"Оюутолгой” компани цахил гааны төлбөрт жил бүр 160200 тэрбум төгрөг өмнөд хөршид төлж байгаа. Хэрэв Тавантолгойн нүүрсний ордыг түшиглэн барихаар төлөвлөсөн 450 МВт хүчин чадалтай цахилгаан станцаа манай улс өдийд ашиглалтад оруулчихсан бол дээрх хэмжээний мөнгө дотоодын эдийн засагт үлдэх байлаа. Өмнийн говьд ажлын байр шинээр нэмэгдэж, тэр хэрээр олон хүний амьжиргаа дээшлэх байсан. Төвийн бүсийн болон өмнийн говийн стратегийн орд газруудын эрчим хүчний хэрэгцээг хангах үүрэг хүлээсэн Тавантолгойн цахилгаан стан цаас "Оюутолгой” г эрчим хүчээр хангах юм. Гэвч уг цахил гаан станц төслийн нэгжээс цааш хэтэрсэнгүй. Мега төслийн бэлтгэл ажил ийнхүү саатсаар энэ оны хоёрдугаар хагастай золголоо.

"Эрдэнэс Тавантолгой”н үйл ажиллагаа явуулж буй Тавантолгойн ордын дэргэд нэг тэрбум ам.долларын өртөгтэй цахилгаан станц барих санаачилга бол эртнийх. Худалдан авагч нь тодорхой болчихсон цахилгаан станцын төсөл хөрөнгө оруулалтаа богино хугацаанд нөхөх боломжтой гэдэг.

Учир нь ашигтай ажиллах баталгаа "Оюутолгой” болж байгаа юм. Тавантолгойн ордын нийт нөөц нь 6.4 тэрбум тонн. Үүний 1.8 тонн нь коксжих нүүрс. Үлдсэн нь эрчим хүчнийх. Тавантолгойн ордын эрчим хүчний нүүрсийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах нь төслийн шатанд яваа цахилгаан станцаас ихээхэн шалтгаалахаар байна. Ингэснээр Тавантолгойн өгөөж илүү нэмэгдэх юм.

"Оюутолгой" цахилгаан эрчим хүчээ энэ оноос дотоодоос хангах гэрээ байгуулсан. Гэтэл манай улс хөрөнгө оруулагчидтай байгуулсан гэрээнд тусгасан "амлалт”-аа өөрсдөө биелүүлж чадсангүй. Ийм нөхцөлд "Оюутолгой”-г Монголоос эрчим хүчээ ав гэж шахах эрх бидэнд байхгүй. Хэдий "Оюутолгой”-н гүний уурхайн хоёр дахь шат хэрэгжиж эхэлсэн ч манай улс өөрсдийн эрчим хүчний хэрэгцээгээ хэрхэн яаж хангах талаар толгойгоо гашилгаж суугаа. Тавантолгойн цахилгаан станцын төслийн ажил өнгөрсөн хугацаанд урагшилсан боловч ухарсан нь их. Төслийг хэрэгжүүлэх хөрөнгө оруулагчийг өнгөрсөн онд тодруулсан. Харамсалтай нь яриа, хэлцэл удааширч, зогсонги байдалд ороод байна.

Тавантолгойн ордтой энэ сарын 21-нд танилцсан уул уурхайн салбарынхан уг төслийн явцыг хамгийн их сонирхож байв. Тэдний анхаарлыг татаж буй цахилгаан станцын барилга угсралтын ажил 20 сар үргэлжилнэ гэж урьдчилсан байдлаар тооцжээ. Энэ үед ойролцоогоор 2500 хүний ажлын байр шинээр бий болно гэж төслийн нэгжээс өмнө нь мэдээлж байсан. Энэхүү төслийн нийт санхүүжилт нэг тэрбум ам.доллар. Үүний 30 хувь нь хөрөнгө оруулагчийн шууд хөрөнгө оруулалт байх бол үлдсэн 70 хувь олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагаас татсан зээлийн эх үүсвэр байх юм.

