Мод, цэцэгт ургамал, зүлэгний олон төрөл зүйлийг тарьж ургуулан, удмынх нь санг хадгалан, хамгаалж авч үлдэх чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхэлдэг 34 га талбайг эзлэх ногоон байгууламж бүхий Ботаникийн цэцэрлэгт хүрээлэнг зорьсон юм. Албан байгууллагын цайны цаг таарсан болоод ч тэр үү, замын түгжрэл их байв.

Их хотын авто замын хөдөлгөөнд 40 орчим минут саатсаны эцэст зорьсон газраа ирэхэд биднийг төсөөлснөөс тэс ондоо орчин угтсан юм.

Нийт 29239 мод, сөөг болон цэцэрлэгжүүлэлт бүрэн устжээ

Хүрээлэнг эргэн тойрон гэр хороолол бүрхэж, газрыг хоёр хэсэг болгон, ногоон өнгийн төмөр хашаагаар заагласан байв. Баруун талын хашаанд их олон жилийн өмнө барьж, нурах шахсан нэг давхар байшингаас гадна хуучин мод үржүүлгийн газрын хөрсөнд үлдсэн, хатаж хорчийсон 20 орчим мод хогон дунд ёрдойх нь өрөвдмөөр. Харин эсрэг талд нь навчит мод, бут сөөг болон өмнө нь бидний харж байгаагүй олон төрөл зүйлийн цэцэгт ургамал, зүлэг, эмийн ургамлыг байгалийнх нь зохилдлогоор тарьж ургуулж буй 22.9 га талбай оршино.

Биднийг очиход таван зүйлийн сарааны төрөл, цагаан цээнэ, намуу зэрэг хүрээлэнгийн нийт цэцэгсийн 60 орчим хувь нь цоморлигоо дэлгэж, тус газарт өнгө нэмж байлаа. Түүнчлэн тус газарт 1778 оноос хойш эхлэн хадгалж ирсэн Монгол орны өнцөг булан бүрээс авчирсан гуурст цэцэгт ургамлын гербарийн 140 мянган цуглуулга, замгийн таван мянга, мөөгний 1600, хагийн 13 мянга болон хөвдний 16 мянган цуглуулгын фонд бүрдүүлэх боломжтой гэж хүрээлэнгийн эрхлэгч Н.Очгэрэл хэллээ. Анх байгуулагдахдаа 70 орчим хүний бүрэлдэхүүнтэйгээр үйл ажиллагаагаа эхлүүлж байсан Ботаникийн цэцэрлэгт хүрээлэн жил ирэх тусам орон тооны цомхотгол хийсээр, өдгөө хүрээлэнгийн эрхлэгч, судлаач эрдэмтэн, харуул, усалгаа хариуцсан ажилтан гээд гарын таван хуруунд багтах төдий хүнтэй болжээ.

Түүнчлэн тус газрын нийт талбайн 10 га-д эмнэлгийн барилга барих болсон тул 2011 онд улсаас эргүүлэн авчээ. Ингээд ногоон байгууламжийн 29239 мод, сөөг болон услалтын систем, цэцэрлэгжүүлэлт бүрэн устаж, 20 орчим сая төгрөгийн хохирол учирсан. Өдгөө Ботаникийн цэцэрлэгт хүрээлэнгийн хувьчилж авсан 10 га-д зургаа орчим жилийн хугацаанд ямар ч барилга байшин баригдаагүйгээс гадна арчилж тордох хүнгүй, хогонд дарагдсан үхмэл газар болоод байна.

Тэгтэл дэлхийн бусад оронд үндэсний хэмжээний томоохон ботаникийн цэцэрлэгүүдээ бүс нутгийнхаа стратегийн ач холбогдол бүхий байгууламж хэмээн үнэлж, үйл ажиллагааг нь тогтвортой хөгжүүлэх зорилгоор байгаль, түүх, соёлын өв хэмээн хуулиар дархалдаг. Тухайлбал, Английн Кью ботаникийн цэцэрлэг нь 1759 онд байгуулагдсан бөгөөд нийт 121 га талбайг хамрах долоон сая зүйлийн 30 мянган ургамлын амьд цуглуулгатай. Мөн 650 судалгаа шинжилгээний судлаачтай, 175 мянган цуглуулгын зураг бүхий музейн сан хөмрөгтэй, 56 сая фунт стерлингийн хөрөнгө оруулалттай аж.

Ботаникийн цэцэрлэгт хүрээлэн өдгөө тордох хүнгүй үхмэл газар болжээ 

Харин манай улс ургамлын аймаг, төрөл зүйлийг хамгаалах, хадгалах зориулалттай тусгай хэрэгцээний буюу урт хугацааны газар ашиглалтын онцгой эрх бүхий ботаникийн цэцэрлэгт хүрээлэнгийн газар нутагт шунаад зогсохгүй урт хугацааны хөдөлмөрийн үр шим болох ногоон байгууламжийг сүйтгэж байна. Мөн тусгай хамгаалалттай газар болгох талаар тусгасан ямар ч хууль, хамтын ажиллагаа, харилцаа холбоо байдаггүй.

Өнөөдрийг хүртэл уг хүрээлэнд бакалавр, магистр, докторын зэрэг горилогчид эрдэм судалгаа, практик дадлага хийж байна. Гэсэн ч хүрээлэнгийн дэргэд ургамлын генийн сан, үрийг хадгалах, судалгаа шинжилгээний зориулалт бүхий лаборатори, тоног төхөөрөмж бүхий барилга байгууламж огт алга. Уг нь нийслэл хотын ногоон байгууламжийг нэмэгдүүлэх эдийн засагт хэмнэлттэй төдийгүй улс орны мод, ургамлын олон төрөл зүйлийг нэмэгдүүлэх, хадгалж, хамгаалж үлдээх стратегийн чухал ач холбогдол бүхий энэ хүрээлэнг нэн тустай хөгжүүлдэг тогтолцоо хэзээ бүрдэх вэ. 

Г.Оюунтөгс