Үйлдвэрлэлийн металлын үнийн өсөлтийг сүүлийн нэг сар өнгөлсөн зэсийн ханш уруудлаа. Гурван жилийн дээд цэгт хүрээд байсан шаргал металлын ханш ийнхүү гурван хувиар доошлов. Лондоны металлын биржид өнгөрсөн мягмар гарагт 6970 ам.долларт хүрч байсан зэсийн ханш баасан гарагт 6691 ам.доллар болтлоо суларчээ. Ингэснээр долдугаар сараас эхлэн тэнгэр өөд тэмүүлж байсан ханшийн муруй доош чиглэлээ. Гэхдээ зэсийн ханш он гарсаар 20 хувиар өсчихөөд байгаа юм.

Зэсийн үнийн уналт уул уурхайн компаниудын хувьцааны ханшийг ч доргиов. Энэ зах зээлийн тэргүүлэгчдийн нэг "BHP Billiton” компанийн хувьцааны ханш Нью- Йоркт 3.2 хувиар буурсан байна. Мөн "Vale”-ийн үнэт цаас 4.2, "Rio Tinto”-гийнх 2.9 хувиар тус тус урууджээ.

• Зэсийн ханш он гарсаар 20 хувиар өсчихөөд байгаа юм.
• Зэсийн үнийн уналт уул уурхайн компаниудын хувьцааны ханшийг ч доргиов.
• Зэсийн баяжмал нийт экспортын 25 хувийг бүрдүүлжээ.

Зэсийн зах зээлийг жолоодогч БНХАУ-аас сайнгүй мэдээ ирсэн нь шаргал металлын ханш ийн огцом унахад хүргэлээ. Тус улсын зэсийн импортын өсөлт сүүлийн дөрвөн сар зогссон байна. Урд хөршийн гаалийн байгууллагын мэдээллээр өнгөрсөн сард 390 мянган тонн цэвэр зэс импортолжээ. Энэ нь тавдугаар сараас хойш өөрчлөгдөөгүй дүн аж. Харин өнгөрсөн оны наймдугаар сартай харьцуулахад 11 хувиар өссөн дүн. Тус улсын зэсийн баяжмалын импорт 11.1 сая тоннд хүрсэн. Энэ нь 2016 оны эхний найман сартай харьцуулахад 1.2 хувиар өссөн үзүүлэлт аж. Өөрөөр хэлбэл, урд хөршийн зэсийн импорт саарч байгааг харж болохоор байна.

Зэсийн ханш гурван хувиар доошлов

2016 оны нэгдүгээр сард 4300 ам.доллар болж, ёроолын цэгтээ хүрч байсан зэсийн ханш он гарсаар алгуур дээшилж эхэлсэн. Ялангуяа, энэ оны долоо болон наймдугаар сард зэсийн ханш цойлж, сүүлийн хоёр сарын хугацаанд бараг 1000 ам.доллараар чангарсан юм. Үүнд Хятадын макро эдийн засгийн үзүүлэлт сайн гарч, ам.долларын ханш суларсан нь нөлөөлсөн болохыг шинжээчид тайлбарлаж байгаа.

Сүүлийн хэдэн сар зах зээлийг өнгөлсөн зэс өнөөг хүртэл Монголын эдийн засгийн тулгуур түүхий эд хэвээр байгаа. Энэ оны эхний долоон сарын байдлаар зэсийн ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй компаниуд 469 тэрбум төгрөгийн татвар улсын төсөвт бүрдүүлсэн байна. Энэ нь уул уурхайн татварын орлогын тэн хагасаас давсан буюу 52 хувийг бүрдүүлжээ. Мөн зэсийн баяжмал нийт экспортын 25 хувийг бүрдүүлсэн байна.