• "Оюутолгой" цахилгаан эрчим хүчээ энэ оноос дотоодоос хангах гэрээ байгуулсан.
• Манай улсын уул уурхайн салбарт төрийн оролцоо илт давамгайлж буй.
• Цахилгаан станцын дөрвөн хүн тутмын гурав нь орон нутгийнх.

"Эрдэнэс Тавантолгой”-д шаардлагатай цахилгаан эрчим хүчийг хувийн хэвшил угтаа нийлүүлж байна. Төр, хувийн хэвшлийн энэ хоёр компани хаяа залган оршдог ч тэдний хооронд зааг, ялгаа их юм. Нэг нь олборлосон бүтээгдэхүүнээ шууд экспортод гаргаж байгаа бол нөгөө нь угааж, баяжуулж, нэмүү өртөг шингээж байна. Тэрчлэн эрчим хүч гарган авч үүнийгээ борлуулж байна.

Манай улсын уул уурхайн салбарт төрийн оролцоо илт давамгайлж буй. Ялангуяа нүүрсний салбарт төрийн өмчит "Эрдэнэс Тавантолгой” томоохон байр суурь эзэлж байгаа. Ийм атлаа хувийн хэвшлийн компаниудтай харьцуулахад чамлалтай санагдах зүйл цөөнгүй. Хэрэв Ухаа худагийн уурхайг түшиглэн хувийн хэвшил 18 мегаваттын хүчин чадалтай цахилгаан станц бариагүй бол Тавантолгойн ордод үйл ажиллагаа явуулж буй компаниуд эрчим хүчний хувьд хүндрэлд орох байсныг үгүйсгэх аргагүй юм.

Хувийн хэвшлийн босгосон цахилгаан станц төвийн эрчим хүчнээс алслагдсан Өмнөговь аймгийн Цогтцэций сумыг тог цахилгаанаар найдвартай хангаж байна. Илүүдэл цахилгаанаа төвийн бүсийн эрчим хүчний нэгдсэн системд нийлүүлж байгаа аж. Үйл ажиллагаа явуулаад зургаа дахь жилийнхээ нүүрийг үзэж буй хувийн хэвшил компанийн 18 мегаваттын цахилгаан станц эхэнд дурдсан Тавантолгойн цахилгаан станцтай харьцуулахад хүчин чадлын хувьд тэнгэр, газар шиг ялгаатай. Хэдий ийм боловч орон нутгийн хэрэгцээг хангаж, эрчим хүчний найдвартай эх үүсвэр нь болж байна.

60 мянган хүн амтай зургаан аймгийн цахилгааны хэрэгцээг бүрэн хүчин чадалтай энэхүү станцын гол хэрэглэгч нь баяжуулах үйлдвэр гэнэ. Цахилгаан станцыг барихад 80 орчим дотоодын компани, 40 гаруй гадаадын компанитай хамтран ажилласан болохыг тус станцын үйл ажиллагаа хариуцсан захирал хэлж байсан юм. Барилга угсралтын үед 500 хүн ажиллаж байсан бол өдгөө 200 орчим хүнийг байнгын ажлын байраар хангаж байгаа аж.

Цахилгаан станцын дөрвөн хүн тутмын гурав нь орон нутгийнх. Тэр дундаа нийт ажилтны 20 гаруй хувь нь Цогтцэций сумын уугуул иргэд байдаг гэв. Төр цахилгаан станц барих гэж олон дуншиж байхад хувийн хэвшил аль хэдийнэ бүтээн байгуулаад үр шимийг нь хүртэж байна. Орон нутгийн нийгэм, эдийн засгийн хөгжилд төрийн оролцоогүй компани хамгийн их үүрэг гүйцэтгэж бас ачааны хүндийг үүрч байгааг уншигч та эндээс анзаарсан болов уу.

Б.Баяртогтох