээд буй "Алт 2” хөтөлбөрийг Канадын уул уурхайн компаниуд ихээхэн сонирхож байна. Дэлхийн уул уурхайн бизнес төвлөрсөн Торонтогийн хөрөнгийн биржид манай уул уурхайн компаниудыг гаргахад дэмжлэг үзүүлэхэд хамтран ажиллаж байна. 

Канад нь Монголыг хөгжлийн тусламж үзүүлдэг тэргүүлэгч 25 орныхоо жагсаалтад 2014 онд оруулсан бөгөөд эдүгээ 50 орчим сая канад долларын санхүүжилттэй 6 төсөл хэрэгжиж байгаагийн хоёр нь уул уурхайн олборлох үйлдвэрлэлийн менежментийн чадавхийг сайжруулахад чиглэгдэж байгаа юм. Хөгжлийн хамтын ажиллагааны хүрээнд Үндэсний Геологийн албыг байгуулж бэхжүүлэх талаар Монгол, Канад улс хамтран ажиллахаар болж байна. Энэ хамтын ажиллагаа тодорхой үр дүнтэй, харилцан ашигтай, хоёр талын эрх ашгийг чанд хангасан нөхцөлд хэрэгжих нь ойлгомжтой юм. 

Канадын хөдөө аж ахуйн бүс нутаг Саскачеван мужид жил бүрийн зургаадугаар сард зохион явуулдаг Олон улсын хөдөө аж ахуйн форум-үзэсгэлэнд манай хөдөө аж ахуйн салбарын хувийн хэвшлийнхэн сүүлийн жилүүдэд тогтмол оролцож, газар тариалангийн шинэ технологи, техник, тоног төхөөрөмж болон мал аж ахуйн шинэ бүтээгдэхүүнүүдтэй танилцаж туршлага судлан, гэрээ хэлэлцээр байгуулж, хамтран ажилласаар ирсэн. Хүйтэнд тэсвэртэй ургац, сайн үүлдрийн малын хөлдөөсөн үр, өгөөж өндөртэй бордоо төдийгүй бүрэн болон хагас автоматжсан газар тариалангийн машин механизм, үр тарианы хадгаламжийн байгууламж зэрэг авах, сурах зүйл энд их байдаг. 

Дэд бүтцийн салбарт Канадын модон байшингийн болон зам, гүүрийн стандартчиллыг Монголд нутагшуулах ажил хийгдэж байгаа. Бага оврын усан цахилгаан станц, цахилгаан түгээх шугам сүлжээний схем, хот байгуулалт, хотын нийтийн үйлчилгээ зэрэг асуудлаар манай холбогдох байгууллага, мэргэжилтнүүд Канадад ирж туршлага судлаад буцсан. Эдгээр ажил цаашид үргэлжилнэ.

Канад улсаас Монгол улсад суугаа Элчин сайдын яам Канадын их, дээд сургуулиудын нээлттэй хаалганы өдрийг жил бүр Улаанбаатар хотноо аравдугаар сард зохион байгуулдаг байсан. Канадад суралцах талаар бодитой мэдээлэл өгөх найдвартай эх сурвалж нь энэ. Гэхдээ одоо Канадын их дээд сургуулиудын цахим хуудас руу орж бүх мэдээллийг авах бүрэн боломжтой. 

Эдүгээ Канадын их, дээд сургуульд манай 500 орчим залуус төрөл бүрийн мэргэжил эзэмшихээр суралцаж байна. Төрийн сургалтын сангийн зээл, хувийн санхүүжилт, хувийн компанийн зардлаар ихэвчлэн суралцаж байна. Канадын их дээд сургууль цөөн тооны тэтгэлэг олгодог бөгөөд эдгээр нь ихэнхдээ санхүүгийн нэмэлт дэмжлэг байдлаар өгөгддөг. Харин докторантурт суралцахад бүрэн хэмжээний тэтгэлгийг нөхцөл хангасан тохиолдолд авах боломжтой байдаг.

Уул уурхайн чиглэлийн инженер, мэргэжилтнүүд Бритиш Колумбын их сургуульд бэлтгэгдэж байна. Улаанбаатар хотын олон улсын шинэ нисэх онгоцны буудалд ажиллах олон мэргэжилтэн Канадад бэлтгэгдсэн.  

Монголын цөөнгүй их дээд сургуулиуд Канадын их дээд сургуулиудтай хамтын ажиллагаатай. Хөдөө аж ахуйн их сургууль Саскатүүний их сургуультай,  Анагаах ухааны их сургууль Альбертагийн их сургуультай хамтран ажиллаж байна. Энэ хамтын ажиллагааг идэвхжүүлж, дипломын сургалтын хамтарсан хөтөлбөр боловсруулах, оюутан багш солилцох хэлбэрээр улам идэвхжүүлэх шаардлага бий. Олон зүйл биднээс мөн шалтгаална. Мэргэжилтэй ажилчин бэлтгэх, техник мэргэжлийн сургуулийн арга зүйг сайжруулах чиглэлээр ярилцаж байгаа асуудлууд мөн бий.

Ярилцсанд баярлалаа.