Үндэсний статистикийн хорооны мэдээлснээр зэсийн баяжмалын экспортын биет хэмжээ 733 мянган тонн болж, өмнөх оны мөн үеэс 10 хувиар буурчээ. Ингэснээр экспортын орлого нь 764.7 сая ам.доллар хүрсэн байна. Долдугаар сард "А” зэрэглэлийн цэвэршүүлсэн зэсийн үнэ 5985 ам.доллар байсныг Монголбанк гадаад худалдааны тоймдоо дурджээ.

Энэ онд өсөлт үзүүлсэн зэсийн ханшийн муруй ирэх саруудад хааш чиглэх нь салбарынхны анхаарлын төвд байна. Мэдээж, зэсийн ханшид Хятадын эдийн засаг нөлөөлөх нь дамжиггүй гэдэгт шинжээчид санал нэгдэж байгаа. "Macquarie”-ийн шинжээчийн тайлбарлаж буйгаар өнгөрсөн саруудад зэсийн ханшийг өдөөсөн Хятадын зарим салбарын эерэг байдал удаан үргэлжлэхгүй гэж үзэж байна. Улмаар ирэх саруудад зэсийн ханш суларч, эргэн 6000 ам.долларт хүрэх төлөвтэй гэж таамаглажээ. Тэгвэл "Barclays”-ийн шинжээч Хятадын зэсийн эрэлт саарч байгаа. Цаашид ч удаашрах нь тодорхой. Гэтэл үүнийг нь сануулсаар байхад зах зээлийн богино хугацаанд маш огцом хөдөлсөн болохыг онцолжээ. Өөрөөр хэлбэл, зэсийн ханш өнгөрсөн саруудынх шиг өндөр өсөхгүй болохыг шинжээчид сануулж байна. Улмаар манай улсын төсвийн өнгийг тодорхойлдог зэсийн зах зээлээс саарал, сайнгүй дохио ирж байгаа нь энэ.

Зэсийн нөөц дэлхий даяар дундарч буй. Иймд хаягдал зэсийг дахин ашиглах, зарим ордод ахин олборлолт хийх, шинэ нөөц илрүүлэх үйл явц өрнөж байгаа. Дэлхийн зэсийн хэрэглээний 50 хувийг бүрдүүлдэг Хятад улс ирэх оны сүүл гэхэд хаягдал зэсийн импортоо зогсоохоор төлөвлөж байна. Тус улс 2017 оны эхний хагаст 1.85 сая тонн хаягдал зэс импортолжээ.

Мөн шаргал металлын хайгуул ч эрчимжиж байна. Монгол Улсад зэс хэд хэдэн хайгуулын ажил хийж байгаа бөгөөд цаашид ч нэмэгдэж магадгүй гэж "Bloomberg”-ийн шинжээчид таамаглаж байна. Одоогоор "Erdene Resource Development”, "Xanadu Mines”, "Copper” компанийн хайгуулын ажил амжилттай үргэлжилж байна. "Kincora Copper” гол төсөл болох "Хүрэл үнэг”-ээс гадна "Оюутолгой”-той ижил төстэй өндөр чанар бүхий алт, зэсийн нөөц байх магадлалтай Баян тал талбайд өрөмдлөг хийж байгаа юм.

Мөн энэ онд 3000 метрийн өрөмдлөг хийх зөвшөөрөл авсан "Turquoise Hill Resources” компани "Оюутолгой” ордын ойролцоо шинэ талбайд хайгуул хийж эхлээд байна. Үүнээс гадна шинээр хайгуулын тусгай зөвшөөрөл олгох ажил үргэлжилж байгаа. Өргөдлийн журмаар тусгай зөвшөөрөл олгох 13.6 сая га талбайн тал орчим хувь нь алтны хэтийн төлөв бүхий талбай байгаа бол зэсийн хайгуулын талбайнууд нутаг дэвсгэрийн хойд хэсэг голчлон төвлөрч буйг Ашигт малтмал, газрын тосны газар мэдээллээ.

Г.Байгал

Засгийн газрын мэдээ