Монгол Улсын эрчим хүчний нийт хэрэглээ 6865 сая киловатт  цаг байдгаас 80 хувийг дотооддын үйлдвэрлэлээс, 20 хувийг ОХУ-аас импортоор авдаг бөгөөд жилийн хэрэглээний дундаж өсөлт 5.1 хувьтай байдаг. Гэвч оргил ачаалалын үеэр төвийн цахилгаан хангамж нь байдаг чадлаараа ажилласан ч хүч хүрдэггүй. Тиймээс цахилгаанаа тасалдуулахгүй  бүрэн  байлгахын тулд ОХУ-аас  импортоор мөнгө төлж, цахилгаан авдаг. Уг нь цахилгааныхаа бүх хэрэгцээг дотооддоо хангаад дараа нь гадагшаа экспортлох боломж манайд бүрэн бий.

Гаднаас импортоор авч байгаа цахилгааны зардлын алдагдлыг усан цахилгаан станц нөхөж чадна гэдгийг эрдэмтэд аль хэдийнэ тогтоосон. Усан цахилгаан станц нь бусад дулааны цахилгаан станцуудыг бодвол уян хатан чанартай, хэдхэн минутанд турбинээ асаагаад 50, 100 мегаватт-ыг үйлдвэрлэж чаддаг байна. Монгол Улс эрчим хүчнийхээ 98 хувийг цахилгаан станцаас гаргаж авч байна. Энэ хэрээр нүүрсхүчлийн хийг хэдэн сая тонноор агаарт цацдаг. Тиймээс  ямар нэгэн алхам хийх ёстой юм. Хэрэв олон жил яригдсан Эгийн голын  усан цахилгаан станц ашиглалтад орвол 315 мегаватт буюу 600 сая киловатт эрчим хүч үйлдвэрлэх аж. Өөрөөр  хэлбэл, Монгол Улсын төвийн эрчим хүчний 30 шахуу,  нийт эрчим хүчний 20 орчим  хувь нь сэргээгдэх эрчим хүч болно гэсэн үг. Монголд өнөөдөр 2-3 жилийн дотор 800 гаруй жижиг  гол горхи ширгэж, асар хурдтайгаар цөлжиж байна. Энэ байдлаараа байвал 30-40 жилийн дараа цэвэр усны хомсдолд орох тооцоолол гарчээ. Тиймээс усан цахилгаан станцын нөлөөгөөр үүссэн хиймэл нуур нь  цэвэр усны нөөц болж үлддэг байна. Эгийн голын цахилгаан станц төслийн багийн тооцооллоор 5,6 тэрбум куб метр  цэвэр усны нөөц,  хэмжээгээр нь тооцвол 154 км талбай буюу Тэрхийн цагаан нуураас хоёр дахин том нуур үүсэх аж. Нэг ёсондоо Хөвсгөл нуурын ус шиг тийм  усны нөөцийг бий болгоно гэсэн үг. Тиймээс яалт ч үгүй Монголд усан цахилгаан станц байгуулах давхар хэрэгцээ  байсаар байна.

Гэвч Сэлэнгэ мөрөн болон түүний цутгал Эгийн гол дээр баригдах усан цахилгаан станцийн төслийг ОХУ эсэргүүцэж байгаа юм. Энэ нь тус төслийг хэрэгжүүлэхэд маш том чөдөр тушаа болж байгаа билээ. Тэд Байгал нуурын урсацад муугаар нөлөөлнө гэж үзсэн хэрэг. Өөр шалтгаантай ч байж болох. Тэгвэл зарим эрдэмтэд Сэлэнгэ, Орхон, Эгийн гол зэрэг Байгал нуурын эх дээр байдаг голууд дээр усан цахилгаан станц, усан сангууд  барьчихвал харин ч Байгал нуурт сайн нөлөөтэй гэж үзэж байгаа юм. Усан цахилгаан станц бол усны менежментийн хамгийн шилдэг арга гэдэг.  Жишээлбэл, үерийн үед асар их хэмжээний ус урсаад алга болчихдог. Харин усан цахилгаан станцын даланд ус хадгалагдаад үлддэг сайн талтай. Эгийн голын усан цахилгаан станц төслийн инженер техникийн албаны дарга Д.Будхүү хэвлэлд өгсөн ярилцлагадаа, "Төслийн ТЭЗҮ-гээр бол ус ашиглах турбинээр эргүүлээд буцаагаад урсгах технологийг ашиглана. Байгаль нуурын дээр байрлах Хөвсгөлийн мөнх цэвдэг хайлаад дуусах гэж байна. Цаг агаар дулаарч дэлхий нийтээр усаа ашиглая, усан сантай болъё, усны нөөцөө бүрдүүлье гэж зарим нь дайн хүртэл хийж байна. Гэтэл манайх ямар ч нөөцгүй хэрнээ байгаа усаа оросуудад зүгээр өгч байгаа нь шударга биш шүү дээ. Тиймээс ядаж турбинэр эргүүлээд доош асгая гэхэд оросууд эсэргүүцээд, асуудал үүсгээд байна. Манай төслийн баг Оросын талыг хүлээн зөвшөөрүүлж чадахгүй байсаар санхүүжилтийн эх үүсвэрээ алдах нь” гэж учирлажээ. Энэхүү төслийг хөдөлгөх талаар төр, засгийнхан ч урагшаа гишгэхгүй байгаа бололтой юм. Нэг ёсондоо оросуудыг ятгах талаар ямар ч арга зам хайхгүй байгаа талаар зарим нь шүүмжлэлтэй хандаж байна.

МЕГА ТӨСЛҮҮДИЙГ ХЭРЭГЖҮҮЛЭХГҮЙ БАЙСААР АСАР ИХ ХУГАЦАА, ХӨРӨНГӨ АЛДАЖ БАЙНА